fríggjadagur 21. desember 2012síða 30

Fríggjadagur 21. desember 2012 · Nr. 149 30 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Johan Mortensen S makkur og luktur hava altíð havt sera stóra ávirkan á meg. Tá eg var um 3 ára aldur, minnist eg litaðar perur og nógv fólk, tað hevur verið ólavsøka, og eg var saman við pápa. Pápi keypti mær eina kókaða reyða pylsu og eina hindber sodavatn. Ohhh, tann vælsignaði smakkur sum læt mær upp dyrnar til gastronomiska heimin! Hetta er fyrsta máltíðin, eg kann minnast, og enn í dag smakki eg hana týðuliga og við gleði og sakni faðir­hondina, sum gav við kær­leika. Eg var koyrdur í barnagarð hjá nunnunum. Har luktaði so grúfult av bleytt kókaðum eggum, og míni mót­mæli av hes­um ágangandi lukti av bleytum blomm­um vóru so ógvus­lig, at míni foreldur tóki meg úr barna­garðinum eftir fyrstu vikuna. Eg vildi ikki í aftur barna­garðin til henda eggblommuluktin, so omma mín í Havn varð noydd at ansa eftir mær. Mamma arbeiddi úti. Síðani tá havi eg ongantíð etið kókað egg. Abbi í Havn, hin vælkendi Bona, var bakara­ meistari hjá Frants Restorff og starv­að­ist har í 60 ár. Fyrrapartin jóla­aftan varð stóri ovnurin hjá Franst Restorffs fyltur við dunn­ um og gæs hjá viðskiftafólki. Eg var vanur at fara við pápa um mid­dags­leitið eft­ir okk­ara dunn­um. At koma inn í baka­ríið og kenna roykin av 300 øko­log­isk­um dunn­um og gæs kann ikki sigast frá – hann var ein veru­lig lukt­bomba fyri eina barna­sál og stend­ur fyri mær í dag sum ulti­mativa signatur-eyðkenni fyri góðan anga, vælsmakk og gastro­nomi. Heimurin hjá Frants Restorff var ein ganda­ heimur. Um­framt allar bakararnar starv­ aðust har tríggir kondittarar, har var kendi sangarin Beiggin, Al­fred Dahl úr Vági, ið var útlærdur á La Glace í Keyp­manna­havn. Og tær køkur, tær køkur sum har vórðu gjørdar, og allar við føroyskum dygd­ar­vør­um og likør­ um. Eg nýtist ikki at siga, at eg síðani tá havi elsk­að góðar køkur, dessertir, fløta­skúm, chocolátu, alt søtt, og so ikki at gloyma søtt sherry. Eini jól var eg sum smá­drongur við abba niðri hjá Frants. Inni í handlinum standi eg og hyggi inn í ein disk, har eitt marcipan­ breyð liggur, sum fyri mínum barnaeygum er risastórt. Nú kemur Egil Restorff, stjórin, fram­við og sanniliga um hann ikki tekur hetta marcipanbreyð og gevur mær tað! Eg bara gapaði, ovfarin, størri gávu hevði ongan givið mær áður. Abbi og omma búðu í Tvørgøtu og var eg nógv har sum barn. Bæði royktu ceruttir, og hvussu hugna­ligt var tað ikki at sita í stovu teirra, tá eldri menn sótu við kortum festu sær í cigarir og munnaði sær á ein whiskysjuss. Ein hugni, sum er farin, í okkara puritansku, royk­leysu døgum. Abbi var sum sagt bakara­meistari, men hann bakaði ongan­tíð heima, tað gjørdi omma. Føðingardagar var tað al­tíð lag­køk­an frá Frants, sum var høv­uðs­málið hjá okk­um óvit­um. Henda víða­gitna lagkøka, sum øll havn­ar­børn í mín­um árgangi minnast við gleði, varð gjørd av øllum einslistum og við fyrsta floks rávørum, og so smakkaði hon veruliga so ótrúliga væl. Áðrenn sett varð á køkuni, var tú kortini tvangsinnlagdur at eta eitt tons av bollum og at drekka fleiri koppar av sjokoladu, so tú ofta var vorðin mettur, áðrenn tú fekk eitt stykki av lagkøku. Av hesum havi eg fingið eitt trau­mat­iskt for­hold til kom­bina­tión­ina bollar og chocolada. Á jól­ um fingu vit – sum so nógv onnur – ein kassa við súreplum úr Dan­mark, væl­smakkandi og forkunnug cox orange. Onkuntíð var nakað so exot­iskt sum appelsinur við í hes­um jóla­ kassa, sum man longdist eft­ir heila árið. Pápi hevði sam­skifti við eitt bretskt hav­rann­ sóknar­skip »Ern­est Holt« og blivu skip­arin og hann vin­menn. Ein dagin kom pápi heim við einum kartongi við 24 reyðum dósum av Coca Cola. Tað var ein opinbáring fyrstu ferð at halda um eina coca cola dós og smakka henda perlandi gudadrykk, sum hevur fylgt mær síðani. Av og á hevði pápi útlendskar gestir heima til døgurða. Tá var onki KOKS at fara til, so boð vórðu send eft­ir besti kóki­ konuni í Havn, sum æt Elisa­beth, at mat­gera. At koma heim úr skúla og kenna, hvussu alt hús­ið ang­aði av ensk­um búffi, stokt­um leyki og øðrum góðum! Og Elisa­beth sjálv, altíð í hvítum klæðum, goymdi mær altíð ein góða bita í køkinum, og oman á var rommbudingur við nógvum rommi í. Hesar løtur minnist eg við stórari gleði. Sunnudagurin var friðhalgað­ur, og meira varð gjørt burt­ur úr sunnu­dags­døg­urð­an­um enn í dag, nú hann er ítróttar­dag­ur. Tá pápi, Arm­garð systir og eg komu úr kirkju, vóru ofta seyðar­høvd á skránni og har eisini heilin varð sopin við pipari. Omaná var fruktblikk og var kapping um reyðu cocktailberini. Kaldir vetrardagar fáa meg altíð at minnast á luktin av kókaðum kjøti og sellari, og summ­ ar­lukt­urin nýkókaður ra­barbu­greyt­ur og rabarbu­súlti­toy. Fyri meg var veitsludagur, tá mær vóru givin rullupylsubein og so røregg. Helt altíð, at ein ongantíð fekk etið seg mettan av hesum. Mamma mín var og er ein framúr kokkur, sum bæði dugdi – og ikki minst – tímdi at matgera, og havi eg havt mangar ríkar løtur av hennara kókikynstri og sum á mangar mátar hevur lagt støði undir mín áhuga fyri gas­tro­nomi. Sum øll onnur gjørdi mamma blóð­pylsu, men har toldi eg ikki luktin av blóðinum, og havi ongantíð etið blóðpylsu, heldur ikki kláraði eg smakkin av livur. Mær dámar sera væl kanel. Tá vit vóru smádreingir í Rabarbu­kvar­terinum, var handilin hjá Annu­dukk í Brekku­gøtu. Hon seldi eisini wienarbreyð, og tey sum hon ikki slapp av við, og vóru kanska eina viku gomul, plagdu vit smádreingir at biðja um. Hesi vóru tá vorðin hørð, so vit dypp­aðu tey í mongu runa­hylj­arnar, sum vóru í gøtuni fyri at fáa tey bleyt aftur. Væl smakk­aði kanel og runuvatn, kom­bina­tions gastronomi á barna­árum. Hvørt summ­ar var eg á Tvøroyri hjá ommu og fastur. Har fekk eg rísingreyt við kaneli og smørklatti, og dámdi mær greytin so væl, at eg fekk tær at gera rísin­ greyt til mín hvønn ein­asta dag, for­kel­að­ur sum eg var. Utt­an fyri høvdu tær purr­leyk, og so væl dámdi mær purr­leykin, at eg haldi at eg í fleiri summar á Tvøroyri livdi av rísingreyti og purrleyki. Heldur ikki gloymi eg mongu sílatúrarnar við pápa í Suðuroynni. Smakkurin av stoktum sílum og so eitt stórt glas av cognac omaná, tá aldurin var til tess! Betur verður tað ikki. Hóast bleyttkókað egg fingu meg úr barna­ garðinum hjá nonn­un­um, so vildi eg kort­ini fara í skúla hjá teimum. Nonnuskúlin var ein fantastiskur skúli, kanska tann besti, sum hev­ur verið her á landi. Disciplinin var sera hørð og tað var strangliga bannað at hava góð­gæti við sær í skúl­an. Einaferð í øðrum flokki sat eg saman við Finni Johannesen, sála. Ein dagin í tímanum smuglar hann mær eitt hvítt bomm í hond­ina. Hvat skuldi eg gera? freist­ing­in varð ov stór og eg fekk lusk­að bommið í munnin, ósæddur av nonnu­ lær­aranum. Tað var ein ósigi­lig, rús­andi kensla at sita stein­runnin og merkja hvussu bomm­ið spaku­liga bræddi í munn­inum og hann fylt­ust av góðari choko­látu, sanni­liga er for­boðin frukt søt. Og hvat er so tann allar­besta mál­tíðin eg havi fing­ið í lívinum aftaná móður­mjólk­ina? Jú, tað var tann ógloym­andi løtan tá ein vøkur genta við longum reyðum hári borðreiddi fyri mær við røstum kjøti og nýggjum eplum! Sannleikin aftan fyri alla stóra gastronomi er kærleiki og góðar rávørur. Gleðilig, vælsmakkandi jól. Sentimentalir bitar úr gastro­ nomiska minnissavninum Abbabôrn og gastronomi