mikudagur 21. november 2012síða 18

Mikudagur 21. november 2012 · Nr. 136 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hendan greinin snýr seg ikki um hvørt hesir listar hava uppi­borið teirra nývunna abso­lutta meiriluta, tí tað hava teir, tí soleiðis er val­ lógin. Men hvat er tað nú lógin í grundini sigur? “§ 19. Stk. 2. Fyrst skal verða avgjørt, hvussu nógv val­evni skulu verða vald fyri hvønn valevnislista. Saml­ aða atkvøðutalið fyri hvønn valevnislista verður at býta við 1, 2 3 o.s.fr., til hvørt at­ kvøðutalið er býtt við tali eins stórum og talið á sessum, sum avvarðandi valevnislisti kann hugsast at fáa í mesta lagi. Hægsta býtingartalið, sum soleiðis kemur fram, gev­ur tí lista, sum fær tað í sín lut, rætt til lim nr. 1, næst­ hægsta býtingartalið gevur tí lista, sum fær tað í sín lut, rætt til lim nr. 2, og so fram­ vegis, til talið á lim­um, ið valdir skulu verða, er býtt mill­um teir ymisku val­evnis­ list­arnar. Standa býtingar­ tølini á jøvnum, skal luta­ kast fara fram; lutakastið verð­ur tikið av formanni val­ nevndarinnar, meðan tey, ið hjá­stødd eru, síggja.” Hvussu fungerar d’Hondt? Um vit hyggja eftir atkvøðu­ tølu­num, so fáast hesir brøk­ arnir við at dividera samlaða talið við fyrst 1,2,3 o.s.fr. Sum sæst eigur Javnaðarflokkurin fyrsta brøkin (4599/1), meðan Tjóðveldi eigur næsta brøk­in (2506/1). Síðani eigur Javn­ aðarflokkurin aftur triðja brøkin (4599/2=2300) o.s.fr. Javnaðarflokkurin er har­ afturat so heppin at eiga tólvta og trettinda brøkin (4599/6=767 og 4599/7=657). 14. brøkin eigur Framsókn (649/1) og 15. brøkin eigur Tjóðveldi (2506/4=627). Sostatt var Fram­sókn einans 8 atkvøður aftan­fyri sjeyndvalda hjá Javn­aðarflokkinum (657- 649). Sí talvu 1 Hetta er eitt sera gott dømi um, at d’Hondt-uppgerðar­ hátturin favoriserar stórar listar í mun til smáar listar. Hvussu kundi tað annars verið? Um vit høvdu eitt procentvíst býti at býráðslimunum (hátt­ urin við størsta brøki), so hevði býráðið sæð nakað øðrvísi út. Javnaðarflokkurin hevði við mist sín sjeynda býráðslim til Framsókn, og Javnaðarflokkurin hevði so­ statt ikki havt einsamallan meiriluta í býráðnum. Sí talvu 2 Sama hevði gjørt seg gald­ andi m.a. í Fuglafjarðar komm­unu, har listi B hevði fing­ið ein býráðslim afturat og listi D ein færri. Sum sagt er valið farið fram eftir kommunuvallógini, so har er einki at koma eftir. Men kanska átti vallógin at verið broytt til komandi kommunuval, soleiðis at vit fáa eitt rættvísari býti av býráðslimum? Í 2010 varð løgtingsvallógin broytt frá d’Hondt til fylgjandi skipan: “§ 32. Uppgjørt verður, hvussu nógvar atkvøður, hvør góð­ kendur listi hevur fing­ið til­ samans. Samlaða atkvøðu­ talið hjá øllum listum, sum hava fingið í minsta lagi 1/33 part av atkvøðunum, verður býtt við tingmannatalinum (33). Við hesum tali verða at­ kvøðutølini hjá flokkunum býtt, og við hesum roknihátti verður funnið, hvussu nógv umboð hvør flokkur hev­ur rætt til at fáa í mun til at­ kvøðutalið. Geva teir við býti framkomnu býtingar­partar tilsamans, tá ið brøkarnir verða tveittir burtur, ikki 33 tingumboð, verða teir størstu brøkirnir hækkaðir, til hetta tal er rokkið (hátturin við størsta brøki). Standa at­kvøð­ ur á jøvnum, ger lutakast av.” Hví ikki eisini broyta komm­ unuvallógina? Sí talvu 3 Kjak Er Kommunuvalskipanin nøktandi? Sámal Matras Kristiansen samfelagsfrøðingur, 14. nov. 12 Í Tórshavnar kommunu fekk Javnaðarflokkurin 41,3% av atkvøðunum til kommunuvalið, men hetta gav heili 53,8% av býráðslimunum. Orsøkin liggur í sonevnda d’Hondt-uppgerðarháttinum, ið gevur størri flokkum betri sømdir enn smáum. Hesin vansin gjørdist í ár serliga týðiligur í Tórshavnar kommunu, men eisini aðrastaðni, t.d. í Fuglafjarðar kommunu hendi tað sama. Listi
 Atkvøðutal
 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 A
 1756
 1756
 878
 585
 439
 351
 293
 251
 220
 B
 1130
 1130
 565
 377
 283
 226
 188
 161
 141
 C
 4599
 4599
 2300
 1533
 1150
 920
 767
 657
 575
 D
 208
 208
 104
 69
 52
 42
 35
 30
 26
 E
 2506
 2506
 1253
 835
 627
 501
 418
 358
 313
 F
 649
 649
 325
 216
 162
 130
 108
 93
 81
 H
 287
 287
 144
 96
 72
 57
 48
 41
 36
 Listi
 Atkvøðutal
 Procentbýti
 Limir
sb.
 D'Hondt‐
 háttinum
 Limir
sb.
 Háttinum
við
 størsta
brøki
 
 A
 1756
 15,8%
 2
 2
 2,05
 B
 1130
 10,1%
 1
 1
 1,32
 C
 4599
 41,3%
 7
 6
 5,37
 D
 208
 1,9%
 0
 0
 0,24
 E
 2506
 22,5%
 3
 3
 2,93
 F
 649
 5,8%
 0
 1
 0,76
 H
 287
 2,6%
 0
 0
 0,34
 
 11135
 100,0%
 13
 13
 
 Talva 1 Talva 2 Talva 3