fríggjadagur 5. oktober 2012síða 20

Fríggjadagur 5. oktober 2012 · Nr. 116 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Heldur tú tað vera í ord­ an, at hálønt fáa 7000 krónur í skattalætta um mánaðin, meðan láglønt einki fáa? Er tað í lagi at taka frá komandi ættarliðum við at forskatta pensiónir? Er tað ókey, at sam­ gongan noktar at pilka við ta fúlu skipanina við koyripengum? Tekur tú undir við, at makrelkvoturnar verða lutaðar út politiskt? Heldur tú tað verða rætt at skerja ment­an­ ina? At áseta brúkara­ gjøld í heilsu­verkinum? At niðurleggja lands­ bankan? Kennir tú teg trygga/n undir leiðsluni hjá Jørgeni og Kaj Leo? Kommunuval snýr seg ikki um landspolitikk. Men á kommunuvalum geva fólk kortini til kenn­ar hvat tey halda um landspolitikkin. Um flokkarnir í sam­ gonguni vinna komm­ unu­valið, so fara teir at siga, at teir við hesum hava fingið prógv fyri, at teirra politikkur hevur undirtøku. Hevur tú hug at geva teimum hetta herða­ klappið? Vilt tú stuðla tí ekstrema høgrapolitikki, sum vit uppliva í løt­ uni? Um tú vilt vísa, at tú IKKI tekur undir við øllum hesum – so veitst tú, hvat tú skalt velja! Vilt tú stuðla Jørgen og Kaj Leo? kommunuval 2012 Tróndur Sigurðsson Valevni fyri Javnaðarflokkin Ein atkvøða til BADH flokkarnar 13. november er ein stuðul til ekstrema høgrapolitikkin Styrkið tey eldru! eftir Levi Mørk Levi Mørk, býráðslim og valevni Javnaðarfloksins á Lista C til kommunuvalið Vælferðarskipanirnar í Norð­ anlondum hava givið fólki rættindi til at fáa undirvísing, sjúkraviðgerð, fólkapensjón og aðrar vælferðartænastur, men hesar tænastur kosta. Tí er skatturin lutfalsliga høgur í hesum londum. Flest fólk vilja kortini fegin gjalda fyri tænasturnar umvegis skattin, heldur enn at uppgeva okk­ ara samhaldsfasta væl­ferðar­ samfelag. Men í Føroyum er føroyska vælferðarsamfelagið komið í vanda av politikkinum hjá núverandi samgongu. Fyrst var fólkapensjónin nið­ ur­lagað, og nú gevur flat­ skatt­urin teim múgvandi skatta­lættar, men økir um byrð­ur­nar hjá veikaru sam­felags­bólkunum. Inn­ tøkurnar hjá lands­kass­anum minka og har­við versnar støðið á væl­ferðar­tæn­ast­un­ um. Henda gongd má steðg­ ast NÚ. Nógvir pensionistar hava einans fólkapensiónina og samhaldsfasta at liva av. 14 prosent av pensionistunum í Føroyum eru beinleiðis í fátækravága. Hetta er ikki ein støða, Javnaðarflokkurin kann finna seg í. Vit kunnu ikki sleppa teimum upp á fjall, sum løgdu lunnar undir okkara vælferðarsamfelag og hava goldið skatt alt sítt lív. Pensiónsskipanin má dag­ førast, og langtíðarætlanir mugu gerast fyri eldraøkið, soleiðis at fólk kunnu leggja sær ellisárini tilrættis uttan at óttast. Harumframt má tað gerast bíligari at búgva í Føroyum. Prísurin á neyð­ synjar­vørum má niður, so fólk hava ráð at liva her. Betri raðfestingar á eldraøkinum Í Danmark fara at vera meira enn 30 prosent fleiri eldri um 10 ár í mun til í dag. Í Føroyum er henda gongd væntandi í enn størri mun, av tí at vit hava so stóra fráflyting – serliga av ungum kreftum og av kvinnum, sum oftast eru tær, ið eisini taka sær av teimum eldru. Í sama 10 ára tíðarskeiði fara umleið ein triðjapartur av røktarstarvsfólkunum á pen­sión, samstundis sum at nýggjar uppgávur koma aftrat á eldraøkinum, ið menn­ist, sum alt annað. Tað sæst á øllum brøgd­ um, at um kommunan ikki fyri­reikar seg nú, kunnu vit skjótt fáa ein stóran trupul­ leika. Stórur tørvur er á betri ætlanarlegging á eldra­øk­ inum, um kommunan skal kunna megna framtíðar av­ bjóðingar. Her má raðfestast, og her má hugsast nýtt. Tað er nú, vit mugu finna loysnir, so vit eisini um 10 ár megna at geva okkara eldru livilig kor. Tey eldru eru eitt tilfeingi Tey eldru verða ofta rópt "eldrabyrðan" í miðlum, men sannleikin er, at størsti part- urin av teim eldru eru frísk og virkin fólk, ið eisini skapa virðir. Tey eru sanniliga ikki bara ein útreiðsla. Fólk í dag liva longri, men við betri heilsu enn nakrantíð. Nógv eldri hava eisini tryggjað seg væl peningaliga. So hóast tey eru eldri, kunnu tey ikki rópast veik. Hetta eigur eldra­politikkurin eisini at taka atlit at. Eldraøkið má mennast soleiðis, at dentur verður lagd­ur á tilboð, sum styrkja tey eldru, soleiðis at tey varðveita heilsuna og ork­ una so leingi sum gjørligt. Sam­stundis mugu tey, sum treingja allarmest, kunna fáa ta hjálp, teimum tørvar. Tað ræður um at taka út­gangs­ støði í, at hóast nøkur eldri hava brúk fyri eitt sindur av hjálp, so hava tey kortini ofta ávísa orku, ið kann brúkast til at økja um lívsgóðskuna og fyribyrgja sjúku – um so er, at kommunan veitir teimum góðar umstøður til tað. Hjálp til sjálvhjálp so vítt gjørligt Ráð og hendur eru ikki til alt. Av tí at kommunan hevur avmarkaðar upphæddir at ráða yvir, mugu pengarnir brúkast so væl sum gjørligt. T.d. kann nýggj tøkni vera við til at gera tey eldru meira sjálvhjálpin og minka um tørvin á hjálp. Góðar heilsu- og røktartænastur tryggja, at fólk kunnu vera búgvandi heima sum longst – herundir heimahjálp, endurvenjing, dag­tilboð, eldraíbúðir, mat­ tæn­ast­ur, reingerðing, fyri­ byrgjandi heimavitjanir o.s. fr. Hesar tænastur mugu ikki skerjast, tí fyri hvørja av hesum tænastum, sum verð­ ur skerd, verður tørvurin á dýrum røktarheims- og sam­ býlis­plássum bara størri. Eldri, sum av ymiskum ávum eru óhjálpin og hava tørv á medisinskari og aðr­ ari viðgerð í longri tíð, mugu sjálvandi hava trygd fyri, at pláss er fyri teimum á røktarheimum, heldur enn at tey liggja á sjúkrahúsunum. Tað sleptst heldur ikki utt­ anum, at nøkur eldri gerast minnisveik, harav summi púra broyta persónsmensku. Hesi mugu fáa ta serligu hjálp, teimum tørvar. Fígging má tí vera tøk til at nøkta akutta tørvin, umframt til at styrkja heilsufakliga støðið hjá røktarstarvsfólkum, so tey kunnu taka sær av serliga røktarkrevjandi fólkum á besta hátt. Samstarv við privata vinnu Ein møguleiki, sum kann lætta um á summum økj­um, er, at kommunan sam­starv­ ar við privata vinnu­lív­ið, sum eisini kann vera við til at loysa ymiskar upp­gávur á eldraøkinum,. Her kann landið tryggja eina lóggavu, sum ger tað lokk­andi fyri vinnuna t.d. at byggja íbúðir til eldri og onn­ur røktar­ krevj­andi fólk ella t.d. at bjóða ymiskar tænastur til tey. Borgararnir mugu hava rætt til at velja, hvørjar tæn­astur, tey vilja hava, og frá hvørjum. Privatir tæn­ astu­veitarar kunnu t.d. fáa ískoyti frá kommununi í mun til, hvussu nógv teirra tæn­astur geva teimum eldru hjálp til sjálvhjálp og styrkja evni teirra til eginumsorgan. Nógv kann gerast, um bara vit raðfesta tað og nýta hug­flogið. Gongur tú inn fyri tí eldrapolitikki, sum her er lýstur við fáum orðum, so er at seta krossin við Levi Mørk, javnaðarvallevni á Lista C á kommunuvalinum. Núverandi samgonga er við at niðurlaga vælferðarsamfelagið, soleiðis at ráð ikki vera til tær tænastur, sum eldri borgarar gjøgnum eitt langt lív hava uppiborið rætt til. Vit mugu hava ein eldrapolitikk nú, sum tryggjar teim eldri betri livikor bæði nú og framyvir. Tórshavn er ein býur við nógv­um almennum virksemi, men gongdin seinnu árini er, at stovnar verða fluttir til aðrar kommunur, og soleiðis missur Havnin arbeiðspláss. Tí er alneyðugt at fáa arbeiðspláss í primervinnuni til býin. Tíbetur er komið væl áleiðis við at fáa fiskavirkið í býnum at lata uppaftur. Hetta verður gjørt í tøttum samstarvi millum politikarar, fakfeløg og vinnu. Vit í Tjóveldi vilja tryggja, at jaliga gongdin í hesum umráðandi máli heldur fram, eisini eftir kommunuvalið. Tórshavn er týðandi havna­býur. Verður rætt at­ borið, kann Havnin fáa enn størri týdning, um sam­ starvið í Norðurhøvum verð­ ur styrkt. Eitt nú liggja vit væl fyri, tá hugsað verður um kom­andi farleið norður um Grønland. Hendan nýggja møguleika og oljuvinnu mugu vit av øllum alvi búgva okkum út til eins og vit mugu stuðla væl upp undir at menna ferðavinnuna í høv­ uðsstaðnum. Verður farið rætt og skyn­ samliga fram í øllum hesum lutum, skapar hetta nógv nýggj arbeiðspláss og harvið tann livandi býin, sum vit fegin vilja hava. Meiri vinnulív til Havnar Vígdis Johannesen Tórshavn, valevni fyri Tjóðveldi Samsvar má vera millum vinnu, gransking og karmar í eini kommunu.