mánadagur 21. januar 2013síða 10

Mánadagur 21. januar 2013 · Nr. 8 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Steintór Rasmussen hevur fullkomiliga rætt: Miðlaetikkurin valdast hvør tað er Vit minnast enn gora­gang­in seinasta heyst um fíggj­ar­ kreppuna hjá kringvarpinum. Her var neyðugt við meira av peningi, tí annars var vandi fyri føroyska fólka­ræð­inum. Nú fór ikki at verða ráð til “óheftan kritisk­an jour­nali­ stikk”, sum kring­varpið var fremsta trygdin fyri! Taktikkurin eydnaðist og tað fingust milliónir úr lands­ kassanum. Sloppið var. Public Service sátt­málin – teori og veruleiki Ein grundgeving fyri tørvin á eykajáttan var eisini kostn­ aðar­krevjandi Public Service sáttmálin. Í hesum sáttmála er í hvussu er ein grein, sum av­ gjørt ikki kostar pening, og tað er henda: Samskifti við borgaran 1. Kringvarp Føroya virkar í fólksins tænastu, og tí skal Kringvarp Føroya virka fyri støðugum samskifti við borg­aran. 2. Kringvarp Føroya skal tryggja, at kjak verður við jøvnum millumbilum um inni­haldið og endamálið hjá Kringvarpi Føroya. 3. Góður møguleiki skal vera fyri samskifti umvegis heimasíðu stovnsins. Brúk­ aranum skal á sjónligum staði standa í boði at siga sína hugsan um tíðindaflutning og programmvirksemi í Kring­varpi Føroya. Ljóðar gott men einki vert Tað ljóðar ómetaliga gott. Hetta kann skiljast sum at borgarin nú skuldi virðast sum ein javnbjóðis part í samskifti við KVF, sum ikki skuldi verið meira enn rímiligt. Men soleiðis skal tað sambært KVF eftir øllum at døma ikki skiljast. Til pkt. 3 kann viðmerkjast at eina tíð endaði hvør før­ oysk sjónvarpssending við einum teksti um at við­merk­ ing­ar kundu sendast til ávísa teldu­adressu. Men hetta varð skjótt slept, og lýsingin á heima­síðuni við møguleika fyri ”rís og rós” kann ikki vera meira ósjónlig enn hon er. Men við royndunum av KVF kann hetta eisini gera tað sama. Tann útmerkaða reglan um kjak um innihaldið í KVF tykist ikki at vera galdandi fyri okkum ”borgarar”, sum KVF er í tænastu hjá. Hetta kjak er bert millum journalistar sjálvar. Har vita vit, at hesir halda seg einsa­mallar vita alt um jour­ nalistikk, og eingin ”borgari” hevur sambært teimum før­leika á teirra øki. Tískil av­gera teir eisini, hvat ið er við­komandi evni fyri okkum borg­arar hjá teimum at kjak­ ast um!! Hesin hugburður kom eis­ini týðiliga fram, tá ið fjølmiðlanevndin gav KVF álvarsama átalu fyri etikkin í sendingunum um “brand­fell­ urnar”. Tað vóru eisini mong “vanlig” fólk sum undraðust um sýnda etikkin. Men KVF gjørdi absolutt ikki meira burtur úr enn teir noyddust, hóast tað skuldi verið so upplagt at tikið hesa niðurstøðu hjá fjøl­miðla­ nevndini til eina breiða við­ gerð. Men ein teoretiskur spurn­ingur, um hvør ið fíggjar nýggjárssending hjá KVF, ja, hann verður tikin í størsta álvara, men tað er eisini púra vandaleyst fyri KVF. Hetta mál er bagatellir í mun til annað, sum KVF stendur fyri. Hetta mál er eisini bert eitt dømi um, at før­oysku miðlarnir viðgera ikki hvønn annan. Stóru bløð­ini nevndu als ikki hesa prin­sippiellu átaluna hjá fjøl­ miðlanevndini og enn minni var hon viðgjørd. Eingin áhugi fyri etikki Journalistikkur er als ikki nakað fyri okkum vanligu fólk. Hetta kom eisini týðu­ liga fram, tá ið felagið Før- oysk Fjølmiðlafólk seinasta heyst hevði eitt seminar um fjøl­miðla­etikk, eitt evni, sum er við­komandi fyri hvønn einasta av okkum borg­arum. Fingin var ein norsk­ur miðlaserfrøðingur at við­gera hetta evnið. Hann fekk nøkur dømi úr føroyska tíðinda­flutn­ingini, sum hann skuldi meta um, m.a. um jagtst­ranina av Heðin Morten­sen í samband við “Brand­fellurnar”. Men so hoyrdist einki meira. Tað kom út onkurs­ vegna, at 10! fólk høvdu verið á skeiðinum. Men hvat kom burtur úr og hvørja nið­ urstøðu norski ser­frøð­ing­ urin kom til, var ikki mett av hava áhuga hjá okk­um ”borg­ arum”. Nú skulu journalistar aftur komandi vikuskifti til at geva hvørjum øðrum herðaklapp. Teir hava nógv meira brúk fyri sjálvrannsakan. Eitt upp­ skot kundu verið at staðfest vánaligasta avrikið! Gamla pávakirkjan helt onga grund vera fyri at týða Bíbliuna til mál, sum fólk skilti. Hetta var púra óneyðugt, tí tað vóru bara prest­arnir sum kundu út­ leggja Guds orð. Sam­stundis kundu teir tryggja sær rættin til einsa­mall­ir at gera av hvat ið var rætt ella skeivt. Úrslitið var eisini hareftir. Tíðindaflutningurin í KVF valdast hvør tað er Tað er eingin ivi um, at í KFV eru mong dugnalig og heiðurlig fólk, sum gera góðar og heiðurligar sendingar, sum Steintór eisini ásannar. Men sum kunnugt er eing­ in keta sterkari enn veikasta liðið, og tað er hetta sum leggur støðið og trúvirðið. Eg havi í mong ár verið aktivur brúkari av KVF og havi royndir, sum eru væl og virðiliga dokumenteraðar. Hetta kunnu áhugað kunna seg um við at krevja alment innlit hjá KVF! Tað mest ófrættakenda við KVF er, at tíðindaflutningurin fullkomiliga valdast, hvønn málið snýr seg um. Summi útvald sleppa at verða end­ urgivin ”sum teimum lystir”. Hetta seinasta er, so ótrúligt tað ljóðar, eitt beinleiðis sitat úr brævi frá KVF. Her sæst eisini hvørjar kreftir tað er, sum KVF roynir at tekkjast. Tað er próvfast, at KVF himprast ikki við at fremja grov brot á allar fjøl­miðla­ reglur við at móti bertri vitan at bera ærumeiðandi og ósonn tíðindi um fólk, sum ikki sleppa at svara fyri seg. Eitt greitt brot á grund­ leggjandi fjølmiðla­reglur. Samskifti við borgaran valdast eisini Tað lýsir ikki minst KVF, hvussu leiðslan umsitir áset­ingina í Public Service sátt­málan um “samskifti við borg­aran”. Her hevur KVF tað prin­ sipp, at stovnurin bert sam­ skiftir við borgara, um KVF heldur seg kunna vísa á, at borgarin hevur órætt. Setur borgari KVF spurn­ ing, har stovnurin ikki kann rættvísgera seg, so svarar KVF snøgt sagt als ikki aftur. Tá ber ikki til at fáa svar uppá einfaldan spurning t.d. um, hvussu ávís tíðindi kunnu vera í samsvar við teirra leiðreglur fyri fjøl­ miðla­etikk. Orsøkin er sjálvsagt tann, at her er ikki samsvar. Tá kundi KVF rætta síni skeivu tíðindi. Men hetta kemur yvirhøvur uppá tal. Tað er eisini almennur fjøl­miðla­ etikkur, at skeiv tíðindi verða ikki rættað. Í hvussu er ikki, tá ið talan er um “offur”, sum ikki kunnu verja seg sjálvi. Tað, sum umræður er at tiga í hel tey, sum hava undirbygdar spurningar til KVF. Hetta eydnast eisini í flestu førum. Ber ikki til at tiga málið burtur, so skal kávast útyvir tað. Hetta sást nú undan jólum, tá ið kelda til ósonn og skaðandi tíðindini slapp aftur framat í KVF sum ”honum lysti” fyri at káva yvir rættarbrot, sum KVF saman við kelduni hevur framt! Tað kann eisini stað­ fest­ast, at tað nervar ikki KVF tað allar minsta, hvønn skaða ella fortreð teirra brot á grundleggjandi fjølmiðla­ reglur gera teirra offur. Tað er ironiskt, at hesin bólkur, miðlafólk, sum gera nógv burtur úr at krevja fult innlit hjá teimum í stórt sæð øllum viðurskifti hjá øðrum, ikki vil geva teimum brúkarum, sum fíggja teirra virksemi, somu rættindi, tá ið tað ræður um tey sjálvi. “Etikkurin” hjá KVF kom eisini til sjóndar í teim­um báðum átalum, sum stovn­ urin í fjør fekk frá Fjøl­miðla­ nevndini. Tann fyrra var eitt uppá seg ”lítið” mál um myndir av deyðum persóni. Her bað KVF á heimasíðuni umbering fyri mistakið. Hitt málið var um brand- fellurnar var eitt ”stórt” og kensluborið mál. Her var eingin umbering! Sjálvt við umbering valdast hjá KVF hvør tað er! Kundi verið í einum totaliterum stati KVF virkar sum ein miðil í einum totaliterum stati. Fremsta endamálið tykist at vera, at makthavararnir í land­inum kunnu kenna, at teir sleppa framat tíð­inda­flutn­ ing­inum nærum soleiðis sum ”teim­um lystir”. Eisini skal ans­ ast eftir, at eingin makthavari skal kenna seg at vera fyri van­býti í mun til aðrar. Eydnast hetta kann KVF gera fullkomiliga, sum teim­um lystir fyri politisku mynd­ugleikunum. Møgulig loysn: Fáið ein ”seernes og lytternes redaktør” Fyri nøkrum árum síðani fingu vit eina fjølmiðlanevnd. Hon ger hvørki frá ella til. Men í Danmark hava teir stóru fjølmiðlanir nak­að sum eitur ”læsernes redak­ tør” og “seernes og lytternes redaktør”. Hetta er ein óheft­ ur persónur, sum í stundini kann tala at, um tað er grund til at finnast at viðkomandi fjølmiðli. Borg­arin kann eis­ ini venda sær til hansara í øllum málum. Uppskotið kundu verið at avtikið fjølmiðlanevndina og seta ein slíkan eftirlitsmann við óavmarkaðum heim­ild­ um. Her krevst ikki ann­að enn vanligt skil og tann rætt­ vísis­kensla, sum skal til fyri at fáa álítandi fjøl­miðlar. Við tí hugburði, sum Stei­n­tór Rasmussen hevur, kundi hetta verið eitt jobb fyri hann. Tað var áhugavert at lesa greinina hjá Stein­tór Ras­mus­sen um ”fjølmiðla­etikk” í Føroyum. Tað ringasta er, at hann hevur so fullkomiliga rætt, og veruleikin er enntá verri enn Steintór lýsir hann Om redaktøren Lytternes og seernes reda­ktør bliver ofte be­ skrevet som en 'brug­ ernes am­bassa­dør', som 'DR's in­terne om­ buds­mand' eller som 'DR's vagthund'. Jobbet varetages af Jacob Mollerup, der er ansat af DR's be­ styr­else og arbejder så­ledes uaf­hængigt af DR's daglige ledelse. Jacob Mollerup følg­ er løbende med i hvad der klages over og om der lyttes til kritikken. I halv­årlige rapporter beskrives udviklingen og de største sager. Jacob Mollerup er DR's ankeinstans, når det gælder klager over brud på DR's Pro­grametik. I første omgang skal alle pro­ gramklager besvares af de relevante redak­ tioner. Men når det om­handler væsentlige brud på god presseskik og DR's pro­gram­etik, kan man klage videre til lytternes og seernes redaktør, der så kan indstille til general­ direk­tøren at DR's af­ gørelse ændres. Óli Jacobsen