fríggjadagur 26. oktober 2012síða 16

Fríggjadagur 26. oktober 2012 · Nr. 125 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Íkast til (miðla) etikkdagin: Avgerandi spurningur til Gunnar Bodahl Johansen Í morgin verður skipað fyri etikkdegi í Miðlahúsinum við luttøku av norska ser­ frøð­inginum á hesum øki, Gunn­ar Bodahl Johansen. Á skránni eru fleiri áhugaverd evni sum »ærumeiðing« og »per­sóns­vernd« hjá miðlun­ um, eisini við dømum úr Før­ oyum. Ynskiligt hevði verið, at eisini »brúkarin« eisini slapp at vera við til eina slíka við­ gerð grundað á dømi um egnar royndir av miðlunum. Her skal verða nevnt eitt tað »besta« og mest upplagda dømið um føroyskan tíðinda­ flutning, sum nemur flestu økir í leiðreglunum fyri góð­ an fjølmiðasið. Talan var um sera æru­ meið­andi tíðindi um ein persón. Hetta skuldi í sær givið ein eyka »etiska« skyldu at kannað málið. Men persónurin fekk ikki møguleika at svara fyri seg. Hann var sambært fjøl­ miðlinum ikki umfataður av leið­reglunum fyri góðan fjøl­ miðla­sið!! Samstundis váttaði miðil­ in, at málið ikki fekk nakra journalistiska viðgerð. Hann kundi uttan víðari »síggja«, at her var einki skeivt! Umframt hetta kann stað­ festast, at fjølmiðilin visti longu tá, at alt hetta málið var grundað á falsan við tí einasta endamáli at skaða viðkomandi. Tí vildi tað »oyði­lagt« tíðindini, um tey vórðu kannaði. Politikkur at tiga mál í hel Eg hevði í 2004 eitt mál við danska TV2 um skeiv tíðindi, sum eg varaði av. Í fyrsta umfari hildu teir fast um sín órætt. Men tá teir so fingu eina gjølla frágreiðing um málið, tóku teir tíðindini aftur og bóðu um umbering. Hetta hevði stórt sæð ikki kunnað hent í Føroyum. Almenni stovnurin Kringvarp Føroya hevur tað prinsipp, at hann bara svarar aftur, tá ið hann heldur seg kunna vísa aftur ivamál. Men kann skjalprógvast, at stovnurin eftir øllum at døma hevur framt brot á grundleggjandi fjølmiðla- og rættarreglur, verður als ikki svarað aftur. Teirra loysn er heldur enn at kanna málið og at rætta skeiv tíðindi, at tiga málið burtur, og hetta eydnast eisini vanliga. Ein áhugaverdur spurn­ ing­ur er eisini, um hetta í samsvar við góðan fyri­sit­ ingar- og fjølmiðlapolitikk og tann opinleika, sum fjøl­ miðlar krevja av øðrum. Tað er alment kent í al­ menna tíðindaflutn­ingi­n­ um, at tað kann bera til hjá »summum« at verða endur­ givin, sum »teimum lystir«, sum í hesum førinum umboð fyri fakfeløg m/k. Men nú er hetta enn­tá váttað skrivliga av Kring­ varpinum. Hetta er uttan mun til, um tíðindini eru ærumeiðandi ósannindi og uttan atlit til, hvønn skaða slík tíðindi eru atvold til hjá viðkomandi. Men tað valdast eisini, hvør tað er, sum »eigur« tíð­ ind­ini! Ein viðkomandi spurn­ ingur er eisini rættartrygdin hjá tí, sum verður so hart tikin av slíkum tíðindum, at hann ikki fær møguleika at kæra fjølmiðlanevndina. Skal tað kunna vera ein fyri­ munur hjá tí, sum fremur brot á grundleggjandi fjøl­ miðla­reglur? Kundi greiða fingist á øllum ivamálum í hesum máli, høvdu vit komið mun­ andi nærri »etiskum« fjøl­ miðlum. Men verður tað ikki gjørt, kann tað gera tað sama við nøkr­um etikkdegi. Tey mál, sum annars eru nevnd, eru meira ella minni bagatellir í mun til umrødda mál, ikki minst tá ið hugsað verður um av­leiðingarnar. Annars er hetta mál nærri útgreinað í Sosialinum 22.6. 2012 og 1.12. 2010. Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Tað sæst á talinum á lesarabrøvum og vinarumbønum á Facebook at kommunuvalið nærkast. Lyftini og hug­ skotini tróta ikki: gott samstarv, vetrarfriðing, barna­ kekkar, kirkjugarð, vegbungur, you name it. Hvønn skal eg so velja og hví. Eru tað flottu vallyftini, sum fáa meg at velja eitt ávíst valevni? Nei, og tað hev­ur tað ongantíð verið. Eg trúgvi – vóni í øllum førum – eisini, at soleiðis er tað hjá meirilutanum av veljarum. Vit velja tey fólkini, sum vit hava álit á, sum vit halda líkjast okkum og sum hava nøkulunda somu virðir og hugsanir sum vit sjálvi. Vit velja tey, sum vit hava sæð gjørt eitt gott arbeiði frammanundan, antin sum politikarar ella í øðrum starvi. Vit velja teir politik­arar frá, sum til seinasta val lovaðu eina rúgvu, gloymdu alt um hetta í 3 ½ ár fyri síðani at lova aftur nú seinastu tíðina. Alt annað vildi verið ábyrgdarleyst av okkum. Til hvørt einasta val havi eg ein luksustrupulleika. Stóri spurningurin hjá mær er, hvørja av teimum nógvu góðu kvinnunum, sum eru uppstillaðar, eg skal velja. Ja, tí eg velji sjálvandi altíð eina kvinnu. Eg hugsi sum Elin Winther Poulsen segði í sendingini Pressan í farnu viku, at hon altíð fyrst ringdi til kvinnur, tá hon vildi hava onkran at úttala seg um okkurt. Hon helt seg ikki kunna vænta, at hennara miðaldrandi mannligu starvsfelagar skuldu syrgja fyri, at kvinnur sluppu framat. So hóast tað ideelt sæð skuldi verið so, at bæði kyn valdu bæði kyn, so mugu vit kvinnur nokk viðurkenna, at høvuðsábyrgdin her liggur á okkum. “Eg ætli mær ikki at velja eina kvinnu, bara tí hon er kvinna”, hoyrist meira enn so. Tað kundi eg væl funnið uppá, hví ikki? Eg ivist ikki í, at nógvir menn eru valdir uttan betri grundgeving enn hetta: “Eg velji hann, tí at hann er úr Klaksvík ella tí hann er systkina­barn mítt ella tí at vit í okkara familju hava altíð valt xx” . Yvirhøvur einki um, hvat hann hevur avrikað ella hvørt sannlíki eru fyri, at hann fer at avrika. Men tað er nú ikki “bara” tí, at eg konsekvent velji kvinnur. Tað er tí, at eg haldi, at tað er neyðugt og rætt at hava politikarar av báðum kynum har, sum avgerðirnar skulu takast. Harafturat og minst líka so týdningarmikið er tað, at eg frá tí eg havi sæð og hoyrt úr politiski skip­ an­ini veit, at flestu kvinnuligu politikararnir raðfesta polit­iska starvið sera høgt, og arbeiða bæði meira miðvíst og heilhjartað við teimum málum, sum hava týdning fyri meg. Eg haldi snøgt sagt, at miðal kvinnuligi politikarin er betri enn miðal mannligi politikarin. Kvinnan má sjálvandi eisini vera á rætta listanum. Tað nyttar lítið hjá mær at velja eina á einum ávísum lista, um størstu sannlíkindini eru fyri, at onnur valevni – les: onkur stokkonservativur maður – koma inn í staðin. Tað havi eg roynt nakrar ferðir og tað ætli eg mær ikki at gera aftur við vilja. Beint nú er uppstilling á skránni. Fyri at sleppa at velja eitt gott umboð krevst, at røttu fólkini sleppa á listar­ nar og síðani, at vit geva teimum álit. Vilja vit hava ávirkan á kommunalpolitikkin komandi fýra árini, kunnu vit vera við til at tryggja at tey umboðini, sum vit gjarna síggja í bý- og bygdaráðunum koma á røttu uppstillingarlistarnar. Vit eiga atkvøðuna, vit eiga avgerðina og vit eiga ábyrgdina. Vit fáa teir politikarar vit sjálvi velja. Annika Sølvará Stjóri fyri Granskingarráðið EYGA MÁLIÐ Vetrarfriðing ella vegbungur, hmm... Óli Jacobsen 21 Fríggjadagur 22. juni 2012 · Nr. 71 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Bjarni Djurholm hevur rætt: Etikkurin hjá Kringvarpinum valdast … T ann 30. mai var ein áhuga verd frásøgn í blaðnum Trú boðin frá pall borðs fundi, sum Kristi­ ligt Lurt ara og Hyggj ara felag skip aði fyri Kristi Himm­ al ferðardag um fjøl miðla­ etikkin í Kring varpinum. Á hesum fundinum segði formaðurin Uni Næs seg sakna ein dialog um virðis­ grund arlagið hjá Kring­ varpinum og hjá journalist­ un um. Hetta sjónarmið varð meira útgreinað av Bjarna Djur holm, tá hann millum annað segði: “Veruleikin verður stýrd­ ur av nøkrum fáum jour nal­ ist um, og alt skal gjøg num sáldið hjá hesum tíð inda fólk­ um. Etikkurin og og moral­ j nalistum vita øll, sum fylgja tað allar minsta við í tíðindunum. Eitt dømi um almennan einvísan tíðindapolitikk Her skal verða sagt frá einum máli, sum lýsir til fulnar etikkin hjá Kringvarpinum. Tá ið slíkt kann henda er avgjørt einki (lág)mark fyri tí tíðindaflutningi, sum Kringvarpið kann standa fyri, enntá tá ið talan er um eina mannalagnu. Dømið snýr seg um eitt mál millum tveir partar. Í fyrsta umfari varð málið lýst “eftir bókini” av DV. Her fekk DV púra rætt staðfest, at talan var um lógarbrot móti tí órættaða partinum í málinum. dist partur Kringvarpsetikkur: Fullan rætt at svara sum “honum lystir” Boðað varð Kringvarpinum frá hesi undran. Tað kom skjótt svar aftur, og niður­ støð an hjá Kringvarp in um var, at lógbrótarin í mál in um “hevur fullan rætt til at svara á tann hátt honum lystir og ongin av útsagnum hansara í brotinum er av slíkum slag, at vit kunnu prógva tær skeiv ar.” Greiðari kundi Kring varp­ ið ikki lýsa seg sjálvt og sín etikk. Men grundleggjandi má tað undra, at eini eftir egnum tykki professionellari tíðindatænastu kundi koma til hugs, at nakar skal yvir­ høvur kunn úttala seg í einum fjølmiðli, sum “honum lystir”. Enntá tá talan er um eitt persónsmál, sum snýr seg um æru og lívsvirði hjá parti í málinum. Tað eru so sanniliga ikki øll sum sleppa at verða end­ urgivin, sum teimum “lyst­ ir”. Bert eitt dømi er Tórs­ havnar býráð. Har vóru slík ar treytir settar fyri teirra luttøku í sendingina um “deyðsfelluna”, at býráðið ikki vildi luttaka. DV hevur síðani í ótaldum sendingum roynt at geva býráðnum ábyrgdina fyri syrgiliga álinum Einki svar er eisini eitt svar Kringvarpinum varð síðani við dokumentatión greitt frá málinum út í æsir. Umframt tað, at málið sum slíkt bygdi á heilaspuna, kundi vísast á setning fyri setning í um ­ røddu “tíðindum”, at talan var um ósannindi og mani ­ pulatiónir frá enda í ann an við tí einasta enda máli hjá lóg brótaranum at rætt vís­ gera seg sjálvan og at geva órættaða partin í mál inum ábyrgdina fyri ta við ferð, hann fekk. Hansara “brots­ verk” var, at hann hevði kravt og fingið sín rætt. Hetta visti DV alt um. Samstundis vórðu settir fram Kringvarpinum nakrir ítøkiligir spurningar, um hvussu hesi tíðindini kundu sam s vara við leiðreglurnar fyri góðan fjølmiðlasið. Henda frágreiðing varð eis­ ini sent stýrinum fyri Kring­ varpið. Men nú hoyrdist ikki eitt kis frá Kringvarpinum. Formaðurin fyri stýrið var kortini so frægur at senda eina váttan um, at brævið var móttikið. Tað kann tískil staðfestast, at kringvarpið ikki kundi svara hesum ítøkiligu spurn­ ing um, tí talan var um greið á h sar leiðreglur. um bering var eftir øllum at døma givin av ringum huga. Sambært Sosialinum kom hon nærum tveir mánaðir aftaná hesi tíðindi, og lá hon bert eina løtu á heimasíðuni hjá Kringvarpinum. Men her var jú talan um maktfull ítróttarfeløg, sum kundu seta í verk tiltøk móti kringvarpinum við teimum trupulleikum, hetta kundi geva fyri teirra ítrótta tíð­ indi. Í hesum málinum taldi tað meira fyri Kringvarpið at tekkjast tí partinum sum var upprunin til hetta mál, enn at tryggja rættvísa viðferð – og eftirmæli ­ hjá manni, sum ikki kundi, ikki slapp og nú ikki kann verja seg. Umbering valdast nevni­ liga eisini hvør tað er! Teir ósvaraðu spurningarnir Einki svar er eisini eitt svar. Ósvaraðu spurningarnir til kringvarpið snúðu seg fyrst og fremst um, hvussu um­ røddu tíðindini sam svaraðu við fylgjandi leiðreglur fyri góðan fjølmiðlasið: 1.2 …. Fjølmiðlar hava .. ser­ staka ábyrgd av, at øll við­ kom andi sjónarmið verða lýst. 1.4 Fjølmiðlar eiga at verja i taklingar og bólkar privatpersón tykist ikki at nerva nakran, sum hevur ábyrgd av Kringvarpinum. Tað er eisini ein spurn­ ingur, um Kringvarpið við um røddu brotum í leiðregl­ ur nar ikki eisini hevur framt brot á hesa reglu: 2.1 Tað áliggur øllum fjøl­ miðl um og tí einstaka fjøl­ miðlafólkinum at verja inte gritetin og trúvirðið, so ar beiðast kann uttan trýst frá einstaklingum ella bólk­ um, sum av politiskum, fíggj­ ar ligum ella øðrum or søk um kunnu hugsast at vilja ávirka innihaldið. Tað kann í hvussu er prógv­ ast, at ágangandi partur í hesum máli hevur fingið málið lýst júst, sum hann vildi hava tað. Bæði við tí sum er sagt, og tí sum tagt er um! Tað skal tilskilast, at hetta dømið stavar frá tíðini undan núverandi tíðindaleiðara í Kringvarpinum. Hetta mál er so van­ æru ligt, at tað skuldi ong­ an týdning havt, at fjøl­ miðlanevndin eftir øllum at døma er óvirkin. Eingin “professionell” trygd Á umrødda pallborðsfundi helt tíðindaleiðarin í Kring­ varp inum, at øll tíðindi fingu eina “professionella” iðgerð og hetta skuldi vera í óli jacobsen Sambært kringvarpinum sjálvum ber til at koma til orðanna í tíðindunum “á tann hátt, einum lystir”. Men tað valdast hvør tað er! Mikudagur 1. desember 2010 · Nr. 166 mikudagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Oddagrein Fríggjadagin høvdu vit eitt lít ið prik her nið an fyri á síðuni til Sam­ tak, sum vit søgdu stuðl aði fak fel­ ags skað i lig um virk semi«. Hetta var í sam bandi við burturvísingina av Olafi Jo han sen, skrivstovumanni á Fisk i mann a fel ag num sein astu 35 árini. Hó ast ein ávís spei var í hes um, so halda vit tað kortini vera ógv u liga ó virð i ligt, at fýra fak fel øg standa saman við Føroya Fisk i manna fel ag est grundleggj­ Tað er sjálvandi ikki rætt av okk­ um at leggja Samtak og hini fak fel­ øg ini und ir aktivt at hava tikið lut í mál i num, um tey bara hava látið sum einki. Tó er tað ógvuliga á tal u vert, at hini fýra verkafeløgini lata slíka eyð mýkj an av mest grund leggj andi fak fel ags rætt ind um fara aftur við borð inum. Men vit eru nú komin eftir, at tað er ikki rætt, tá Sonja Jógvansdóttir sig ur, at Samtak einki hevur havt við rætt indini hjá starvsfólkum. Í Kring varpinum varð Sonja Jógv ­ ans dóttir end ur givin fyri at siga, at hó ast hon ikki vildi gera við merk ­ ing ar til málið, so »sigur hon tó, at Sam tak stuðlar Jan Højgaard og meir i lut a num í nevndini í Før oya Fisk i mann a fel ag í hesum máli num.« Harvið er Samtak ein aktivur part ur í málinum – mál i num, sum er ein tann størsti skammbletturin í før ­ oysk ari fak fel ags søgu. Vit hava fimm stór fak fel øg – við nógv um ó fak lærd­ h ið útsettum lim um – sum standa modell til slíkt? Framferðin hjá feløgunum í Sam ­ taki er ikki bara óheppin fyri við ­ kom andi starvsfólkið, feløgini og lim­ ir nar, sum tey umboða ­ men hetta er ein skammblettur fyri før oysku fak­ felagsrørsluna sum heild. Tað er ikki neyðugt at vísa á, at eitt fak felag sum ar beiðsgevari onga burt ur forkláring kann hava um mis skilj ing ar um manna gongdir – tí so eig ur fak fel ag­ ið ikki at vera til! Um Sam tak ikki tekur frástøðu frá slík um fak fel ags skað i lig um virk semi, so hevur før oyska fak fe l ags rørsl an ein risa stór an trú virð is trup ul leika. Fiskimannafelagið og Sam tak skylda allari verkafjøldini eina treytaleysa umbering. k fjøldini Samtak og Skalað trúvirði Eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo