fríggjadagur 14. desember 2012síða 46

nr. 146 · 14. desember 2012 6 VIKUSKIFTI tekstar­grundarlagnum. Snøgt sagt ein tøgnmentan. Tað er ikki mennandi fyri fólka­ræðið, heldur Hans Andrias. Fólk skulu hava rætt at finnast at øllum sjón­ ar­miðum og virðum í samfelagnum. Í veru­leik­anum skulu fólk eggjast til tað, tí tað er við fjølbroyttum almennum orða­skifti, har skilvísar grundgevingar eru týdn­ingarmesta amboðið, at fólka­ ræð­ið mennist. – Sterku afturhaldskreftirnar í Før­ oy­um verja síni áhugamál við at brúka Bíbliuna sum grundarlag fyri, hvussu onn­ur skulu liva. Bíblian heldur ikki altíð fyri einari neyvari vísindaligari kann­ing. Tað er eingin ivi, at vísindin er sterkasta amboðið at granska og lýsa náttúruna, meðan átrúnarligir spurn­ ing­ar í nógv størri mun eru privat viður­ skifti. Øll framkomin samfeløg tryggja sínum borgarum politisk og átrúnaðar­ lig rættindi, og samfelagið eigur ikki at hava ein ávísan átrunað, sum fram um aðrar verður vardur í lóggávuni. Sam­felagið skal í lóggávuni verja allar borg­arar, so borgararnir sjálvur kunnu velja sín átrúnað – ella ongan, sigur Hans Andrias Sølvará. Sum virkin luttakari hevur søgu­ frøð­ing­urin fyrr víst á, at føroyska kjak­ment­anin er í kreppu. Sjúkutekini eru tunnu argumentini og ósakligi álopini á persónar. Hann hevur ofta merkt sjálvur, at tað verður ikki kjak­ ast um substansin. Hann hevur verið fyri nógvum skotum. Umframt telefon­ sam­røður við fólk, hava fleiri ófólkalig lesara­brøv við skeivum uppáhaldum og uttan grund­gevingar sora hansara verk sundur. Enn tá frá fólki, sum ikki hava lisið bøkur hansara. Tað er neyðugt at kjakast um grund­ ar­lagið undir føroyska samfelag­num, og tað er ein sjálvirkandi drívmegi hjá Hans Andriasi. – Tað er alneyðugt við almennum orðaskifti um tað, sum verður brúkt sum samfelagsligt grundarlag og sum politisk grundgeving. Tað er sjáldan kritisk viðgerð av átrúnaði her hjá okkum. Søgukritiskar bøkur um Bíbliuna snúgva seg ikki um Gud ella trúgv, men um tað, sum teksturin við skilvísum vís­inda­ligum háttaløgum kann metast at kunna bera. Bíbliukritikkur snýr seg ikki um Gud, men um tekstirnar, sum menniskju hava skrivað um Gud. Gud er óheftur av teimum tekstunum. Spurn­ing­urin um Guds eksistens er ikki søgu­kritiskur, men filosofiskur. – Orðaskiftið her hjá okkum er ofta ­ ov einfalt. Vit skulu kjakast við hald­ barari argumentatión, og taka mótstríð­ andi sjónarmið til um­røðu, heldur enn at niðurgera mótstøðu­fólk­ini. Tað er tí­ verri ofta leisturin. Tílíkt orðaskifti, har farið verður eftir mótstøðu­fólk­unum, ber ofta við sær, at báðir partar fara at gera tað sama, sigur hann. Tað er kom­ið fyri, at hann hevur sjálvur angr­að okk­ urt, hann hevur skriva í bløð­ini. Ein skylda Vantandi virðingin fyri serfrøðini hev­ ur í nógv ár verið eitt evni, sum ser­ frøð­in í Føroyum hevur funnist at. Fak­fólk halda seg vera við skerdan lut í polit­isku skipanini. Fakfólkini sleppa mest sum bara heim til undirvísing og admini­stratión, tá tey koma aftur til Før­oya, heldur enn at arbeiða og granska í produktivari vinnu. Politiski myndug­leikin er trekur at flyta seg nærri einum vitanarsamfelag, sum er veg­urin fram, verður vanliga sagt. Ein afturvendandi trupulleiki hevur hinvegin verið, at fakfólk taka í ov lítl­ an mun lut í almenna orðaskiftinum. Hans Andrias Sølvará førdi fram sum gesta­ røðari til pisufund í 2008, at tað »hevur onkuntíð undrað meg, at tað ofta eru ung fólk, sum eru í ferð við at taka onkra útbúgving, sum hava mest at geva samfelagnum, meðan meira til­kom­in fólk, sum hava fingið eina drúgva út­búgving ofta síggja út til at hava minni at geva.« Hans Andrias er eitt av undan­tøk­ unum. Hann metir tað vera sína skyldu sum søgufrøðingur og rithøvundur at geva sítt íkast til almenna orðaskifti, fremst av øllum, tí hann heldur seg hava nak­að at geva. Ikki tí, hann heldur seg hava rætt, men tí kjakið er neyðugt. Tað er eisini ein skylda í sínum starvi, tí tað er stað­fest í lógini fyri Fróðskaparsetur Føroya, at tað skal vera við til at elva til kjak. – Kjak og ósemjur er tað, sum menna og hvessa sjónarmiðini. Tøgnin fjalir trupul­leikarnar. Tað eru nógv evnir, sum ov sjáldan verða tikin til umrøðu í Før­oyum. Tað hevur undrað meg, at kjak um kristindómin fyllir so lítið. Serliga nú, tá politikarar eru bundnir at skrift­ini. Ein kjakmentan í kreppu er, tá mót­støðufólkini sparka eftir mær, heldur enn at kjakast við argumentum. Eg sigi ikki, at eg havi rætt, heldur ikki, at eg ongan­tíð sjálvur eri lopin framan, men eg royni eftir førimuni at kjakast við teim­um vísindaligu argumentunum, eg havi. Eg gevi eitt íkast, sum kann víðka sjóna­ringin. Um onkur ikki er samdur, kom so og kjakist um tað, sigur hann. Fakta Hans Andrias Sølvará varð føddur í Klaksvík tann 11. november 1962. Hann er giftur Anniku Sølvará. Saman eiga tey tvey børn. Hann hevur lisið cand.mag í søgu og heimspeki á Fróðskaparsetrið Føroya og Århus Universitet. Adjunktur á Søgu og samfelagsdeildini á Fróðskaparsetri Føroya síðan november 2009. Frá desember í 2010 hevur hann verið lektari. Dekanur á Søgu og Samfelagsdeildini í 2009-2010, deildarleiðari síðan november 2010. Tað er sjáldan kritisk viðgerð av átrúnaði her hjá okkum. Søgukritiskar bøkur um Bíbliuna snúgva seg ikki um Gud ella trúgv, men um tað, sum teksturin við skilvísum vísindaligum háttaløgum kann metast at kunna bera mynd: Álvur Haraldsen