fríggjadagur 14. desember 2012síða 18

Fríggjadagur 14. desember 2012 · Nr. 146 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak »Game over« Eg undrist ofta og stórliga á Jan Müller og henda por­ talin nevndur oljan.fo. Ein fullkomuliga einkisig­andi grein er 11. desember um ætl­ anir at fara undir fram­leiðslu av skifergassi í Argentina. Og Staoil vil ikki gera nakra viðmerkingar til málið - og hví vil Statoil ikki tað? Hvat er skifergass?, spyrja kanska fleiri. Hví er Jan Müller so ein­síðugur í lýsing og kunn­ ing um hvussu gongst við leit­an og borðing eftir olju og gassi, og einans kann varpa ljósareyðar glæmur á hvussu deiligt tað er, og at vit heilt skjótt finna eina risa stóra oljukeldu innan fyri før­oyska markið. Hví varpar Jan ikki eisini ljós á eina av søg­unar stórstu hóttanum móti øllum livandi á klótuni? Eg haldi avgjørt ikki hasin maðurin á myndini hjá Jan hevur nakað sum helst at frøðast um, tvørturímóti. Skifergass, oljuskifer og tjørusandur eru tað, sum Al Gore umrøddi sum tað mest skitna brennievni finnast kundi. Stjórin fyri NASA´s Goddard Institute for Space Studies, James Hansen, ið eisini er ein av heimsins fremstu granskarum inn­an veðurlagsbroytingar segði m.a. "game over" fyri al­heims veðurlagnum og broyt­ing­ unum, um oljuhungranin hev­ur við sær at oljufeløg sum Statoil, Chevron og aðrir leggja seg eftir hesum sera skitnu og óvanligu fossilu brenni­evnunum. Skifergass Men hvat er so skifergass? Í stuttum er talan um eitt slag av náttúru­gassi, ið ligg­ ur bundið í tøttum løgum av skifer­steini. Til at sleppa at gass­inum verður borðað lodd­ rætt niður í undirgrundina til skiferløgini. Síðan verður borðað vatnrætt inn í skifer­ løgini. Ein blanding av vatni, sandi og kemiskum evnum verður undir hátrýsti pump­ að niður í boriholið. Hetta hevur við sær at skifer­løgni flakna og loysna so­leiðis at sandurin kann leggj­ ast ímillum og forða fyri at løgini fella saman, tá trýstið verður tikið av aftur. Nú er so møguligt at fáa hendur á gassinum. Ymsu kem­ isku evnini stuðla undir til­ gongdina at fáa gassið upp, men hava eisini við sær at vatnið, ið pumpað verður niður í brunnin, skal fáast burtur og eisini reinskast. Henda tilgongd kann endur­ takast upp til 18 ferðir. Eitrandi vøtn Avleiðingar av hesum eru m.a. at kemisk evni koma at drekkivatnsleiðingum við álvar­somum árinum á heils­una hjá fólkum, djór­ um og landbúnaði. Í før­um er drekkivatnið so vanda­ mikið og skitið, at tað enntá er vorðið brennbart. Nakað av hesum eitraða vatninum verður verandi í jarðløgunum, meðan annað kemur upp aftur og má takast burtur sum kemiskt og vandamikið rusk. Og her eru tveir møgu­ leikar nýttir m.a. í USA og Ong­landi. Annar er at savn­ að eitraða løgin í stórar opn­ar hyljar har vandin er at evjan rennur út í løkir, drekki­vatnsløg, áir og víðari í høvini. Og annar møguleikin er at pumpa eitrandi løgin niður aftur í gomul borihol. Fylgj­urnar hava m.a. verði jarð­skjáltar í økjum,ið ann­ ars eru jarðskjáltafríð. Sjálvt arbeiðið at fáa hendur á skifer­gassinum hevur ovur­ honds stóra dálking við sær. Flutningur av gassi og milli­ ónum av litrum av kemiskum evnum í lastbilum, og út­ bún­aðurin til blanding av pumpu­løginum saman við stórari nøgd av gassi, ið ikki fæst til høldar, hevur við sær ovurhonds stóra luftdálking, ið hevur fleirfalda størri neiliga ávirkan á veður­lags­ broyt­ingarnar enn sjálvt kola­kraft­verk. Oljusólskin meðan ísbjarnin doyr Nú ber so til at spyrja Jan Müller, um hann og Oljan. fo halda hetta er eitt gott átak? Er hetta ein gongd leið til burðardygga menning av framtíðar samfelagnum, og nakað vit við góðari sam­ vitsku kunnu standa inni fyri er vert at lata yvir til eftir­komarar? Hesum eigur Stat­oil eisini at kunna svara uppá. Dag og dagliga hoyra og lesa vit um sólskinssøgur um hvussu oljupartabrøvini hækka í virði, oljufeløgini borða her og har, alt sær lov­ andi út, ung ágrýtin hava olju­spøl og simuleraðar olju­leitingar, og skjótt skal hol setast á Norðpólin og arkt­iska øki, tí mett verður har eru tær stóru fossilu goymsl­urnar. Náttúrugassið verður bæði av politikarum og ídn­aðar­fólkum sagt at verða skiftis­tíðin frá lækk­ andi oljuni og til varandi orku­keldurnar. Hetta kann takast við allar stórstu fyri­ varn­um, tí partvís hevur gass­framleiðslan stórar nøgd­ir av methangassi við sær - ið flestum kunnugt er fleir­faldað so skaðiligt í veður­lagshøpi sum CO2, og part­vís verður samfelagið, og átøk at minka um út­lát av veðurlagsgassum, hild­ ið fast í tørvinum á fossil­ um brennievnum. Hetta undir­grevur og mót­arbeiðir góðum átøkum til burðar­ dygg­ar loysnir og minkingar í útlátum av veðurlagsgassum. Fossila orkan er ikki nakað at rópa hurra fyri meira, og her eru eingi vinnarar - øll verða taparar. Niðurstøðan má tí verða, at einasti háttur at sleppa undan áhaldandi hita­ øking av klótuni og veður­ lagsbroytingum, er at lata øll fossilu brennievnini liggja í undirgrundini. »Game over«. Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Í Føroyum eru tríggjar útvarpsrásir. Almenna Kringvarp Føroya umframt privatu Rás2 og Lindin. Almenna Kring­ varp Føroya er tað stóra kringvarpið, fíggjað av almenn­ inginum sambært lóg. Tí er tað ikki sørt undrunarvert, at tá ein nú um kvøldarnar tendrar fyri lurtitólið, er deytt - steindeytt - hjá almenna kringvarpinum, meðan tey bæði smáu útvarpsfeløgini hava orku til at senda munandi fleiri tímar. Nógv hevur verið tosað og skrivað um Kringvarp Føroya, nú hesin almenni stovnur, sum setur stóran dám á dag­ ligdegin hjá flestu føroyingum, er komin í fíggjarligt óføri. At stovnurin er komin í fíggjarligt óføri eigur tó ikki at koma óvart á, tí sum ført hevur verið fram, í eini røð av fjølmiðlum, so hevur Kring­varp Føroya ikki havt avlop av rakstrinum, síðani Útvarp Føroya og Sjónvarp Før­oya í 2006 vóru løgd saman í núverandi Kringvarp Føroya. Gamaní hevur verið spart og kringvarpsstýrið hevur tikið fulla ábyrgd av støðuni, sum er íkomin. Hin­ vegin er stóri spurningurin, hví tað kundi koma so langt. Kringsvarpsstýrið hevur ført fram, at tey hava hugt í bakkspegilin, men at tey ikki duga at síggja, at nakað kundi verið gjørt øðrvísi. Hetta minnir ikki sørt um aðrar, sum m.a. hava ført fram, at strategiin varð fylgd til punkt og prikka, men skipið sakk, ella at skurðviðgerðin gekk væl, men sjúklingurin doyði. Okkurt hevur verið galið. Okkurt kundi verið gjørt øðrvísi. Í Norra siga tey nakað soleiðis: "Um ein villist í fjøllunum, av tí at kortið ikki samsvarar við fjøllini, er tað ikki fjøllunum, tað er galið við..." Eingin nevnd í privatum felagið hevði sloppið at sitið í 6-7 ár og bert fylgt nevyt við, hvussu eginognin spaku­ liga hvarv orsakað av áhaldandi halli á rakstri­num, uttan at gjørt nakað munadygt. Úrslitið er tann sorgarleikur, sum vit nú eru vitni til. Stóri taparin er lurtarin, sum er álagdur at rinda nógv fyri lítið, og ikki minst starvs­fólkini, sum nú verða væl harðari rakt, enn um kringvarpsstýrið í tøkum tíma veruliga hevði tikið sær av fíggjarliga veruleikanum. Aftrat hesum tíggjar kringvarpið sær sum ein trup­ul tannáringur. Um vit ikki fáa teir pengarnar sum okkum tørvar, so tíma vit einki. Vit sløkkja fyri send­aran og tíma heldur ikki at gera eina roynd at fáa sum frægast burtur úr. Er hetta kanska eitt óbeinleiðis mótmæli móti teimum almennu sparingum, sum í løtuni verða framdar kring alt landið? Eitt hvørt annað virkið hevði megnað at tillagað seg til ein nýggjan veruleika, ið merkir eina inn­tøku­lækking á umleið 10%, uttan soleiðis, meir ella minni, at kasta handklæðið í ringin. Og hvør virkis­leiðari hevði ikki verið ovurfegin um, at kunna byrja eitt fíggjarár við at vita, at tær fyrstu umleið 60 milli­ónirnar longu vóru komnar í kassan? Er veruleikin ikki bara tann, at Kringvarp Føroya ikki hevur fylgt við tíðini, hevur manglað tey skapandi evnini til endurnýggjan og er vorið júst sum ein trupul tannáringur? Tað ringasta í øllum hesum er helst eisini, at kring­varpið, við sínum lýsingarpolitikki, nærum hevur togað fleiri av privatu miðlunum niður í fíggjarliga dýkið við sær. Hetta hava fleiri av teimum privatu miðlunum ført fram, óheftir hvør av øðrum. Tí má tann rætta loysnin finnast viðvíkjandi kring­varp­inum, tí annars er vandi fyri, at alt triðja statsvaldið fer fyri skeyti, og tað hevði verið ein sonn vannlagna fyri Føroyar. Jan Otto S. Holm óheftur fíggjarráðgevi EYGA MÁLIÐ Trupli tannáringurin Kári Thomsen ????? J Ó L F Y R I Ø L L Ke n d i r f ø roys k i r j ó l a s a n g i r 169 kr. F æ s t u m a l t l a n d i ð