mánadagur 3. desember 2012síða 25

25 Mánadagur 3. desember 2012 · Nr. 141 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Triði desember er av sam­ eindu tjóðum settur at vera dagur teirra, ið bera brek. Tykist sum gamla orð­ið handikapp í hesum sam­bandi antin er við at verða drigið inn ella við at sníkja seg innaftur í mál­ burðin um brek og skerdar førleikar. Skuldi ikki verið neyðugt, men kanska tek­ in um at vit eiga at gera nakrar málsligar tillagingar á økinum. Tað eru seinstu mongu árini hendar stórar broyt­ ing­ar í samfelagsins fatan av fólki, ið ber brek, og stórt arbeiði er gjørt fyri at fáa skapt neyðugu viður­ kenningina fyri kravinum um javnbjóðis rættindi. Nógv, góð og føgur orð og góður vilji draga rættan vegin. Lógarbroytingar, karm­ar og politiskur vilji sama vegin, og alt so av­ger­ andi neyðugt eisini. Tað hevur tó eisini stór­ an týdning hvussu vit rúma hesum avbjóðingum í málsliga landslagnum,- hetta hvussu vit umtala tað at bera brek. Her eru eisini hendar broytingar, sum avspegla broyttan hug­burð samfelagsliga. Nevn­ast kann, at tá ST út­nevndi 1981 til altjóða ár fyri tey, ið bera brek, so varð okkara málsligi búni ”ár teirra brekaðu” – avmyndandi vanliga mál­ burðin (og uppfatanina) at brekaður var nakað tú vart. Snúningurin var um brekið. Tú vart brekaður. Tú vart menningartarnaður. Tú vart skizofren. Tú vart autist. Við øðrum orðum, at tú vart títt brek. Seinnu árini hava vit lært at leggja dent á alt hitt, - alt tað fólk kunnu, hóast teirra brek. Hetta má so eisini avspeglast aftur í okkara máta at umrøða hesa viðurkenning (og hug­ burðarbroyting). Tú ber eitt brek. Tú hevur eitt brek. Tú hevur menningartarn. Tú hevur skizofreni. Tú hevur autismu. Men tú ert so ómetaliga nógv annað. Orðið brek hevur vunn­ið sær pláss, og tyk­ist óneyð­ ugt at grava fram aftur gamla orðið handi­kapp og royna at blæsa nýtt lív í tað. Men tíðin er komin til at vit lúka út í nøkrum av teim­um samanhangum, sum orðið brek inngongur, og her eiga almennu mynd­ug­leikarnir altíð at ganga á odda og slóða fyri. Heitið”Ráðið fyri brekað” av­speglar gamla fatan og eigur at verða broytt til ”Ráðið fyri tey, ið bera brek”, Megin­felag teirra Brekaðu í Føroy­um, eigur eisini at taka neyðugu stigini og kalla seg okkurt annað, t.d. Megin­felag fyri tey, ið bera brek, Ítróttarsamband fyri brek­að somuleiðis til Ítrótt­ ar­samband fyri tey, ið bera brek........ osfr. Al­manna­ verk­ið í nýggj­um búna má tryggja avhøvdan av ”Brek­deild”, ”Brektoym­um” ”Deildin fyri sinnisveik” o.t., sum avspegla gamlan hug­burð. Kanska smálutir á leiðini, men tað hevur rættu­liga stóran týdning hvussu vit seta orð á tær avbjóðingar vit arbeiða fyri at loysa. Altjóða dagur teirra, ið bera brek Frá at vera til at bera Tormóður Stórá yvirlækni kjak Læknar og fosturtøka Hoyrdi orðaskiftið seinasta hós­morgun um uppskot Mið­floksins við lóg at broyta manna­gongdina, tá ið um fostur­tøku ræður. Hugsi, at eg havi skilt tað rætt soleiðis, at eitt ráð av professionellum fólkum skal veita tvingaða ráðgeving til kvinnur, sum ynskja fost­ur­ tøku. At tað ikki, so sum higartil hevur verið galdandi, skal vera ein kommunulækni, sum saman við einum ser­lækna í gynækologi/ obstretikk skal meta um støð­una, indika­tiónina, sum tað eitur á lækna­máli. Tá eg mótmæli summum av tí, sum mín starvsfelagi Jenis av Rana førir fram, er tað ikki av tí, at eg ikki skilji og góðtaki hansara grund­ sjónar­mið viðvíkj­andi fostur­ tøku. Eg virði tey eisini. Tað, sum eg haldi vera galið, er tann tvørrandi virð­ ingin øvugta vegin. Fyri tað fyrsta leggur Jenis starvsfelagar sínar, komm­ unulæknar og serlæknar á Landssjúkrahúsinum undir beinleiðis at misrøkja arbeiði teirra. Hann skuldsetir lækn­ arnar fyri ikki at geva nøkt­ andi ráðgeving og at benda lógina soleiðis, at samlaða úrslitið mest er at líkna við fría fosturtøku. Hetta eru so harligir pá­ standir, at teir áttu at havt sum konse­kvens eina kæru á røttum stað - hjá Lands­lækn­ anum, sum er ovasti myndug­ leiki í slíkum málum. Eg meti, at læknarnir – bæði kommunulæknarnir og serlæknarnir á Lands­sjúkra­ húsinum – røkja hendan part­ in av arbeiði teirra til lítar og at teir halda seg innanfyri galdandi lóggávu. Fyri tað næsta – og tað er eftir mínum tykki meiri álvarsligt – sínir Jenis ein totalan mangul upp á virðing fyri teimum persónum, sum málið veruliga viðvíkjur. Tað snýr seg um kvinnur, sum koma soleiðis fyri, at tær orsakað av umstøðum kring ein óætlaðan og óynskt­an graviditet ikki vita sær onn­ ur ráð enn at biðja um fostur­ tøku. Uppgáva læknans er í slíkum føri at hyggja at saml­ aðu umstøðunum. Hann skal meta um og vara av fysisku og psykisku heilsuni hjá kvinnuni. Hann er í hesi støðu lækni og ráðgevi. Avgerðina eigur kvinnan . Tað hevur týdning, at lækn­in respekterar hesa avgerð og tekur hana til eftir­ tekt­ar saman við meting síni. Og at hann veitir ta hjálp og tann stuðul, sum torføra støð­an krevur. Læknin eigur í truplum málum sum hesum at vera eyðmjúkur. Hann eigur ikki leiklutin sum betrivitandi og fordømandi autoritetur. Brúk er heldur ikki fyri meting ella dómi frá prestum, sálarfrøðingum ella hvør nú kann hugsast at skula sita í tí nevnd, sum uppskot Miðfloksins umtalar. Eg meti eg ikki, at nevnda uppskot eigur at vinna frama á tingi. D. Petur Højgaard kommunulækni. Atgongumerki fáast til keyps á www.ebillett.fo, Vodafone í SMS og í Kunningarstovuni í Havn. Kostnaður vaksin: Fyrstu 1.000 atgongumerkini í forsølu: 375,- Eftir hetta: 435,- í forsølu. Við dyrnar (avmarkað nøgd): 495,- Forsøla børn 5 ár til og við 13 ár: 100,- (Við dyrnar 150,-) 29. juni 2013 frá kl. 15 til 03 18-25 ØLTELT GRILLPARTY SPÆLILAND HOPPIBORGIR BARNAUNDIRHALD ÁRSINS KONSERTDAGUR Í VÁGSBOTNI AURA DIONE DMA2012: Årets Danske Kvindelig Kunstner og Årets Danske Hit BLAZE BAYLEY PAUL Di'ANNO (DK) 2013 ATGONGUMERKI VAKSIN 18-25 Fyrivarni: Ikki er loyvt at taka fløskur og fýrverkarí inn við á konsertøki. Hetta atgongumerkið verður ikki afturgoldið, um konsertin verður lutvíst ella heilt avlýst vegna óregluliga flúgving, serlig ring veðurlíkindi ella grundað onnur viðurskifti, sum fyrireikararnir ikki hava ræði á. www.voxbotn.fo Kr. 375,- 2013 TÓNLEIKUR • ØLTELT • GRILLPARTY BARNATILTØK • HOPPIBORGIR o.m.a. 2 071473 968010 2013 18-25 Tórshavn ÁRSINS JÓLAGÁVU- HUGSKOT ATGONGUMERKI TIL VOXBOTN Í FLØGUHÚSA. Fæst ókeypis á sølustøðunum + fleiri onnur kend nøvn Vinir lova ikki vinum at koyra skít >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>