mánadagur 14. januar 2013síða 27

27 Mánadagur 14. januar 2013 · Nr. 5 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Nakrir dagar eftir, at eg varð sett sum landsstýriskvinna í almannamálum fekk eg høvi at hitta táverandi forkvinnu í danska barnaráðnum, Lis­ beth Zornig Andersen. Í gávu frá henni fekk eg bókina ”Zornig”, sum hon sjálv hevði ritsjórnað um sítt egna lív. Eg brúkti jóladagarnar at lesa hesa lagnusøgu hjá Lisbeth, ein lagna við misbrúki, van­ røkt men eisini hepni við, at tað vóru fólk , sum hon var heppin at hitta, sum hjálptu henni víðari í lívinum. Tá eg hevði lagt bókina frá mær, gjørdist tað heilt greitt fyri mær, hvat mátti vera mítt per­sónliga politiska mál sum landsstýriskvinna í al­manna­ mál: At tryggja rættindi hjá børn­um í Føroyum. Søgan hjá Lisbeth er sterk, og tíverri ikki eitt eindømi. Tað finnast nógvar líknandi søgur og menniskjalagnur, og tíverri eru tað eisini mong føroysk børn, ið liva undir líknandi syrgiligum umstøðum, og her hava vit eina heilt serliga uppgávu at lyfta. Altjóða barnarættinda­ sáttmálin í 1992 tóku Føroyar undir við barnarættindasáttmálanum, og í 2010 vóru vit til ta fyrstu próvtøkuna. Hóast onki var at finnast at á fleiri økjum vóru tað onnur øki, sum Føroyar fingu ábreiðslur fyri m.a.: • Manglandi óheft barna­ um­boð, sum skal tryggja rættindi barnaanna, og at sáttmálin verður yvir­ hildin. • Manglandi hagtøl fyri kyns­liga misnýtt børn og nøktandi karmar til við­ gerð av børnum, ið hava ver­ið útsett fyri kynsligari misnýtslu. • Fylgisáttmálin um barna­ prostitutión og keyp og sølu av børnum • Herd fráboðanarskylda var ikki sett í verk • Manglandi hagtøl um barna­fátækradømi. • Frálæra um barna­rætt­ inda­sáttmálan • Hetta setti eg mær fyri miðvíst at bøta um næstu ferð Føroyar skulu til próv­tøku í 2015, og her eru nøkur av teimum átøk­ unum, sum verða framd í næstum: • Lóg um politiskt óheft barn­aumboð kemur í Tingið í vár, sum skal vera talirør og umboð barnanna í Føroyum. Endamálið er eisini at tryggja rættindi hjá børnum og fylgja við, at Føroyar liva upp til altjóða sáttmálan um barna­rættindi • Barnahús verður sett á stovn í ár, sum hevur til enda­máls at tryggja kyns­ liga misnýttum børnum um­framt børnum, ið verða útsett fyri krops­lig­ an og sálarligan harð­skap, nøktandi viðgerð, av­hoyr­ ing, og hjálp og linna. Somu­leiðis er endamálið eis­ini at fáa nøktandi hag­tøl og innlit í, hvussu støð­an er viðvíkjandi kyns­ligari misnýtslu av børn­um í Føroyum. • Fylgisáttmálin til barna­ rætt­indasáttmálan, ið er um barnaprostitión og keyp og sølu av børnum, er lagdur fyri Tingið. • Herd fráboðanarskylda bleiv samtykt í vár, og kunn­ingarártøk hesum víð­víkjandi hava verið, og í komandi døgum verður ein kunningarherferð kring landið um m.a. herdu frá­boðanarskylduna. • Heildarætlanin um harð­ skapi í parlagi er víðkað til eisini at fevna um børn, og átøkini í hesi heildarætlan verða nú stigvíst sett í verk. • Hagtøl um barna­fá­tækra­ dømi eru fingin til vega og koma við í komandi frágreiðing til ST. Hóast tað er langt á mál til vit kunnu siga, at øll børn í Føroyum hava tað gott, so eru batar at hóma og málið er, at vit hava bøtt um allar atfinningarnar, sum vit fingu í 2010 til komandi próvtøku í 2015. Gamalt var at taka til ”at tungur er tigandi róður”, men róður, har øll andøva er sanniliga eisini tungur, tí skal mín vón og áheitan vera, at vit øll lyfta í felag til frama fyri rættindi hjá børnum í Føroyum. kjak Fari staðiliga at heita á stýrið í ALS um at koma við ein­ari meira sannførandi frá­greiðing um orsøkina til løgna gylta lógvatakið. Við henni vit hava hoyrt frá formanninum Alfredi Pet­er­ sen ígjøgnum dagin, stendur so ivasamur roykur, at eingin endi verður á gitingunum. Ongastaðni – hvørki hjá tí almenna ella privata – fært tú vanliga slíka luksusbukett av dýrastu rósum, velur tú sjálvur at siga teg úr starvi. Sveitti seyrar av hvørjari krónu, sum kemur inn í ALS. Flestu okkara munnu tó gjalda við gleði, við vissuni um, at pengarnir fara til tey, sum dagliga svølgja beiska bitan at vera arbeiðsleys. Hetta er á ongan hátt pengar, stýrið kann gera við, sum tí lystir. Fyri fáum mánaðum síð­ ani metti ALS-stýrið, lands­ stýrismaðurin og samgongan, at tað varð alneyðugt at skerja útgjøldini til ar­beiðs­ leys ógvusliga. Í álitið til mál­ið skrivaði undirritaða tá m.a.: “ Hetta er ein niðurskurður upp á 12,5% av einari ársinn­ tøku, sum er eitt stórt høgg at gera í einum. Tann, sum er uttan arbeiði, hevur ikki bert fíggjarligar trupulleikar at stríðast við. Í okkara ar­beiðs­ fokuseraða samfelag er tað fyri tey flestu ein stór sálar­ lig ákenning at vera uttan arbeiði. Kontrastin er ógvuslig. Í með­an politikarar og onnur, sum hava góða løn, fáa fleiri túsundkrónuseðlar meira um mánaðin, so verður tikið frá teimum, sum frammanundan hava lítið. Enn einaferð hongur spurn­ingurin tungur yvir ting­sal­in­um: Hvat er sam­ gongan í ferð við at gera við samhaldsfasta samfelagið? ....” Tað var 27. apríl í fjør, at minnilutin mælti ting­in­ um frá at samtykkja niður­ skurðirnar, og vístu á aðrar loysnir. Stutta viðgongutíð seinni hevur stýrið ráð til at geva einum stjóra fulla løn, umframt aðrar dýrar ser­sømdir, afturfyri sjálvur at velja ikki at arbeiða í 14 mánaðir...? Partarnir á arbeiðsmarkn­ aðinum ”eiga” ALS, og hevur tað tí verið ein óskrivað regla, at politiska skipanin ikki leggur seg út ALS-lóggávuna. Hóast tað er Løgtingið, sum viðgerð og samtykkir allar lógarbroytingarnar. Hendan siðvenja kemur nú undir álvarsamt trýst. Tí Løgtingið kann ikki sita hendur í favn og lata stýrið gera, sum teimum lystir við pening, tað við lóg hevur álagt øllum, sum arbeiða, at gjalda. Mark má vera fyri, hvussu langt kann vera ímill­um døkku og gyltu lógva­tøkini frá stýrinum fyri Arbeiðs­ loysisskipanina. Gylt og døkk lógvatak frá ALS Bjørt Samuelsen framsøgukvinna í arbeiðs­marknaðar­ málum Tjóðveldi Anja Wenning­stedt anja.wenningstedt@meyl.fo Í Sosialinum, sum kom út í gjár mikudagin 9. januar 2013 verður løgtingskvinna fyri Sjálvstýrisflokkin Kristi­ anna Winther Poulsen, sum altíð hevur virkað mær sum eitt skilafólk, endurgivin fyri at siga, at hon hevur ætl­anir at berjast fyri mál­ in­um um eina føroyska fost­ur­tøkunevnd. Hetta tí at hon er ímóti at fólk við sín­um fulla viti verða tvung­in til eitthvørt. Og at eingin skal verða tvungin at fara til eina ráðgeving, sum hevur eitt ávíst endamál. Nú er lógaruppskotið frá Karsten Hansen ikki lagt fram enn so tað er torført at meta um júst, hvat tað fer at innihalda. Men sum eg havi skilt ætlaninar, so eru tær, at hetta skal vera eitt tilboð til foreldur, áðrenn tey taka eina tunga avgerð, sum ikki kann takast um­aftur. Geva teimum pláss og tíð at tosa við eitt menniskja, sum kann venda støðuni sam­an við teim­um. Vera tað lurtandi oyrað, sum hjá nógvum ikki er at finna nakra aðrastaðnis, tí at ætl­ anir um fosturtøku er nokk hjá teimum allar fægstu nak­að, sum man fer at tosa um við familju ella vinir. Tað er tabu. Og eg dugi altso ikki at síggja, hví at hetta er nakað at vera ímóti. – Hvat er so galið við, at onkur torur at taka kjakið við foreldrini um tað ikki er ein annar útvegur? – Er tað ikki gleðiligt, um nú foreldur eftir at hava verið til samrøðu við »fostur­tøkunevndina« broyta ætlan og velja barnið ístað­in fyri fosturtøkuna? Og nei eg tori persónliga at standa inni fyri, at tað er eingin trygd fyri at komm­ unu­læknin tekur tað kjakið. Og at kvinnulæknanir á Lands­sjúkrahúsinum so av­ gjørt ikki taka tað. Persónliga síggi eg ætl­ aninar hjá Karsten Hansen sum eitt frambrot og ikki eitt afturstig fyri føroyskar kvinnur. Vit vera nokk øll samd um, at eingin fær fost­ ur­tøku við gleði. Og tað er har, at sterkar og skilagóðar kvinnur á Føroya Løgtingi kunna gera ein veruligan mun. Gerið lógaruppskot sum kunna betra um kor­ ini hjá barnafamiljuni, ger­ið lógar­upp­skot, sum kunna hjálpa kvinn­um at hava eina trygga og góða viðgongutíð. Kvinnur hava uppiborið betur enn fosturtøku. Kvinnur hava uppi­ borið betur enn fosturtøku Barnarættindi ovast á politisku dagsskránna Annika Olsen Landsstýriskvinna í almannamálum