fríggjadagur 21. desember 2012síða 74

Jólini 2012 22 blaðið Tónleikur Jákup Mørk post@sosialurin.fo Tað eru ikki jólasangir, sum Steintór er mest kendur fyri. Sum partur av Frændum var hann ein av front­figur­ unum í friðar- og (til tíðir) protest-rørsl­ uni í 80’unum, men hetta tíðar­skeið­ið rúmaði tó eisini øðrum. – Eg minnist sera væl, nær eg skrivaði júst handan sangin. Eg var tá í Kvívík, og tað mundi vera í november mán­aði ella har á leið. Í øllum førum var tað so, at jólini av álvara nærkaðust, sig­ur Steintór, tá vit hitta hann til eitt prát um jólasangin. – Hann varð eisini spældur inn longu tá. Eg arbeiddi í Útvarpinum um hetta mundið, og saman við teimum úr Frændum spældu vit sangin inn. Hann varð eisini spældur onkra sending í Út­ varp­inum, men eg havi ikki ánilsi av, hvar tær upptøkurnar eru í dag. – Undir øllum umstøðum, so var talan um ein sang, sum mær dámdi rættiliga væl. Eg flutti sjálvur til Dan­ mark­ar í ’88, og um jóltíðir var hetta ofta ein sangur, sum eg kundi taka fram og spæla. Jólasangir hava jú tann egin­ leikan, at teir rigga sera væl júst nú, og so verða teir annars meira ella minni gloymdir. – Og meðan vit tosa um at gloyma, so má eg ikki gloyma, at Rani Nolsøe eisini var við í hesum. Hann hevði nøk­ur hugskot um, hvussu sjálvt lagið skuldi vera, so tað hevur havt sína ávirk­an. Sjálvur helt hann tó ikki, at hans­ara partur vigaði somikið nógv, at hann skuldi krediterast fyri tað, men eg minn­ist væl, at hann hevði sína ávirkan. Fangar huglagið Um upprunan og hugskotið handan sangin, sigur Steintór, at hann við hes­ um gjørdi eina roynd at lýsa atmos­fer­ una, sum er kring jólini. – Eg havi roynt at sett orð á jólini, soleiðis um eg minnist tey. Eg gjørdist eisini pápi á vári sama ár, so tankarnir ferðaðust kanska eisini í størri mun móti heimligum jólaromantikki. Eg hugs­aði kanska ikki um tað, tá sangurin varð skrivaður, men í dag eri eg sera fegin um, at tað hevur eydnast at spæla upp til fleiri sansir í tekstinum. Bæði við lukt­inum, sjónini og hoyrnini. Tí tað er jú nakað serligt at koma í eini hús, har jólastemningurin hevur sett sín dám. Hinvegin er hann eisini anti- materialstiskur og eitt sindur sosial- realistiskur. Hetta við at fanga tað, at øll gera sítt til, at jólini kunnu verða ein hugnalig høgtíð. Og tað skal jú ikki altíð so øgiliga nógv til, heldur. Til dømis reglurnar »Hóast lønin er lítil so hugnar tú um – pyntar við greinum og nissubørnum«. Tað ræður jú mest av øllum um at koma í jólahýr, og tað kann jú ikki keypast, sigur Steintór, sum við hesum undir­strikar, at røturnar ikki eru burtur, hóast jólini eru nær. – Og talan er jú heldur ikki um nakr­an siðbundnan jólasang á tann hátt, at tað verður sungið um, hví vit halda jólini. Nú skal eg sjálvandi vanda mær um orðini, men tað var ikki tann søgan, sum var endamálið við sang­ inum. Hetta er meira um tað at halda jól. Jólini eru nakað, sum vit flest øll eru part­ur av, og sangurin er eisini eitt sindur eyð­mjúkur á tann hátt, at tú gevur teg yvir til jólini. Eitt nú við »Tá klokk­urnar ringja syngur tú við – føgur er fold­in um gleði og frið«. Tað er aftur hetta her við at raka sjálva atmosferuna, sum er so serlig kring jólini. – Og so snýr hetta seg eisini um kvinnu­myndir. Tað er ikki júst nøkur ser­lig kvinna, sum eg meini við, tá eg sigi »tú er tann sama hvønn dag«. Held­ur er hetta við íblástri frá fleiri kvinn­um, sum á sín hátt gera sítt. Eisini á jólum. Eitt nú havi eg havt mammu mína, svigerommuna og kon­ una í tonkunum, men sum heild er hetta eisini fyri at siga takk fyri tað, sum hesar gera – ofta við lítlari løn aftur­fyri. – Og reglan »tú ert tann sama hvønn dag« snýr seg eisini um tað, at vera loyal­ur móti sínum virðum. Tað kann væl vera, at vera, at vit sveima eitt sind­ur aftur og fram her í lívinum. Onkra tíð eru vit partur av jólunum, og onkra tíðir av nøkrum øðrum. Jólini eru í allar mát­ar hugtakandi, men tað snýr seg eis­ini um, at tú altíð er trúgvur móti tín­um egnu virðum, sigur Steintór. Kim skapti balladuna Tað er ikki útgávan hjá Steintóri, ið er tann, sum ljómar á útvarpsrásunum mest sum hvønn dag, nú høgtíðin stund­ar til. Her er útgávan hjá Kim, og eis­ini tað hevur sína søgu. – Drós skuldi geva eina fløgu út í 2002, og millum løgini, sum tey høvdu á skránni, vóru eisini fleiri jólaløg. Eg hevði onkra tíð spælt lagið, meðan Eyðfinn Jensen hevði hoyrt tað, og hon­ um dámdi tað væl. Kim hevði eisini hoyrt tað, og vit samdust um, at Kim skuldi spæla hetta inn av nýggjum. – Og Kim er jú framúr, tá løg skulu fram­førast. Hann hevur ein heitan og góðan vokal, og saman við klaverinum dugir hann serstakliga væl at tulka sangir hjá øðrum. Mín útgáva bar meira brá av country, men við Kim gjørdist tað ein ordilig ballada. Hetta árið varð hann eisini sera nógv spældur, men síð­ ani hevur tað verið eitt sindur upp og niður. Onkra tíð hevur hann verið nógv frammi, meðan hann onnur jól næstan hevur verið gloymdur. Ov seint at angra Aloftast er tað so, at listafólk hava sín­ar favorittar millum egin verk, og Steintór er sjálvandi einki undantak í so máta. Og hann staðfestir, at hesin sang­urin avgjørt er ein, sum honum dámar væl. – Eingin ivi er um, at Kim framførir sangin ótrúliga væl. Men sjálvur dámar mær best upprunaútgávuna, sum sjálv­ andi verður framførd, so sum eg ætlaði tað. Tað er jú so við sangum, at letur tú onnur tulka teir, og tað verður givið út, so kanst tú ikki angra, og eg var kanska ikki heilt so fegin um skapið, sum sangurin tá hevði fingið. – Men samstundis hevur útgávan hjá Kim sínar avgjørdu dygdir. Og eg havi eisini saknað sangin okkurt árið, tá hann kanska ikki hevur verið heilt so nógv at hoyra. So hetta er avgjørt ein sangur, sum eg sjálvur eri góður við, sigur Steintór at enda. Hetta er tíðin, har jólasangir verða spældir. Nógvir eru sjálvandi um boðið, og uttan iva eru fleiri meiningar um, hvør sangurin er bestur. Men ein, sum hesi jólini hevur verið sera væl umtóktur er vakri sangurin »Jól eru nær«, sum Steintór Rasmussen hevur gjørt orð og lag til, og sum Kim Hansen syngur millum protest- sangirnar Jólafriður