fríggjadagur 14. september 2012síða 47

nr. 107 · 14. september 2012 15 men torir ikki norður um portrið, tí mill­um kýrnar er tarvurin. At hann er í sínum ringa lagi er skilligt, tí hann bæði ýlir og grópar. Í gerðinum oman fyri geil­ina – á einum stykki nakað suður frá Myllánni – stendur Sjúrður norðan fyri Garð og rakar. Hann vendir sær nakrar ferðir á og hyggur oman á vegin, har Ella stendur. So letur í honum: »Ella, hvørjum stendur tú har og bínir eftir?« »Tað er tarvurin,« sigur hon. »Hvat feilar honum?« spyr Sjúrður. »Hann brølar, hann brølar,« sigur Ella. »Bannað veri, skal hann floyta,« sigur Sjúrður og tveitir rívuna frá sær og fer norður í geilina at reka tarvin burtur. Og nú kundi Ella fara at mjólka. Sjúrður ræddist ikki tarv. Tað var heldur øvugt. Náttúran í kirkjuni Saman við soni sínum, arkitektinum Alan Havsteen-Mikkelsen, var Sven Havsteen-Mikkelsen ráðgevari hjá kirkju­ráðum og myndugleikum her annars, tá kirkjur skuldu málast innan og litir veljast. Teimum var boð eftir, tá kirkjan í Hesti í 1982 skuldi málast. Gingið varð frá vanligu litunum í yngru hválvkirkjunum – ljósablá bróst og dimmblátt hválv og eikilittir beinkir og prædikustólur. Kirkjan í Hesti fekk nú grønar beinkir og grønan prædiku­ stól, ljós, gráblá bróst og gult hválv. Listar upp við vindeygunum vórðu hvít­ir. Hurðarnar innan grønar við bronsu í speglskeringunum. Við hesum nýggju litunum kendist kirkjan í Hesti meira flógv. Havi onkun­tíð hoyrt prest siga, at hann á prædikustólinum stóð og kulsaði, tí hann kendi seg standa undir einum frost­klárum vetrarhimli í kirkjum við hes­um bláu hválvunum; ja, í summum vóru enntá stjørnur skornar. Men her í Hesti hevði Havsteen-Mikkelsen nú valt summar­litir. Hugskotið at geva hválvinum gulan og beinkjunum grønan lit segði Havsteen seg hava fingið eitt summarkvøld í sól­ setri uppi á Hestoynni. Himmalin bar eld­gulan sólarroða og sjógvurin djúpan, blá­grønan lit. Ein tøkk fyri mong góð ár Kirkjulist er Sven Havsteen-Mikkelsen kendur fyri, bæði altartalvur og onnur meira monumental verk úr bronsu ella øðrum metalli. Í 1996 fekk Hests kirkja nýggja altar­ talvu, sum Havsteen-Mikkelsen málaði. Myndevnið er Jesusbarnið í fjósinum í Betlehem. Men tulkað kann onnur høvuðshending í kristnu læru okkara lesast úr myndini. Sperrurnar í fjósinum um­skarast so at tær mynda krossar, og kann myndin soleiðis leggjast út sum vitnisburður um krossfestingina á Golgata. Og upp úr krubbuni stendur skær­ur ljómi, ið minnir okkum á upp­ reisn­ina páskamorgun. Henda nýggja altartalvan varð sett í rammuna á teirri gomlu, sum myndaði Fjallataluna og nú varð flutt oman í kirkjuna. Nýggju altartalvuna gav Havsteen- Mikkelsen kirkjufólkinum í Hesti sum »tøkk fyri góð minni frá hesari bygd, tey mongu ár, mær untist at vitja hig­ ar,« sum hann sjálvur málbar seg. Umframt altartalvuna í Hesti hevur Havsteen-Mikkelsen málað altartalvuna í Húsavík og í Hoyvík. Hin víðfarni norðurheimur Útbúgving sína sum listarmaður fekk Sven Havsteen-Mikkelsen frá so mæt­ um listarmonnum sum Fritz Syberg, Johannes Larsen, Oluf Høst og Elof Riseby á Listaháskúlanum í Oslo. Tvær ferðir hevur Havsteen- Mikkelsen havt listaframsýningar í Føroyum – í Listaskálanum í Havn 1972 og 1983. Tann seinna var liður í eini norður­lendskari ferðaframsýning. Havsteen-Mikkelsen verður rokn­ aður sum listarmaðurin undir Leiðar­ stjørnuni, ið norðbúgvar nýttu sum leið­vís­ara um rætta ætt á sínum ferð­um um høv. Tí tað er í mesta mun norður­ leið­irnar, hann lýsir í listarverkum sín­um. Frá eldi og ísi til blíðar fløtur – frá kargari oyðimørk til blómandi lundir og búnar akrar. Sunnudagin 16. sep­tember eru liðin hundrað ár síðan føð­ing hansara. Hann var knýttur at mongum støð­ um í Norðurlondum. Tað síðsta varð Ærøskøbing á Ærø. Mong ár búði Havsteen-Mikkelsen í Tåsinge, so lista­ søvnini á Fjóni hava serstaka orsøk til at varpa ljós á hundrað ára merkis­dagin fyri føðing hansara. Part av ungdóms­ árum sínum búði hann í Lopra, har faðir hansara Ejnar Mikkelsen, sum nevnt, stóð fyri hvalastøðini. Bondini til Før­oya slitnaðu ongantíð, og úr hes­ um jørð­ildi spratt týðandi partur av listar­liga avriki hansara. Havsteen-Mikkelsen mundi sum Goethe halda: Willst du den Dichter richtig verstehen, must du im Dichters Lande gehen. (Vilt tú skilja skaldið til fulnar, mást tú dvølja í landi skaldsins.) Fáur kendi norrøna heimin so væl sum Havsteen-Mikkelsen. Henda heimin, ið hevur sum eyðkenni tað fjølbroytta og ymiskliga. Hetta kom serstakliga til sjóndar, tá hann fekk litið í hendi við træskurðarmyndum at skrýða bókina »Orm og Tyr« eftir Martin A. Hansen, ið lýsir norrøna heimin alt frá steinøld fram í kristna siðmenning. Úr hesum víðfarna heimi kendi listarmaðurin seg runnan. Og tað gjørdist lívsverk hansara at lýsa hann. Tað verður ov drúgført at reksa upp stakverk – um tey kunnu vit lesa í ævisøgum um Havsteen-Mikkelsen og í listfrøðiligum verkum annars. Eg fari tó til endans at nevna eitt, og tað er kanska størsta avbjóðing hansara sum listarmaður: »Setur Eiriks Reyða«. Í 1970 varð avdúkað bronsurelieff, gjørt úr 21 ymiskum smáum og stór­ um skepnum, felt í klett í Brøttulíð (Qagssiarssuk) í Grønlandi til minnis um Eirik Reyða og setur hansara har um ár 1000. Bronsan er nú eirað og stend­ur grøn móti reyða klettinum. Smá­børn klúgva í relieffinum, sum sýnir skips­stavn, reiðrarmann, ørn á flogi og hjúnini Eirik og Tjóðhild, ið vórðu jarðað her undir klettinum. Sven Havsteen-Mikkelsen, ið var giftur Pamelu (Pam) Montgomerie úr Skotlandi, andaðist mettur av døgum 14. februar 1999. Norðuri í Geil í Hesti. Frá mongu ferðum sínum í Føroyum hevur Havsteen-Mikkelsen fleiri listarverk við myndevni úr Hesti Fáur kendi norrøna heimin so væl sum Havsteen- Mikkelsen, ið hevur sum eyðkenni tað fjølbroytta og ymiskliga. Hetta kom serstakliga til sjóndar, tá hann fekk litið í hendi við træskurðarmyndum at skrýða bókina »Orm og Tyr« eftir Martin A. Hansen, ið lýsir norrøna heimin alt frá steinøld fram í kristna siðmenning. Úr hesum víðfarna heimi kendi listarmaðurin seg runnan. Og tað gjørdist lívsverk hansara at lýsa hann Viðvendingur og endurnýggjari Sven Havsteen- Mikkelsen var málari, grafikari og kirkju­listarmaður. Naturalistur ella abstraktur? Hann var so egin og lívsverk hans­ara so sermerkt, at ilt er at seta hann í bás saman við øðrum. Stevna hansara gekk heldur tvørturímóti tí, sum var uppi og ráðandi í samtíðini. Ímóti hesari ógvisligu flóðini av skepnuleysari, abstraktari list, neoekspressionismu, amerikanskum popp-kynstri, collage-máling og alskyns listablendingarsniðum. Sonevndu samfelagsviðkomandi sannroyndarlistina dró hann heldur ongantíð ar sær – myndir úr okkara tíð, merktar av vaksandi býarbúseting og ferðslu, framlopnari tøkni og politiskari øsing. Alt, Havsteen-Mikkelsen royndi, var at halda og endurnýggja myndina av tí, ið var undan okkum – av teim lívstreytum, vit ikki skaptu sjálvi. Hann hevur sýnt okkum myndir av náttúruni og frumskepnum hennara og av mannahugsflogsins viðføddu brøgdum, sum geva seg til sjóndar í søgum og søgnum, í undirgangs- og uppreisnarsjónum. Hann er ein viðvendingur og endurnýggjari, ið gjørdi sáttmála sín við hitt upprunaliga fyri lívsins skuld. Tað lív, sum er latið okkum til umsorgan – ella til glatan. — Ole Wivel: »Det oprindelige«. Um list Sven Havsteen-Mikkelsens