mánadagur 7. januar 2013síða 6

Mánadagur 7. januar 2013 · Nr. 2 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Gunnar Skúvadal Tað er kanska at spenna bog­an nakað nógv, at tosa um at bankarnir púra onga funktión fara at hava long­ ur, og at ikki bara seðlar og myntir, men eisini heil gjaldoyru – krónur, dollarar, evrur og so framvegis, fara at hvørva, og at vit í staðin fáa veruliga harðan valuta, sum einans er til í talgilda heiminum. Men hinvegin. Hvør ímyndaði sær fyri bara 20 árum síðani tað koll­ veltingina, sum vit hava sæð innan kst – kunningar og samskiftistøkni? Leyp bankan um Ein av eginleikunum hjá Al­ netinum er, at tað minkar um frástøðuna millum okkum menniskju. Ítøkiliga er tað í hesum førinum frástøðan millum tey sum hava pengar, og tey sum tørva pengar, sum er minkað. Í Evropa er tað ikki so vælkent enn, men í USA hev­ ur tað leingi verið ein van­ ligur og viðurkendur partur av lánimarknaðinum. So­ nevndir "lániklubbar", har sam­bond verða knýtt mill­um lánara og lánveitara, sum í báðum førum eru púra van­ lig fólk. Ein tann stórsti klubbin í USA eitur beint fram Lending Club, og har hittist familjan sum vil hava nýggjan køk, men ikki eigur pengarnar júst nú, ella maðurin, sum hevur stóra og dýra skuld til fleiri ymisk kreditkort, við fólki, sum eiga meir, enn tey hava brúk fyri, og fegin vilja læna út fyri eitt hampuligt avkast. Og tølini tala fyri seg. Higartil hevur Lending Club veitt lán fyri væl yvir eina milliard dollarar. Og higartil eru yvir 94 milliónir dollarar goldnir í rentum til tey, sum hava veitt øðrum lán gjøg­num klubban. Tað fungerar soleiðis Fólk sum av einihvørjari or­ søk mangla pengar kunnu fara inn á www.lendingclub. com Lending Club ger síðani eina kreditmeting, og um við­komandi verður góð­kend­ ur, verður lánið boðið út á heimasíðuni sum ein íløga. Eitt dømi kundi verið familjan Jones, sum vil lána 10.000 dollarar til ein nýggjan køk. Familjan fær metingina C á einum stiga, har A er tað hægsta og G tað lægsta. Hvør bólkur hevur aftur fimm undir­bólkar, so til­samans eru 35 ymiskir kredit­flokkar, og rentan verður ásett eftir hvørjum flokki, umsøkjarin endar í. Grund­rentan er ásett til 5,05 prosent um árið, harafturat kemur so váðaískoyti, sum er millum 0,98 (bólkur A1) og 19,84 (bólkur G5). Um familjan Jones end­ ar í bólki C3, er teirra renta 15,8 prosent um árið, um tey gjalda lánið aftur eftir tveimum árum. Tey kunnu eisini velja longri aftur­gjalds­ tíð, men so er rentan nakað hægri. Tá lánið er komið út á heimasíðuna hjá Lending Club, kunnu íleggjarar bjóða uppá ein lut av lán­in­um. Tað nýtist ikki at vera ein so stórur partur, heilt niður í 25 dollarar, men tá lánið er fullteknað fær familjan lánið útgoldið. Nú fær Lending Club so hvønn mánað rentur og avdrøg og sendir pengarnar víðari til íleggjararnar. Um familjan Jones av einihvørjari orsøk gevst at rinda, fer Lending Club rættarvegin fyri at fáa pengarnar, men í síðsta enda eiga íleggjararnir váðan, og teir risikera tí at missa pengarnar, um familjan ikki megnar at gjalda. Øll vinna Grundtankin aftanfyri er, at íleggjararnir fáa eitt mun­ andi betri avkast, enn um teir settu pengarnar í bankan ella keyptu lánsbrøv. Og lántakari fær eina bíligari fígging. Lending Club mælir sín­ um íleggjarum til at spjaða váðan, og keypa smáar lutir í fleiri lánum heldur enn ein stóran part av einum láni. Hevur tú 5.000 dollarar at læna út, er betur at keypa 100 lutir, spjaddir í ymsum bólkum, tí tað minkar um váðan og økir avkastið. Og tíðin arbeiðir fyri Lend­ing Club. Tí jú fleiri søgu­lig tøl tey hava at vísa á, betur er grundarlagið hjá íleggjarunum at meta um evnini hjá klubbanum at kredit­meta tey sum biðja um lán. Hvønn dag kunnu út­ læn­arar á heimasíðuni hjá klubbanum fáa upplýsingar um pengaflytingar júst tann dagin, um nakar ikki rindar til tíðina, og hvør dividendan nú bleiv á teimum lánunum, sum ikki fylgdu avtalunum men fóru til inkasso. At reka ein klubba sum Lending Club kostar onki í mun til hvat tað kostar at reka ein vanligan banka, eins og hesir klubbar ikki eru tyngdir av somu strongu lógar­krøvum til eitt nú sol­ vens sum bankarnir. Tí eru teir sera truplir hjá bank­un­ um at kappast við. Eisini gjaldoyra Men tað ber eisini til at fara eitt stig víðari á netinum og keypa við hvørki krónum ella dollarum men – ja, tú gitti rætt – Bitcoins! Hetta er eitt lutfalsliga nýtt gjald­ oyra, sum einans er til á net­ inum og einans kann brúk­ ast á netinum. Tað kann tó vekslast um til onn­ur gjaldoyru og soleiðis eisini brúkast í veruligum, fys­ iskum handli. Um Bitcoins er eisini tað at siga, at hetta fyribrigdið ikki er heilt so meinaleyst sum eitt nú láni­ klubbar. Tí í teimum skeivu hondunum kann hetta net­ g jaldoyrað brúkast til at fíggja ó l ó g ­l i g t virk­semi og eis­ini til at hvít­ vaska peng­ ar. Av tí sama hevur tað ver­ ið upp á tal at forbjóða Bitcoins, men – í tráð við náttúruna í netinum – forboð er lættari sagt enn gjørt. gunnar@sosialurin.fo Ein búskapur á netinum At Alnetið hevur broytt okkara gerandisdag nógv eftir fáum árum munnu tey flestu vera samd um. Men hvør sigur, tað endar her? Hvat sigur tú til ein heim uttan bankar, og har pengar, sum vit kenna teir í dag, ikki eru til