mánadagur 17. desember 2012síða 12

Mánadagur 17. desember 2012 · Nr. 147 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Hvør er ætlanin? Djóni Højgaard Ikki ein dagur fer framvið, uttan hjartasuff og hugmóð seta sín dám á sosialu miðl­ unum, og nú, eftir at av­ tøkan av landsbankanum bleiv trumfað í gjøgnum, tykist máttloysið fullkomið. Sjálvdan rýkur at ongum brandi, og tað er ikki trup­ult at finna orsøkirnar til frá­ flyting, gleps og hjarta­suff. Eg sat í gjárkvøldi og hugdi at sending, sum Suni Merkis­stein hevur gjørt um før­oyska tjóðsangin, sum umhandlar eina vek­ing­ar og broytingartíð í før­oyska sam­felagnum. Við tjóð­skap­ ar­rákinum breiddi seg ein størri tilvitska um egna til­ veru og mentan. Tó høvdu fólk tá, neyvan fyristillað sær, at vit einaferð skuldi vera komin so langt, sum vit eru komin í dag. Sjálvt startskotið til tjóð­skapar­rørsluna í Før­ oy­um sigst vera tiltikni jóla­fundurin í 1888, har ein av viðtøkunum var at føroy­ ingar skuldu ganga fram í øllum lutum. Kanska nakað óítøkiligt, men hóast alt ein vilji til framburð, sum í dag tíverri kann tykjast trupul at fáa eygað á. Sjálvt um rákið, sum tá tók seg upp, kann tykjast naivt og yvir­romantiskt, var tað altíð grundað á ein vilja um framburð, grundað á upp­ lýsing og mentan. Sitandi samgonga, sum tók við fyri góðum ári síð­ ani, legði hart út, við at um­ skipað skattingina og ræna av uppsparingini, sum er spardur upp í framtíðar pen­ sjónsskatti. Tað skuldi loysa seg at arbeiða…. Gamaní, men um tað var veruliga mantraði, høvdu teir fyrst farið eftir at fáa inntøkur fyri landsins egnu ognir, sum hvørt ár antin fara í privatar lummar, ella blíva oyslaðir vekk í berum kleyvarskapi. Men tað gjørdu teir ikki (teir eru jú næstan allir menn). Ístaðin rændu teir frá komandi ættarliði og góvu til tey, sum áttu. Tað, sum framvegis veru­liga skuldi loysa seg, var at kenna onkran á løgtingi. Nú eru bókhaldara­brill­ urnar so tiknar uppá, tí fíggjarlógin skal javnviga, verður sagt. Løgið, tá man beint frammanundan hevur økt strukturella hallið við 300 mió. Kappast verður dúgliga um, hvussu nógv kann sparast eftir reyv. Ikki tí, veruligar rationaliseringar liggja bara og bíða til at blíva framdar innan heilsuverki og útbúgving, har alt er pettað so smátt sum gjørligt. Men gakk, veruligur fornuftur fær ikki pláss á tingi og nú verður skorið í mentan og vitananstovnum, sum um nakað, er tað, sum skal til fyri at byggja land. Ment­ anagrunnurin verður skerd­ ur, Landsbankin skal takast av, Setrið verður skert og Hav­stovan verður skerd. Út­byggingar í Marknagil og havrannsóknarskip út­setast hvørt ár, alt meðan fjórða statsvaldið og fremsti ment­ anarberi spakuliga sleppur at bløða út. Amerikanski forsetin John F. Kennedy segði til innsetanarrøðuna í 1961 ”Spyr ikki hvat landið kann gera fyri teg. Spyr heldur, hvat tú kanst gera fyri landið”. í Føroyum kundi man tikið hesi orðini til sín, tí mangan tykist tað, sum alt vendir á høvdinum. Vinnupolitikkur snýr seg ikki um at fáa sum mest burturúr, men at so nógv sum gjørligt skulu gera sama arbeiði. Kemur tað til almennar uppgávur ræður tað um at skapa so nógv ar­ beiðs­pláss á ávísum økjum sum gjørligt, uttan at spyrja hvør tænastan skal vera. Løgið er tó at síggja, at eitt land, sum er ríkt við stórum náttúrutilfeingi og ríkari mentan systematiskt avtekur seg sjálvt. Tað nýtist ikki at vera so, tí møguleikarnir eru nógvir. Tað krevur bert at politikarnir taka seg saman og raðfesta veruliga menning, lurta eftir serfrøðini og leggja korupta glantrileikin á hillina. At føroyingar skulu ganga fram í øllum lutum er ikki eitt mál, sum einans skuldi vera sett sær fyri 100 árum síðani, men eigur at vera líka aktuelt mál at seta sær í dag. Um vit ikki vilja ganga fram, so ganga vit aftur og vit eru væl á veg. Man kann spyrja hvør er ætlanin? Sum nú er, sær tað út, sum um at javnvág kemur á fíggjarlógina, tá tann síðsti sløkkir og flytir av landinum. Tíverri. Gleðilig jól Keypmannahavn hin 14. des 2012 Skúladepilin við Marknagil – ein samfelagsmennandi verkætlan Annfinn Brekkstein býráðslimur í Tórshavn Kommunu Verkætlanin at byggja ein Skúladepil við Marknagil er væl undirbygd og fyrireika av øllum teimum fakfólkum, sum uppá ymiskar mátar hava havt ábyrgdina av verkætlanini og sum saman við leiðslu, lærarum og starvs­fólkum hava verið við til at virðisøkt hana. Vit kunnu staðfesta, at ver­ andi miðnámsskúlar eru ótíðarhóskandi, ov smáir, niðurslitnir og kostn­aðar­ miklir at við­líkahalda. Har­ afturat er talan um eina íløgu í framtíðina, virðisøking av samfelagnum og vinnuni, og ein íløga í okkara høvuðstað sum eitt kraftsentur. Tí skal øll politiskt orka í Streymoyarøkinum setast inn fyri, at henda verkætlan heldur fram og mennist, so­ leiðis at Skúladepilin stendur klárur at taka í nýtslu í august 2016. Tá tosað verður um, at kostnaðurin sær út til at fara nakað upp um tær 391 mió.kr., sum eru ásettar av Løgtinginum (hækking uppá 70 mió.kr. ella 18%), so er hetta heilt einfalt tí, at politiski myndugleikin upp­ runaliga hevur ásett eina upphædd til íløguna uttan yvirhøvur at gera nakrar sum helst forkanningar – ókvalifiserað git. Harafturat hækkar kostnaðarstøðið á hvørj­um árið og hetta er ikki hædd tikin fyri nú eftir 3-4 árum. Harafturat er ætlanin at leingja byggitíðina og tað dýrkar eisini verkætlanina. Tað, sum eigur at mót­ virka kostnaðinum er lág­ konjunkturin. Tað er vanligt í øðrum lond­um, at áðrenn ein al­ mennur myndugleiki set­ ur av játtan til eina slíka byggi­verkætlan ella íløgu, so skal fyriliggja ein byggi­ skrá. Henda byggiskrá skal td. innihalda nærri út­grein­ ingar og lýsingar av, hvørjar funktiónir ein bygningur ítøkiliga skal innihalda, kapasi­tetur við rúmskráum o.a. Síðan verður eitt slíkt fyrireikandi arbeiði brúkt sum grundarlag fyri støðu­ takan um vavið á byggja­rí­ num og ikki minst kostn­ að­inum og rakstrinum - totaløkonomin. Onki av hes­um fyrireikandi arbeiðin­ um varð gjørt, tá upprunaliga játtanin uppá tær 391 mió.kr. varð ásett (uttan innbúgv). Enntá kom Studentaskúlin í Hoydølum knappliga við í verkætlanina eftir trýsti frá ungdóminum. Landið roynir við hes­um arbeiðsháttinum at und­ ir­trykkja veruliga tørv­in í verkætlanini og í veru­leik­ anum er vandi fyri, at vit við hesari upprunaligu játt­an, hvørki fáa “fugl ella fisk” ella ein ónýtuligan skúla, sum heldur ikki er fram­tíðar­ tryggj­aður – skúladepilin skal kunna lúka tørvin kom­ andi 25-30 árini á frálæru og undirvísing. So landið hevur bara sær sjálvum fyri at takka, at verk­ ætl­anin sær út til at gerast nakað dýrari. Landið hevur eisini saman við Lands­verk ábyrgdina av einum kom­ andi byggieftirliti, sum eigur at virka væl og liva upp til endaligu játtanina til verk­ ætlanina. Tað kann tí ikki góðtakast, at gjørdar verða tillagingar í verkætlanini, sum eru við til at virðisminka pædagogisku og tøkniligu funktiónirnar í bygningunum. Tað skulu td. ikki sparast 15% í útreiðslum við tí avleiðing, at skúlans funktiónir og nýtsluvirði minkar við 25%. Sum Býráðslimur í Tórs­ havnar Kommunu taki eg tí fult undir við, at verkætlanin verður framd sum planlagt og at spurningurin um kostnað og tilboð verður avkláraður uttan, at verkætlanin ella bygn­ingurin skal skjerast ella verða fyri afturstigi. At enda skal eg viðmerkja, at ein verkætlan um Skúla­ depil við Marknagil og bygg­ ing av einum nýggjum Fróð­ skaparsetri á ongan hátt skal útilokað hvørt annað – bæði skulu byggjast í høvuðs­stað­ num. Tórshavn tann 14. desember 2012