fríggjadagur 28. september 2012síða 52

nr. 113 · 28. september 2012 14 VIKUSKIFTI sóparin Dagurin september30. Saman við Gullit og van Basten gjørdist Frank Rijkaard ímyndin av flótandi fótbóltsspælinum hjá Hollandi, sum eftir tvær kiksaðar HM-undankappingarnar aftur reis móti tindunum í 1988. Sunnudagin fyllir eleganti miðvallarsweeparin 50 ár snøggi Dean doyr Tann 30. september 1955 letur James Dean lív í bilvanlukku. James Dean var ein av bjartastu stjørnunum innan filmsídnaðin. Hann hevði leiklutir í Rebel Without a Cause, East of Eden og Giant, og í øllum trimum førum sýndi hann framúr sjónleikaraevnir. Hóast hann bert gjørdist 24 ára gamal, kom hann í 1999 á eitt 18. pláss á listanum yvir bestu sjónleikarar, tá amerikanski filmsstovnurin, AFI, gjørdi eina lista fyri fyrstu 100 árini hjá ídnaðinum. Jumbo-Jet Tað vekir stóran ans, tá amerikanska Boeing-verksmiðjan tann 30. september 1968 sýnir fram nýggja Boeing 747. Flogfarið er síðani vorðið kent sum Jumbo-Jet, og var talan í fleiri ár um heimsins størsta ferðamannaflogfar. Ein støða, sum flogfarið tó misti í 2007, tá fyrstu Airbus 380 fløgførini fóru í rutuflúgving. Fótbóltur Jákup Mørk post@sosialurin.fo Í 70’unum hevði Holland at kalla koll­ velt fótbóltsheiminum. Hóast fólkatalið í landinum ikki borgaði fyri tí stóra, so bergtóku Cruyff og liðfelagar hansara allan fótbóltsheiminum við flótandi álops­fótbólti. Totalfótbóltur varð nýggja ganda­orðið, har allir spælarar kundu spæla á øllum plássum, og har tað tí var vónleyst at byrgja upp fyri støð­uga álopsspælinum. Í øllum før­um næstan vónleyst, tí vesturtýska fótbólts­ maskinan var ikki soleiðis at basa í HM-finaluni í 1974. Og tá Holland aftur spældi seg í HM-finaluna fýra ár seinni, hildu tey flestu, at Holland varð steðgað av politisku korruptiónini hjá Videla og hansara hernaðarjuntu. Framvegis aldi Holland framúr fót­ bólts­spælarar, men tvær kiksaðar HM- undankappingar á rað bóru boð um, at lítla fótbóltsstórveldið ikki longur var heilt tað sama. Eitt nýtt ættarlið av fótbóltsspælarum vildi tað tó øðrvísi. Etniska fjølbroytni í landinum er stórt, og millum komandi stórspælarar vóru fleiri við afrikonskum upruna. Ein av hesum spældi í Ajax. Hóast blað­ungur, so vísti Frank Rijkaard fót­ bólts­evnir, sum á bestu døgunum leiddu tankarnar móti sjálvum Beckenbauer. Leik­luturin sum skrellimaður á mið­ vøll­inum vekir ofta minnir um harðar hálsar, sum ikki fýra fyri kontantum spæli, men í Rijkaard hevði Ajax ein spæl­ara, sum megnaði tað mesta, uttan at gera sær dælt av minni penu síð­ unum av fótbóltinum. Eins og Gullit, so hevði Rijkaard ættar­bond úr Surinam, og longu 17 ára gamal vóru boð eftir honum, tá legen­ dariski Leo Beenhakker setti hann á besta liðið. Longu í fyrsta dystinum sýndi hann stórspæl á verjukenda mið­ vøll­inum, umframt at hann skoraði eitt mál, og skjótt varð hann fastur maður á Ajax-miðvøllinum. Rýmdi frá Cruyff Í Hollandi eru tað ikki tey nógvu, sum tora at tosa ímóti Cruyff, men tað var júst tað, sum Rijkaard tordi. Stórspælandi var hann partur av einum Ajax-liði, sum aftur var í ferð við at leggja Europa fyri føtur sínar. Við Cruyff á beinkinum, Rijkaard á miðvøllinum og van Basten í álopinum eydnaðist at vinna trý hollendskt meistaraheiti og tríggjar steypa­kappingar í árunum 1980 til 1987, og veruligar ábendingar um stórlið sóust, tá Ajax í 1987 vann europisku kappingina fyri steypavinnarar. Rijkaard fann seg tó ikki í øllum, sum Cruyff kom við, og á heysti 1987 rýmdi hann frá venjing og segði, at hann ongan tíð aftur fór at spæla undir leiðslu av hollendska fótbóltsgudinum. Endin varð, at Sporting keypti spæl­ aran, men hann spældi ongan tíð ein tann einasta dyst fyri portugisiska stór­ felagið. Fyrsta árið varð hann læntur til Real Zaragoza, og longu á sumri 1988 vildi Milan hava fatur á spælaranum. Hetta eftir eina framúr EM-kapping, har Rijkaard saman við van Basten og Gullit var borganin fyri hollendska sigrinum. Teir tríggir vóru nú allir í AC Milan, sum komandi árini fullkomuliga domineraði europiskan fótbólt. Tvey meistaraheitið og tvey Europa-Cup fyri meistaralið gjørdist talan um, áðrenn Rijkaard í 1993 vendi aftur til Ajax, har seinasta bragdið stóð fyri framman. Sum verjustýrimaður megnaði Rijkaard her at stýra Ajax til Champions League- finaluna móti AC Milan, og her gjørdist Patrick Kluivert stóra hetjan, tá hann skeyt einasta málið í finaludystinum. Bæði við Hollandi og Ajax hevði Rijkaard prógvað, at lítla landið aftur tald­ist millum tey stóru í fótbóltinum. Í báðum førum við flótandi álopsfótbólti sum sterkasta vápninum. Framvegis virkin Og Rijkaard er enn virkin innan fót­ bólts­heimin. Longu í 1998 stóð hann á odda fyri hollendska landsliðnum, og síðani hevur venjarayrkið fevnt um størv hjá Sparta Rotterdam, Barcelona, Galatasary og Saudi Arabia, har hann nú er landsliðsvenjari. Best man hann vera kendur fyri ár­ ini í Barcelona (2003-2008), har hann við Ronaldinho á liðnum stóð á odda fyri kanska mest undirhaldandi fót­ bólt­inum í Europa. Mong halda tó, at hann hevur hug at lata spælarum sín­um dekan ov nógva ábyrgd, men eingin ivi er tó um, at tað framvegis er spæli­stílur hansara, sum er sjónligur í Barce­lona, tó at Guardiola og Vilanova seinnu árini hava ment spælistílin enn meira.