fríggjadagur 16. november 2012síða 51

nr. 134 · 16. november 2012 11 VIKUSKIFTI tó, at okkara BA-skipan prógvar, at tað ber til at skapa eitt veruligt universitert um­hvørvi. Spurningurin er, hvussu vit koma víðari, tí hóast BA loysnin at síggja til er ein suksess, eru vit í ferð við at fáa minni fyri meira, tí vit megna ikki spesiali­seringspartin (MA). At hava master­lesandi er líka týdningarmikið fyri føroyska universitetsdeild, sum tað er fyri øll onnur universitet. Ein kann enn­tá pástanda, at eitt universitet við ong­um masterlesandi í veruleikanum ikki er eitt universitet. Hálvur leistur – hálvt úrslit Á sumri 2013 verða tey fyrstu 30 les­ andi liðug sum bachelor (BA) í nýggju skipanini á SSD. Tá hava tey 2 møgu­ leikar í at velja. Eini er at verða verandi í Føroyum, har tey við sínum BA fara út á føroyska ar­beiðsmarknaðin. Hin er at fara uttanlands at lesa seg lidnan, tvs. taka MA. Hetta er natúrliga valið, tí fult akademiskt prógv krevur fimm ára útbúgving (MA). At taka BA í Føroyum og so fara av landinum er eis­ ini ført fram sum stórt framstig. Argu­ mentið er, at jú longri ungdómar støðast í Føroyum, ju betri eru sannlíkindini fyri, at tey koma aftur. Hesin hálvi leisturin gevur í besta lagi hálvt úrslit. 3 munandi vansar eru: • Akademisk útbúgving og størv eru soleiðis, at tey vanliga krevja masterprógv (MA). Tí koma tey við BA heldur at kappast um størv innan skrivstovu o.l. Men hví útbúgva BA til at kappast við størv, ið fólk við øðrum og minni kostnaðarligum førleikum kunnu klára? • Hóast fleiri við BA kanska koma aftur, so fer framvegis ein munandi partur teirra millum, fram­ vegis at velja Føroyar frá. Fyri Grønland kann ein positiv »BA- effekt« ikki síggjast. Hví skal so henda í Føroyum? Við okkara flytitølum í huga, má ein eisini undrast á, at ein »meira-sannlíkt-at-tey-koma-aftur- politikkur« er nøktandi. • Skal eitt universitet verða ein drív­ kraft í samfelagsmenning, her­undir fáa fólk at støðast, so má tað hava eitt komplett umhvørvi at virka í, bæði fyri starvsfólk og fyri les­andi. Her er enn langt á mál hjá Setr­ inum. Dømini aðrastaðni frá vísa tó sera greitt, at tað ber til og ger mun. Triði og í veruleikanum størsti vansin er tí, at ein BA-leistur einans skapar ikki eitt veruligt uni­versitets­ umhvørvi, tí sjálv spesialiseringin manglar. Hálvt úrslit gevur ikki ein nøkt­andi sam­ felagsligan vinning, og kjarnu­trupul­ lekin fyri Setrið, arbeiðsmarknaðin og samfelagið sum heild er, at alneyðuga spesialiseringin manglar. Henda spesialiseringin er tann, sum á einum uni­versiteti fer fram á millum annað masterstigi (MA). Við støði í nevndu vans­um tori eg at pástanda, at ein skipaður MA-innsatsur er ein fyrsta og heilt avgerandi fyritreyt fyri eini líkn­ andi menning í Føroyum, sum vit síggja frá universitetunum í Akureyri, Tromsø, Aalborg, ja »you name it«. Avbjóð­ ingin liggur í, hvussu vit skipa hetta í mun til tað samfelag og tann arbeiðsmarknað vit liva í. Master-læra M a s t e r ­ú t ­b ú g v ­ ingar á nú­tímans uni­versi­teti eru van­liga skip­ aðar eftir hóp­ fram­leiðslu u p p ­s k r i f t ­ ini. í kapp­ ing verður eitt hav av standardi­ ser­að­um út­ búgv­ingar­ g o n g d ­u m bjóð­aðar út, sum lesandi kunnu velja ímill­um. Her kunnu vit ongan­tíð ger­ ast kapp­ingarfør, tí vit eru og vilja altíð vera alt ov smá. Men vit kunnu nak­að annað. Ístaðin fyri at taka støði í út­búgv­ingini, kunnu vit taka støði í tí einstaka les­andi. Tað er her hugtakið »master-læra« kemur inn. Ein leist­ur kundi verið: • Hvør granskari bjóðar fram síni raðfestu granskingarøki. • Tey lesandi kunnu so gjøgnum eina fastlagda skipan bjóða seg fram til at taka Master hjá ávísum »meistara«. • Tá tann lesandi er upptikin, verður saman við »meistaranum« løgd ein ætlan fyri bæði Masterárini. Hendan fevnir um: • a) Hvørji øki og tema »lærlingurin« skal taka uttanlanda (1 ár). Hetta tryggjar neyðuga teoretiska ballast og neyðugt útsýni. • b) Ætlan fyri »sveinastykkið«, tvs spesialið (1 ár), sum vanliga vil hava støði í einum konkretum »føroyskum« problematikki. Av tí talan er um 1 árs spesiali (vanligt er ½ ár), kann hetta eitt nú koplast saman við einum uppihaldi á einum virki ella stovni. Ein spesialisering við »master-læru« hevur fylgjandi dygdir og fyrimunir: • Tað verður møguligt at bjóða Master, har hvør lesandi fær eina mið­vísa individuella útbúgving, eitt nú gjøgnum uppihald á ymiskum universi­tetum og fakøkjum, um­ framt at spesialið er 1 ár. Hetta er við til at tryggja neyðugu breiddina av kompetansum á føroyska arbeiðs­marknaðinum. • Gjøgnum master-lærlinga sam­ bandið tryggja vit, at tann einstaki master-lesandi varðveitir sítt til­knýti til føroyska universitetið og føroyska samfelagið. Við støði í »egnum veruleika« gevur hetta eitt innlit, sum ongin annar hevur ella kann fáa. Tað økir vitanina um før­oyska samfelagið, og eisini hetta fer at smitta av aftur á føroyska arbeiðs­marknaðin og samfelagið sum heild. • Tann master-lesandi og einstaki granskarin koma at hava eitt tætt tilknýti. Hetta er mótsatt tí, vit hoyra aðrastaðni frá, har fólk lesa í áravís uttan at hava sæð ein veruligan professara. Við hesi skipanini kunnu vit tí fáa nøkur Master­lesandi við rættiliga høgum kom­petansum. Vinningurin gerst enn størri av, at á hesum stiginum fara tey lesandi eisini at geva nakað aftur til granskaran, sparring, data, o.s.fr sum hevur týdning fyri gransking­ina hjá tí einkulta. • Tann menningin eitt veruligt uni­versi­tert umhvørvi skapar, fer eis­ini at kunna fáa eina positiva synergi millum »tey verandi« og »tey uttanlands«, tí hesi í størri mun koma at spegla sær í hvørjum øðrum, ein møguleiki sum í dag ikki er til staðar. Við hesum er eisini sagt, at eg síggi ikki ein mótsetning millum tey, ið velja at fara, og tey, sum velja at verða; tvørturímóti. Avbjóðingar eru sjálvsagt eisini. Ein tílík skipan krevur ávísa umsiting, óhepnir mótsetningar millum »meistara« og »lærling« kunnu uppstanda, vm. Men hetta er í prinsippinum ikki øðrvísi enn tað, sum hendir í øðrum útbúgvingar­ saman­hangum. Endi Uppskot mítt um master-læru merkir ikki, at vit ikki skulu bjóða út vanligar master útbúgvingar, tí sjálvandi skulu vit tað. Tað skapar nettupp rúm fyri at menna nøkur sterk fakøki, sum er grund­ar­lagið undir einum veruligum lestrar- og granskingarumhvørvi. Hetta uppskotið er sjálvsagt ikki kostn­aðarfrítt, men lætt er at rokna út kostn­aðin, og skuldi tað eisini passa fínt inn í verandi skipan hjá Studna. Undir øllum umstøðum er talan um evarska lítla investering til eina skipan, har fólk koma at framleiða í tí landi, sum hevur goldið teirra útbúgving. Er man bangin fyri enn eini al­menn­ ari útreiðslu, so kundi ein tílík skipan koyrt sum royndarætlan í eitt nú 3 ár. At talið av lesandi føroyingum á hægri út­búgv­ingum uttanlands, sambært Studna, uppá 1 ár er vaksið við umleið 350, átti í hvussu er at fingið onkran at vakna. Fyri viðmerkingar til útkast til hesa greinina takki eg Terja á Lakjuni, Kára Mikkelsen, Hans A. Sølvará, Erling Isholm og lesandi á »sosialvísind og samfelagsplanlegging« á Søgu- og Samfelagsdeildini. Sí nærri: http://setur.fo/soegu_og_samfelagsdeildin/utbugving/