fríggjadagur 25. januar 2013síða 22

Fríggjadagur 25. januar 2013 · Nr. 10 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 miðvikan Pride of Fife: Nærum Í 1919 fór Andreas Petersen í Hoygarðshúsi í Oyndarfirði til Bretland eftir skipi, sum hann hevði keypt. Øll ferðin gjørdist ein marra, og tað var ótrúligt, at teir yvirhøvur skuldu koma heim aftur fleiri mánaðir seinni 1. partur Óli Jacobsen Tað eru nógvar áhugaverdar frá­ sagnir og samrøður, sum hava verið í útvarpinum gjøgnum tíðirnar. Men fyri, at tær skula kunna koma til fulla nyttu fyri eftirtíðina er tað av týdningi, at tær eisini finnast á prenti. Hetta er eisini fyri ein stóran part gjørt við bókunum hjá Niels Juel og Jógvan Arge. Men tað er nógv av hesum tilfari, sum framvegis ikki er á prenti. Tað kundi eisini verið upplagt hjá eftirkomarum at skriva upp­tøk­ urnar av. Hetta kundi eisini ver­ið ein spennandi uppgáva hjá næm­ ingum í lærigreinini søgu. Ein av hesum upptøkum er grund­arlagið fyri hesa og komandi Mið­viku. Elias Johansen við Rættará hevði í 1959 í útvarpinum eina sam­røðu við Andreas Petersen úr Oynd­ar­ firði. Hann var royndur sjómaður og var til sjós í 50 ár. Hann hevði upplivað eitt sjólív, sum er so ólíkt tí í dag, sum tað kann vera . Vit eldru skilja tað illa og tey ungu als ikki. Abbasonur Andreas, Harald Pet­ er­sen í Klaksvík, hevur skrivað hesa samrøðu av, og verður hon við nøkr­ um snøggingum endurgivin her. Andreas var ættaður úr Hoy­ garðs­húsi í Oyndarfirði. Pápin var Peter Petersen (1852-1908), sum var úr Funningi, men sum vaks upp í Oyndarfirði. Mamman var Anna Sofía Dahl av Breyt (1855-1952). Andreas var tað fimta av sjey systkjum. Yngstur var Poul (1898- 1972). Hann giftist til Fuglafjarðar. Hann var kendur skipari og var kendur sum Hoygarðs Poul. Ein sonur hansara var tann kendi presturin, Peter Andrew Petersen. Andreas (1887-1971) giftist við Malenu Clementsen (1888-1964). Tey fingu 8 børn: Peter Ernst f. 1910 Edith Kathrina Mejnherta f. 1913 Jens Pauli Erling f. 1915 Arne Sofus f. 1917 Ketty Paula f. 1920 Steingrim f. 1923 Asmund f. 1925 Eivind f. 1928 Eivind fylti tann 13. januar 85 ár. Hann er handilsmaðurin í Oynd­ ar­firði. Hóast sín høga aldur, so er hann til arbeiðis hvønn dag. So tað er mergur í teimum gomlu. Andreas greiðir frá: Til Skotlands eftir skipi Tá ið eg skal taka eitt fram, taki eg ein túr, sum vit høvdu frá Skotlandi og upp til Føroyar í 1920. Tað var um heystið í 1919, at vit vóru nakrir menn, ið tóku okkum saman um at keypa ein deksbát niðri í Skot­ landi. Eg fór sum ferðamaður niður til Aberdeen í Skotlandi við einum skipi, sum kallaðist Kristianna. Skiparin var Jóan Magnus Thom­ sen, Jóan Magnus har Niðri, kendur skipari í Syðrugøtu. Tað var heldur ruskut veður beint inn at landi, tá ið vit komu inn móti Aberdeen, so tað var ikki útlit fyri at sleppa inn i havnina. Vit koma so inn ímóti landi d og heysa flaggið eftir loðsi, sum var kravdur fyri at sleppa inn. Men tað kom ongin loðsur út. Vit lógu so allan dagin og flaggaðu, men ongin kom. So kom náttin, og vit máttu leggja eitt sindur út eftir fyri ikki at koma ov nær landi. Hetta var altíð ein vandi tá ið tíðini við berum seglum. Tá ið so dagur kom aftur, bleiv siglt eitt sindur inn aftur, og so aftur at flagga. Vit blussaðu um náttina, men ongin loðsur kom. Tá ið tað leið nakað út á dagin kom ein trolari út. Hann kom okk­ um so nær, at hann preiaði okkum. Hann segði, at vit fingu ongan loðs tann dagin, tí ongin bátur kom út sum veðrið var. Skiparin kom til mín og spurdi, hvat ið eg meinti um at fara at sigla inn kortini. Eg helt, at tað vóru ikki góð líkindir. Eg hevði siglt við trolara á hesum leiðum, so eg kendi eitt sindur til forholdini. Hinir av manningini høvdu ikki verið har fyrr. So segði skiparin, at hetta kom ikki at bera til at blíva við at liggja úti. Hann spurdi, um eg ikki vildi stýra skipinum inn? Jú, tað helt eg, tað skuldi eg gera, men eg tók onki ansvar av skipinum. “Nei, tað noyðist eg at taka”, segði hann, “tí eg eri mynstraður skipari.” Ja, so bleiv prøvað. Tað bleiv hildið undan, og tað gekk gott. Tað var nógvur vindur, og tá ið vit komu inn móti pirunum, nú stóð brimið yvir teir báðar. Hetta var rættuliga óhugnaligt við berum seglum. Aldan var stór, so tað var nær við at grunnbróta inni millum pirarnar. Men soleiðis gekk nú tað, og tað lukkaðist. Tá ið vit komu inn um, kom hesin vælsignaði loðs­bát­ ur út eftir. Hann fekk enda á okk­ um, og so var sloppið. Hetta var so fyrsti partur av túrin­um. Síðan til Leith Frá Aberdeen bleiv farið við toki til Leith, og síðan út til eitt pláss á norðara armi á Leithfjørðinum, sum eitur Anstruther, har hesin báturin bleiv keyptur. Báturin var riggaður eftir teirra máta. Hetta var við stórum rásegli og ongan rigning. Teir sigldu bara upp á mastrina tá í tíðini. Hetta hóskaði ikki til okkara brúk. Vit fingu ein mann at rigga okk­ um bátin um eftir føroyskum stíli. Báturin var 69 føtur til longdar og tók eini 200 skippund. Hann var spískur í báðum endum. Tað komu fleiri líknandi bátar til Føroya. Hetta vóru sokallaðir sildabátar, tí teir høvdu verið nýttir til sildaveiðu. Vit fingu so ein timburmann, sum hevði nakrar menn í arbeiði hjá sær, at rigga bátin til. Hann lov­ aði, at hetta skuldi taka ein mán­að. Hetta var í oktober, so tað skuldi bara blivið út í november, áðrenn klárt var at kunna sigla heim. Men maðurin var fyri at drekka, og tað illani, stak illani. Tað var sjáld­an, at vit sóu mannin. Men hesir fýra menninir, sum hann hevði í arbeiði, vóru góðir menn. Trupul­leikin var, at maðurin hevði tikið so nógv av øðrum arbeiði uppá seg, at okkara arbeiði bleiv bara sum eitt hjáputur hjá teimum. Tað var bara onkuntíð inn í millum, at ein og tveir menn kundu koma til okk­ara. So vit blivu liggjandi. Tíðin gongur, og eg ilskaðist. Eg var heima hjá hesum manni við hvørt, men hann var sjáldan at hitta. So líður líka til jólar, og onki líður við arbeiðinum. Jóladag settu teir mastrina upp. Tað skuldi nógv kappast av, í minsta lagi 20 føtur. Mastrarnar, sum teir brúktu har, vóru so langar. Síðani skuldi masturin høggast, fyrst fýrakantað, so áttakantað, so tað bleiv eitt stórt arbeiðið. Tá ið var komið út í februar bleiv tað liðugt. Endiliga avstað og beint í illveður Tann 8. februar fara vit út frá Anstruther, og tað bleiv sett segl inni í havnini. Vindurin lá av útsynningi, so tað lá væl fyri at sleppa norð við land­ inum. Tað gekk gott í fyrst­uni, hóast tað var ring ársins tíð. Vit sigla norður eftir, og vit komu so dagin eftir norð um Orknoyggjarnar. Tá ið vit eru komnir 10-15 fjórð­ ing­ar norð um Orknoyggjarnar, nú gekk vindurin meira upp í ein vest­ an, og tað var stormur. Nú fór skipið at leka, og tað so illa, at vit kundu ikki sleppa pump­ uni. Sum man plagar at taka til: Nú vóru góð ráð dýr. Hvat skuldi nú gerast? Hopleyst var at sigla, storm­urin var blivin so nógvur. So bleiv vent við aftur fyri at sleppa inn í Orknoyggjunum. Vit sigldu so suður aftur og koma inn um eina oyggj uttanfyri Kirk­ wall. Fýrur stendur á hesi oyggj. Nú liggur vindurin beint útav, og alt er í einum roki. Teir søgdu okkum seinni í Kirk­ wall, at tað hevði ikki verið so nógvur vindur í meira enn hálvt­ hundrað ár sum hetta kvøld og hesa nátt. Hesa nátt lógu vit fýra mans og krússaðu inn eftir. Vit høvdu fingið eitt rep í stórseglið og høvdu tikið klyvarin. Eg royndi at stýra sum frægast. Vit høvdu fingið tvey rep í mesanin. Soleiðis krússa vit inneftir. Nú var blivin kolasvørt nátt. Tað var Malena og Andreas Petersen. Tað var meira enn heppið at Andreas bar boð í bý í 1920 Fyrsta takið var at koma inn í Aberdeen