fríggjadagur 14. september 2012síða 46

nr. 107 · 14. september 2012 14 VIKUSKIFTI list Pól á Kletti post@sosialurin.fo Eftir at fyrst útlendsk rannsóknarlið og síðan ferðafólk løgdu leiðina til Føroya og sum fráleið fóru at geva út bøkur og rit um land okkara – fleiri teirra mynd­ prýdd, tá atstøður til tess góvust við prentgerð – sæst ikki so nógv til Hest sum til aðrar útoyggjar, tó at hon ikki lá óhøgliga fyri. Í hesum mongu staðfrøðiligu frá­ sagn­um ella ferðafrásagnum venda tey skrivandi sær mest móti Mykinesi, Skúvoy og onkrum av Norðoyggjunum. Tað var fuglameingi og bjargarøktin, ið dró. At tala um Føroyar sum ferða­ manna­land kunnu vit ikki rættiliga fyrr enn hesi seinastu sløku fjøruti árini eftir at almenn stig vórðu tikin at fáa í lag regluliga millumlandasigling á egn­um kjøli – fyrst Strandferðslan, síðan Smyril Line. Samstundis vórðu ferðamøguleikarnir innanoyggja mun­andi bøttir bæði sjóvegis og land­ vegis. Áður vóru tað Skipafelagið við Tjaldr­inum og DFDS við sínum ferða­ skipum, ið røktu sambandið millum Føroya og útlond. Og um summarið hendi tað seg viðhvørt at fremmand ferða­mannaskip – úr Týsklandi t.d. – løgdu at landi. Og summargestir út í Hest kundu so hissini vera slíkir, ið Sigurd Simonsen á Ferðamannastovuni kom við í bátinum hjá Hans Paula hjá Mortani. Steðgurin var stuttur. Vóru líkindini góð varð farið niðan á oynna. Annars varð ikki tað stóra gjørt burturúr. Eina palett í rassin... Í mínum barnaárum var lívið í heim­ bygdini Hesti ógvuliga fábroytt og friðar­ligt. Tá havnargerðin í 1965 er undan­tikin – tá alt kollveltist av gangi frá bori­maskinum, kompressarum og dump­arum – var alt meira statiskt. Hetta var »livets gang i lidenlund«, sum tikið verður til. Teir fáu, fremmandu summargestir, ið dvaldu, áttu antin næstingar ella kenningar í bygdini. Tveir teirra minnist eg serstaka væl, Birger Wittrup og Sven- Havsteen-Mikkelsen. Báðir danir. Tann fyrri gisti á Bringi hjá pápa­ beiggja mínum Árna og konuni Svanhild; hann hevði sum ungur siglt við donskum verjuskipi her, hevði funnið sær konu av Velbastað, varð síðan dura­ vørður á Amalienborg og búði á ellis­ árum í Hurup í Norðurjútlandi. Tann seinni búði á Nýlendi hjá Jóhan og Óluvu og sást javnan til gongu eftir Ovaravegi beint oman fyri barndómsheim mítt við Gróthúsá. Hetta var eingin vanligur maður. Hann var hávaksin og herðabreiður og hevði so nógv undarligt dragsl við sær, hvørja ferð tú sást hann til gongu. Undir hatti, í knæsíðum brókum, longum hosum og góðum gonguskóm við rættiligum traktor­botni, sum vit søgdu. Hetta var Sven Havsteen-Mikkelsen. Sum barn sá eg hann ofta standa og tekna á Vaktarhústoftini oman fyri gøt­una, ið gekk suður frá Ovaravegi. Onkun­tíð eitt sindur niðari, á Garðajørð ella heilt niðri við Kráarhjallar. Hvat gjørdi hann? Børn eru forvitin og vildu sleppa at síggja tað, sum hann gjørdi. Men sá hann fólk nærkast, flutti hann seg beinanvegin úr stað. Vit fingu at vita, at amboðini hjá hon­um itu staffeli og palett og okkurt sovorðið. Pensil og blýant kendu vit. Men tú mátti ikki fara ov nær, tí so kundi tú rokna við, at hann smekkaði tær palettina í rassin. Hetta søgdu tey vaksnu, men tað mundi vera við hes­ um sum við søguni um fjørutrøllið og sjó­dregilin, ið var søgd børnum fyri at halda teimum sum mest frá sjóvar­mál­ anum. Søgan um palettina varð søgd, tí eingin skuldi gera listarmanninum ónáðir í arbeiði sínum. Hann skuldi hava frið. At Havsteen-Mikkelsen hevði tilhald á Nýlendi komst av, at eldra dóttirin í húsinum, Dagný, var arbeiðsgenta í Sandagerði. Sverri Dahl og Havsteen kendust væl og her fekst vitjan út í Hest í lag. Og her vórðu vinarbond knýtt fyri lívstíð. Einaferð varð rikið fram undir, at tað kanska hevði verið vert hjá Havsteen at farið vestur í grannaoynna Koltur og mála og tekna. Hann bar seg undan, tí hann kendi ongan har. Kennskapur og samband við fólk var ein treyt fyri at skapa list. Kortini haldi eg ikki, at tað yvirhøvur rann sera nógv saman mill­ um Havsteen og bygdarfólkið í Hesti. Ikki beinleiðis. Men hann sýndi fólk­ inum á staðnum virðing og segði tøkk við ítøkiligari gerð, sum eg seinni skal venda aftur til. Á Nýlendi var hann í góðum hond­ um. Tað veit eg, tí her í húsinum vóru fólk, sum út um dagsins strev høvdu av­lops­megi til at geva andsvirðum gætur og taka við teimum. Og hin­ vegin mundi hann vera opin fyri tí, ið tey høvdu at geva, sum eisini frá­søgn hans­ara um árini í Lopra er vitnis­burð­ ur um. Faðir hansara Ejnar Mikkelsen var fyristøðumaður á hvalastøðini í Lopra. Unga Sven Havsteen dámdi sera væl at vera hjá, tá teir um náttina í kókarínum kókaðu lýsi úr tvøstinum. Slíkar løtur datt tosið m.a. niður á trúarmál. Hann helt, at teir sumbingar, sum arbeiddu á hvalastøðini, vóru kingokristnir. Hesar løtur ávirkaðu Havsteen nógv, tí hóast hersknan royk av lýsi og guano, var hetta tann besta kirkjan, hann hevði gingið í. Til fjals og fjøru Nevnt er, at Hestur ikki í stóran mun hevði fingið innivist í myndabókum, ið fremmandagestir góvu út eftir vitjan í Føroyum. Hetta glopp fylti Havsteen- Mikkelsen við listarverkum sínum – bæði við málningum, kritmyndum og hópa­tals strikumyndum. Og hann er við listar­ligu strokum sínum staddur bæði til fjals og fjøru. Havi mangan litið at einum stein­ prenti av Hests bygd. Listarmaðurin er staddur sunnan fyri bygdina og lítir beint á galvarnar á uttastu húsunum. Myndin hevur eina heilt serliga dýpd við atliti til landslagið handan bygd­ ina, ið kennist so undarliga nær, og frá­støðan millum uttasta húsið og tey heiman­fyri er at kalla eingin; kundu fyri tað staðið síð um síð í beinari røð. Havi tí mangan hugsað, hvar Havsteen hevur verið staddur, tá hann hevur strikað húsini upp. Við at líta at einum hjalli fremst kann hann hava flutt seg bæði oman- og niðaneftir og suður- og norður­eftir alt í einum. Í mínum eyg­um er hetta Bakkahjallurin, men av tí, at har er so nógv annað ímillum, ber hetta ikki til. Heldur er talan um ein av Kráar­ hjøllunum (tann hjá Jóan Kristjani). Og nú passar myndin betur. Í skrivandi løtu havi eg framman fyri mær eitt steinprent, har myndevnið er Norðuri í Geil, við Fløtugarði og fjós­ inum og hoyggjhúsinum hjá Gamla Hans Jakku fyri endan. Geilin her vekir minni og eg kann ikki annað enn smá­ flenna, tá eg hugsi um, hvussu stuttliga, tey gomlu viðhvørt kundu málbera seg. Hetta er í hoyna og neytini eru kom­in oman av oynni í undirhagan at ganga. Tey eru nú Norðuri í Geil og við portrið á Kirkjujørð stendur Ella á Stykki við dyllu. Hon skal til neyta, Danski listarmaðurin Sven Havsteen-Mikkelsen var knýttur at mongum støðum í Norðurlondum. Tað síðsta varð Ærøskøbing á Ærø. Part av ungdómsárum sínum búði Havsteen-Mikkelsen í Lopra, her faðir hansara Ejnar Mikkelsen stóð fyri hvalastøðini í bygdini. Bondini til Føroya slitnaðu ongantíð, og úr hesum jørðildi spratt týðandi partur av listarliga avriki hansara. Sunnudagin 16. september eru liðin hundrað ár síðan Havsteen-Mikkelsen var borin í heim Listarmaðurin undir Leiðarstjørnuni Lopra. Part av ungdómsárum sínum búði Havsteen-Mikkelsen í Lopra, her faðir hansara Ejnar Mikkelsen stóð fyri hvalastøðini í bygdini