mánadagur 8. oktober 2012síða 33

33 Mánadagur 8. oktober 2012 · Nr. 117 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Listafólkasamband Før­ oya (LISA) mót­mæl­ir harðliga upp­skot­in­um frá landsstýris­mann­in­ um í mentamálum, um at skerja Mentanargrunnin við 20 prosentum í 2013. Umframt at aðrar játtanir verða niður­lag­ aðar inn­an útinn­andi ment­an, so sum tón­ leik. Mentuna­r­grunn­ urin virkar innan teir lógarkarmar og ta játt­an sum Løgtingið hevur givið. Nevndin í Mentanar­grunninum er óheft og tekur avgerðir uttan politisk atlit, tá ið hon játtar pening. Hetta hevur virk­að sera væl og er Mentan­ ar­grunnurin ein sóls­ kins­søga í so máta, bæði mentanarpolitiskt og demokratiskt, har ið armslongdarprinsippið hevur virkað til fuln­ ar. Stórt arbeiði hev­ur verið lagt í at menna og endurskipa Mentanar­ grunnin, við tí fyri eyga, at fáa alt játtanarøkið innan mentan og list enn meira óheft av politisku skipanini og styrkja umsitingina av grunninum, so at lands­stýrismaðurin og hansara starvsfólk, ikki vóru sett at taka dagar ímillum – niður í minsta smálut, hvar íløgur í list og mentan skulu gerast. Ikki er longur síð­ an enn í mars mán­aða, tá umboð fyri LISA á fundi við mentamála­ ráðharran, fingu at vita, at nú var nærum komið undir land við hesum arbeiði. Onkrir smáir snøklar vóru eftir, men vónandi kom lógin til politiska, og harvið almenna viðgerð í ár. Tað næsta vit frætta er, at mentamálaráðharrin skerjir Mentanargrunnin við 20%, játtanina til tónleik, sang og før­ oysk­an dans við 24%. Uttan nakra sum helst hoyring, kunning ella við­gerð, verður skorið inn á bein á mentanar- og lista­økinum. Við hesari skerj­ing hevur menta­mála­ráð­ harrin ikki bert skorið í einari játtan, ið er alt ov lítil frammanundan, men hevur samstundis givið eitt ófrættakent politiskt signal. Hetta kemur ikki undir sparing, men er ein beinleiðis politiskt útmelding um, at landsstýrismaðurin sjálvur vil fara niður í smálutir um hvørjar verk­ætlanir skulu fremj­ ast. Listafólkasamband Føroya er púra greitt yvir, at til tíðir skal spar­ ast. Men hetta átak­ið er ikki sparing, men skerjing, har ið ein sera væl­virkandi, óheftur stovnur sum Mentanar­ grunnurin og starvsøkið hjá hesum, verður lagdur undir landstýrismannin í mentamálum. Hetta er beinleiðis stýring av mentan og list, og tað hoyrir ikki heima í einum demokratiskum samfelag. Politisk stýring av mentan og list? Ólavur Jakobsen formaður Vegna LISA (Lista­ fólkasamband Føroya) Verður Marknagilsdreymurin ein marra? Sámal Matras Kristiansen, Samfelagsfrøðingur Undirvísari á Studentaskúla, HF og Fróðskaparsetri Í 2008 snúði løgtingsvalstríðið seg m.a. um betri umstøður til miðnámsskúlar. Hóast summi vóru ónøgd, vóru tey flestu tó fegin, tá hetta kjak­ið endaði við eini avgerð um at samskipa nógvar av miðnámsútbúgvingunum í einum nýggum skúladepli – tað vit í dag kenna sum Marknagilsdepilin. Leingi hevur verið togast um hetta málið. Viðhvørt hevur sæð bjartari út, viðhvørt daprari, og tá flottu tekningarnar av nýggja deplinum komu, fingu nógv jólaljós í eyguni. Men í heyst kom so eitt veruligt bakkast, ið mong tó høvdu væntað: Marknagilsdepilin kemur at vera nógv dýrari enn hvat ætlanin var, og roynt verður nú at finna spar­ingar, so verkætlanin kann gerast veruleiki. Politiski spurningurin er so hvat skal gerast við hetta? Skulu nógvar eyka miljónir skulu koyrast í hesa verkætlan, ið eisini hevur stórt potentiali til at gerast aldarinnar byggigøla? Men tað er ikki einans møguliga eykajáttanin, ið stingur í eyguni. Eisini ætl­ aði prísurin er ørandi. Í prinsippinum havi eg einki ímóti, at so nógvir pengar verða brúktir til ein skúla­ bygning, men tá hetta verð­ ur hildið upp móti hvussu polit­iska skipanin annars prioriterar innan útbúgv­ing­ arsektorin, verður Markna­ gilsdepilin knappliga meiri ein marra enn ein ynski­ dreym­ur. Marknagil sum eitt tómleikans tempul? Eg eri farin at óttast, at Marknagilsdepilin kann ger­ ast eitt haft um beinini á føroyskum miðnáms­útbúgv­ ingum. Longu nú er miðnám skorið inn á bein, og sambært áliti, ið Mentamálaráðið skri­ vaði í summar, hevur næstan helvtin av allari arbeiðs­ megini í miðnámsskúlunum ikki neyðugu undirvísingar­ før­leikarnar, serliga tí Mentamálaráðið ikki hevur fíggjað námsfrøðiliga eftirú­ tbúgving í sera nógv ár. Og hetta talið vil bara økjast sum árini ganga og gamlir full­førir undirvísarar fara frá. Umframt hetta verða eisini aðrar sparingar gjørdar, ið minka um møguleikarnar fyri dygdarundirvísing. Um vit seta hetta upp móti hvørjum øðrum, so tykist mær, at vit nærum eru farin frá at diskutera mið­nám sum innihald og einans stara okkum blind á formin – hendan glæsiliga og glasiliga bygningin, ið skal gerast ein varði í før­oyska samfelagnum – eitt “monu­ ment” (sum onkur kallaði tað). Spurningurin er tó um hann ikki kann enda sum eitt “tómleikans tempul” (sum onkur annar kallaði eina aðra stóra byggiverkætlan), ikki kvantitativt, men kvalita­tivt, tvs. at vit fáa eitt flott hylki, men uttan neyðuga tøkni­liga innihaldið – og verst av øllum – uttan neyðuga human­ kapitalin. Eg beri ótta fyri, at risaíløgurnar í form koma at skava av framtíðar íløgum í tøkni og humankapital, og í síðsta enda er góðskan av miðnámsútbúgvingum ikki bara ein spurningur um form, men primert um innihald. Mugu flyta kjakið frá formi til innihald Eg haldi, at kjakið um miðnám eigur at verða flutt meiri yvir móti tí innihaldsliga. Politikararnir mugu fáast at skilja, at tað lítið nyttar at byggja ein flottan potens- forleingjara, um sáðið ikki ber frukt. Tað nyttar lítið at brúka so nógvar pengar til ein flottan bygning, um góðskan á arbeiðsmegini fram­haldandi skal niður­ lag­ast. Niðurlagingin av arbeiðs­megini hendir líðandi, og tí kann niðurlagingin vera trupul at fáa eyga á. Eg var sjálvur skelkaður av, at tað sambært Menta­málaráð­ num í dag eru heili 47% av ar­beiðs­megini, ið ikki hava neyðugu førleikarnar til ar­ beiðið á miðnámi – eg helt, at talið var munandi lægri, tó at eg visti at tað var í skjótari hækking. Men tíverri tykist Menta­ málaráðið ikki at vilja nýta pengar til at broyta hesa ótespi­ligu gongd. Menta­ málar­áðið tykist ikki hava vilja til at framtíðartryggja góðskuna á miðnámi, tó at tað sjálvandi ikki skortar við føgrum orðum. Mentamálaráðið vil ikki brúka tær fáu miljónirnar árliga, ið skulu til fyri at tryggja ein nøktandi human­ kapital og harvið nøkt­andi góðsku innan mið­náms­ undirvísingina. Men Menta­ málaráðið vil gjarna brúka hundraðtals miljónir til at byggja stásiligar karmar til eina innantóma skipan. Hetta vendir snøgt sagt ikki rætt. Men eg dugi hinvegin væl at skilja hví politikararnir hugsa soleiðis. Íløga í human­ kapital og tøkniliga útgerð sæst ikki serliga væl fyri óvandu eyguni, og ágóðin av hesum íløgum liggur ofta nógv ár frammi í tíðini, eins og tað ikki er lætt at vísa á hvørjar íløgur skaptu hvørja effekt. Hvussu skapar t.d. lívfrøðiundirvísing í 1.s ein altjóða viðurkendan pro­fess­ ara í havlívfrøði? Umvent er tað lætt hjá politikarum at sýna ein konkretan bygning fram, eins og tað er lætt at argumentera fyri hvørja effekt ein bygningur hevur. Men tað er ikki altíð tað, ið er lætt, ið er rætt. Og tað er ikki altíð tann stuttskygda loysnin, ið gevur langskygda avkastið.