mánadagur 15. oktober 2012síða 27

27 Mánadagur 15. oktober 2012 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ósømiligt og grovt álop á okkara eldri borgarar Heðin Mortensen! Annika Olsen Landsstýriskvinna í almannamálum Nú skal eg ikki avgera hvussu borgarstjórin í størstu kommunu í landinum velur at føra sítt valstríð, men tað er bæði ódámligt og óvirðiligt at gera eldri fólk bangin og óttafull bert fyri at profilera seg til eitt komandi býráðsval og enntá við eirindaleysum uppáhaldum um sparingar á eldraøkinum. Heðin Mortensen sigur m.a., at landsstýrið hevur ætl­anir um at niðurleggja 25 búpláss á sambýlum í Tórshavnar kommunu tey næstu 3 árini. Hetta er full­ komi­liga burturúr vón og viti. Um Heðin Mortensen hevði eitt sosialt hjarta vóru hesi orð betur ósøgd. Hvat heldur tú Heðin Mortensen, at tey menniskju, sum búgva í sambýlum í Tórshavnar kommunu, í tínari kommunu, sita og føla beint nú? Tey eru bangin og óttafull um tað nú verða tey, ið verða koyrd úr teirra heimi. Eg skal bert bera tey boðini til hesi fólkini, ið búgva í sambýlum bæði í Tórshavnar kommunu og kring alt landið, at ”ONG­ IN VERÐUR KOYRDUR ÚR SÍNUM HEIMI”, so skuldi tað verið sligið fast við sjey­ tumma seymi. Talan hevur verið um at umskipa eitt sambýli í Tórs­ havnar kommunu til eitt dagtilhald fyri dement og hetta á ein lagaligan hátt, har ongin bleiv flutt­ur úr sínum heimi. Eitt sam­býli, ið varð góðkent, inn­til Boðanes­ heimið stóð liðugt. Hetta tí, at mín grunnleggjandi fatan er, at vanlig ótíðar­hósk­andi set­ hús, sum í flestu førum hýsa upp í 8 fólkum ikki eru egnaði sum bústaðir til okkara eldri borgarar í framtíðini, men kunnu ístaðin nýtast til eitt nú dagtilhald fyri til dømis fólk við demens. Hetta setti borgarstjórin seg ímóti vísandi til mangl­ andi pláss í kommununi og tað tók eg til eftirtektar. Men ístaðin fyri at fara inn í ein kon­struk­tivan dialog við lands­stýrið um, hvussu vit kunnu gera tað betur fyri okkara borg­arar í framtíðini, hevur borgar­stjórin valt eina heldur ótradi­tio­nella og ókon­struk­tiva til­gongd til málið, har hann skjýt­ur frá hond við leysum uppá­hald­ um. Kring landið hava vit tó fleiri frálík sambýli, ið eru bygd til endamálið, tí komm­ unurnar kring landið hava rað­fest eldraøkið ovarliga og harvið givið okkara eldri borgarum góðar um­ støð­ur. Tað er harmiligt, at Tórshavnar kommuna ikki hevur raðfest hetta líka nógv, og hevur hildið seg til set­ húsaloysnir, ið eru at meta sum lappaloysnir. Eg meti ikki hetta vera hóskandi at bjóða okkara eldri borgarum í 2012. Men sum við so mongum, tá man er komin inn í eitt slíkt sam­ býli, so verður tað til heimið hjá viðkomandi, og man verður glaður fyri at vera har, kanska einamest, tí vit hava framúr góð starvsfólk, sum taka sær av teimum. Hetta virði eg fult og heilt, og tí skal ongin verða koyrdur út úr sínum heimi ímóti sínum vilja. Sum longst í egnum heimi Samgongan og landsstýrið hava í figgjarlógini rað­fest umleið 112 nýggj røktar­ heims­pláss í Vestmanna, Klaks­vík og Tórshavn. Her er talan um nýggjar rað­ festingar á fíggjarlógini upp á áleið 53 mió. kr. brutto. Per­ són­liga meti eg, at vit í fram­ tíðini ikki eiga at byggja fleiri nýggj røktarheim, men heldur stuðla teimum eldri at búleikast í egnum heimi. Mín visjón fyri eldraøkið er, at tey eldri skulu búgva sum longst í egnum heimi. Men hetta krevur sjálv­ sagt, at fyriskipanir kring tey eldri verða raðfest, eitt nú dag­tilhald har venjingar kunnu fara fram og har tey eldri kunnu vera saman sosialt. Tí hava vit eisini sett 7 mió á fíggjarlógina til end­ur­menning, sum netupp skal vera við til at strimbra tey eldru, so tey kunnu búleikast longri í egnum heimi. Harumframt er eisini neyðugt at byggja fleiri hósk­andi íbúðir til eldri í sámuligari stødd og við sámuligum prísi. Bústaðar­ poli­tikkur landsins, sum verður almannakunngjørdur um skamma stund leggur eisini upp til hetta. At kunna vera í egnum heimi merkir somuleiðis, at vit hava eina vælvirkandi heimatænastu. Heimatænastan er ikki skerd soleiðis, sum Heðin Mort­ensen førir fram. Men meginreglan fyri, hvussu tann fíggjarliga fordeilingin hevur verið, tá ið nýggj røktar­heimspláss eru bygd, og tað minkar tilsvarandi í heima­tænastuni, er varð­ veitt. Hendan meginreglan bleiv innførd langt áðrenn mína tíð sum landsstýriskvinna. Talan er tó ikki um eina skerj­ing á tí samlaðu játt­ anini til heimatænastuna á fíggjarlógini komandi ár, tí samstundis hava vit lagt upp fyri øktum tali av eldri í framskrivingunum. Tó verða sparingar gjørdar m.a. í leiðslubygnaðinum, spar­ingar við nýggjari tøkni og niðurlegging av dupult­ kømrum og evt umskipan av einum sambýli kann eisini koma uppá tal. Hetta skal spara íalt 7 mió. kr Demens er ein ovurstór avbjóðing. Hóast okkum tørvar hagtøl fyri fyri demens í Føroyum, so er ein leyslig meting, at talan er umleið 800 føroyingar, ið hava demens, og við øktum tali av eldri borgarum fer talið at veksa í framtíðini, og leysliga mett er talið av fólkum við demens 1600 í 2022. Harumframt skulu vit minnist til familjuna, ið eisini verður rakt av, at ein av teirra gerst dement/dementur. Vit verða noydd til at taka hesa avbjóðing í størsta álv­ ara, tí hetta verður ein risa­ stór fíggjarlig avbjóðing og ikki minst ein avbjóðing í menniskjaligum kapitali. At tað er skilagott at rað­ festa dagtilhald fyri eitt nú dement framum røktar­ heims­pláss og ótíðarhóskandi sambýli, er dagsprísurin eis­ini eitt gott dømi um. Prís­urin fyri eitt ellis- og røktar­heimspláss er umleið 500.000 kr. brutto um árið í rakstri, meðan prísurin fyri eitt pláss á einum dagtilhaldi fyri dement er 125.000 kr. brutto um árið í rakstri. Tvs tú røkkur einum breiðari skara fyri færri pengar, og tað at tað er møguligt at búgva í egnum heimi i eitt longri tíðarskeið. Tað er vísindaliga prógvað, at tað ber til at búgva upp í 5 ár longri í egnum heimi við demens, um tú hevur eitt dagtilboð í dagtímunum. Somu­leiðis avlastar hetta eisini familjuna, sum er um tann minnisveika. Eg fegnist veruliga um, at tað er eydnast okkum, hóast sera trongu fíggjarligu karmarnar at fáa 1 mió. til dagtilhald fyri dement á fíggjarlógina fyri 2013. Hetta fara millum 10- 12 fólk við demens og teirra familjur at fáa gleði av. Hvat vilt tú sjálvur Heðin! Vanligt var, at tá man førir valstríð, førir man síni sjónar­mið fram um, hvussu man ynskir, at eitt øki verður raðfest. Hvørjar tankar og ætlanir man hevur á økinum, nú ætlanin er at geva komm­ ununum fulla ábyrgd av eldraøkinum. Hetta kundi verið áhugavert at fáa at vita frá borgarstjóranum í høvuðsstaðarkommununi. Hjá borgarstjóranum var ongin politikkur at hóma á eldraøkinum, ongar visjónir, men bert eitt ússaligt álop á landsstýrið um skerjingar, sum onki hald hava í veru­ leikanum. Kjak Bygnaðarbroytingar í almannaverkinum eitast at verða orsøkin til at trý búfólk á einum sambýli verða tvangsflutt í hvør sítt heraðshorn Vit avvarðandi at trim­um búfólkum, sum skulu flytast ella sum longu eru tvangsflutt, um­framt avvarðandi hjá teimum báðum, sum skulu vera búgvandi á adressuni, eru skelkað! Tey trý fólkini, sum skulu flytast av adress­ uni, hava búð saman í minst 30 ár og hava trivist sera væl saman. Tey bæði, sum ikki skulu flyta, hava búð í íbúð í kjallaranum í eini 5 ár og fingið tænastur og sosialan felagsskap við tey trý fólkini í erva. Tey bæði hava eisini triv­ist avbera væl undir verandi skipan. Men í vár var friðurin úti! Tí tá byrjaði hendan flytiprosessin. Leiðarin á sambýlinum byrjaði tá at tosa um flytingina uttan at kunna grundgeva fyri henni. Bara at fólk­ ini fóru at fáa tað betri. Onki um hvussu tey fóru at fáa tað betri sam­an­ borið við verandi støðu. Vit avvarðandi mót­ mæltu flytingini, tí vit meta, at tað er valds­ misnýtsla at tvangsflyta fólk, sum ynskja at búgva saman! Og vit hava mót­ mælt til denna dag. Um fólkini bara blivu flutt á aðra adressu, men saman, høvdu vit ikki havt nakað ímóti flytingini. Men NEI, tey skuldu trods den, flytast eftir høvdinum hjá leiðsl­uni á sambýlinum og trivnaðardeplinum. Starvsfólkini á sam­ býl­inum eru samd við av­varð­andi, at hendan flytingin er burtur úr vón og viti. Hetta er ein makt­demonstratión av format! Hóast okkara greiðu mótmælir, so bleiv ein persónur fluttur fyri má­naðum síðani – og tann flytingin hevur giv­ið bakslag fyri við­ kom­andi. Fyrr í vikuni bleiv næsta búfólkið flutt, utt­an at avvarðandi og formelli verjin hjá við­ komandi fekk nakra frá­ boðan fyrrenn seint um kvøldið eftir at flytingin var farin fram. Nú er tískil bert ein av teimum trimum eftir í miðhæddini í sam­ býl­inum og vit stúra fyri at tað er bara ein spurningur um tíð nær leiðslan tvangsflytir hann! Vit avvarðandi hava verið í sambandi við øll leiðsluløgini í Almanna­ verkinum uttan at tað hevur eydnast at steðga hesari kynisku fram­ ferðini. Vit meta, at Al­ mannaverkið hevur prógvað sína ódugilig­ heit við at bróta bæði almennar og innanhýsis reglur fyri flyting av búfólki umframt grein 19 í ST-sáttmálanum, sum sigur at øll fólk hava rætt til sjálvi gera av hvar tey skulu búgva og hvørjum tey vilja búgva saman við! Nú er bara lands­ stýriskvinnan, Annika Olsen, eftir. Okkara vón er, at landsstýriskvinnan kann steðga NEYЭTØK­ UNI av hesum for­svars­ leysu menniskjum. Tvangs­flyt­ing­ ar á sam­býlum fyri fólk við menningar­ tarni Vegna búfólkini Kristina Mortensen, Jóhanna Joensen, Sonja Overgaard, Tórun Poulsen, Herdis Hofgaard