týsdagur 29. januar 2013síða 15

15 Mikudagur 30. januar 2013 · Nr. 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi kassin 100 mió Jón Brian Hvidtfeldt – Jú, vit mugu bara staðfesta, at okkara metingar vístu seg at halda. Eyðun Mørkøre, stjóri á Taks, hyggur eftir so­nevnda svartalista hjá Taks, sum er ein listi yvir virki og einstaklingar, har taps­vandin er stórur. Í fjørsummar roknaði Taks við, at næsta hálva árið fór at vera neyðugt at av­skriva 33 milliónir krónur í meir­virðisgjaldi. – Pr. 31. desember 2012 hava vit meldað 31 milliónir krón­ur inn í mvg-krøv í trota­búgv, váttar Eyðun Mørkøre ídag. Her er í fleiri førum talan um trotabúgv, sum ikki eru endaliga gjørd upp, og tí er vónleyst at meta um, hvussu nógvar av teimum 33 millión­unum Taks fær inn. – Nei, tað dugi eg als ikki at meta um, sigur Eyðun Mørkøre. Rokna vit hesar 31 milli­ ónir sum taptar, so hevur Taks síðstu árini avskrivað 96 milliónir krónur í meir­ virðis­gjaldi. Meira útistandandi Landsgrannskoðanin stað­ festir, at síðani 2006 eru eftir­støð­urnar av meir­virðis­ gjaldi øktar úr 70,9 millión­ um upp í 119,4 milliónir krón­ur. Sambært stjóranum á Taks eru tvinnar orsøkir til gongd­ina. – Vit hava upplivað verri tíðir í samfelagnum, har fleiri fyritøkur hava havt trup­ult við at gjalda sínar rokn­ingar. Og á hinum bógnum hevur Taks framt størri eftirlit á hesum øki síðstu árini, serliga inn­an byggi­vinnuna, og har eru vit so komin fram á meir­virðis­ gjald, ið skal gevast upp, sigur Eyðun Mørkøre. Sambært stjóranum var mvg-eftirstøðan 117 milliónir krónur, tá árið 2012 varð gjørt upp. Málið hjá Taks er, at eftirstøðan skal koma niður um 110 milliónir. Eftirlýsta amboðið Í samband við at lógin um meirvirðisgjald skuldi koma í gildi afturi í 1993, varð tosað um at geva Taks heimild at steingja fyritøkur, sum ikki rindaðu tað meirvirðisgjald, ið tær høvdu krav inn vegna landskassan. Men uppskotið fekk ikki politiska undirtøku og varð ongantíð sett í gildi. – Jú, eitt slíkt amboð hevði óivað avmarkað nøk­ ur tap, staðfestir Eyðun Mørkøre turt ídag. Eftir politiskt tos um hetta í fleiri ár, varð lógin um meirvirðisgjald broytt í fjør. Við lógarbroytingini fekk Taks heimild at strika eitt felag, um tað ikki hevur latið latið inn meirvirðisgjald fýra fylgjandi avgjaldstíðarskeið (sí aðra grein). – Tað er eingin loyna, at vit ynsktu hetta amboð eftir tvey fylgjandi avgjalds­ tíðar­skeið, men hetta var so politiski viljin, og tað er so tað, sigur Eyðun Mørkøre. Taks hevur enn ongantíð brúkt hetta nýggja amboð, níggju mánaðir eftir lógar­ broytingina. – Vit hava valt at fara varis­liga til verka, sigur Eyðun Mørkøre og leggur aftur­at, at Taks roknar við at fyritøkur fara at upp­føra seg betri eftir lógar­broyt­ ing­ina. Stjórin sigur seg tó ikki ivast í, at nýggja amboðið hev­ur ein virknað, tí nú hev­ur Taks heimild at strika fyri­tøkur, sum ikki rinda sítt meirvirðisgjald. Og enn eina­ferð ásannar hann, at am­boðið skuldi verið komið fyrr. Ongar gamlar syndir Á listanum yvir feløg, har Taks hevur endaliga av­ skriv­að meirvirðisgjald, ella í øðrum lagi hevur sett fram krav móti trotabúgvum, ganga aftur nógvir fólk, sum fram­vegis eru virkin í vinnu­lív­inum. Men hóast hesi fólk harvið eiga sín part av orsøkini til, at út­ við 100 milliónir mangla í lands­kass­anum, so hevur Taks einki amboð at krevja tey eftir pengunum. – Nei, tað sum er av­skriv­ að, er farið, staðfestir Eyðun Mørkøre. Lógarbroytingin frá 2012 gevur heldur ikki nøkur amboð í somáta. Einasta nýggja er, at Taks fær eitt sindur neyvari eftirlit við hes­um mvg-skuldarum. – Populert kanst tú siga, at vit hava møguleika at seta hesar persónar á ein so­nevndan svartalista, har vit kunnu áleggja teimum at seta fram trygd móti framtíðar mvg-rokningum. Og so kunnu vit eisini stytta avgjaldstíðarskeiðið hjá hesum persónum. Men hesi amboð peika bara frameftir, ikki aftureftir, sigur Eyðun Mørkøre. Møguleikin at fara eftir gamlari skuld hjá teimum, sum í framtíðini forvinna pengar, er also ikki til staðar. Og Taks hevur heldur ongan møgu­leika at forða fólki, sum um­vegis síni gomlu feløg standa í stórari mvg- skuld til tað almenna, at taka upp nýtt virksemi. Eyðun Mørkøre dugir í dag ikki at vísa á dømi um, at broytingarnar í mvg- lógini frá 24. apríl í fjør hava havt virknað. – Nei, eg havi ikki dømi um tað. Men eg eri tó sann­ førdur um, at broyt­ingin hev­ur og fer at hava ein virkn­að, sigur stjórin á Taks. Eyðun avskrivar 100 milliónir Afturat teimum 65 milliónunum, sum Taks longu hevur avskrivað, hevur Taks sett fram krøv um 31 milliónir krónur í mvg, sum ongantíð vunnu vegin fram til landskassan. Eyðun Mørkøre dugir ikki at meta um, hvørt hann fær nakra krónu innaftur. Hóast mvg-lógin varð herd í fjør, so ber framvegis til at skylda meirvirðisgjald í eitt ár, uttan at tað fær stór­vegis avleiðingar. Tað var hóvliga farið fram, tá landsstýrismaðurin í fíggjar­málum í februar í fjør fór undir at orða lógar­ upp­skotið, hvørs endamál var at tippa holini í lógini um meirvirðisgjald. Í al­ mennu viðmerkingunum til lógar­uppskotið stendur, at »vart skal verða gjørt við, at endamálið við hesum broytingaruppskoti til mvg-lógina er ikki at raka persónar, ið ikki hava fingið gjørt sína skyldu móti lands­kass­anum, orsakað av óhepn­um umstøðum, men har­afturímóti persónar, ið tilvitað misbrúka mvg- skip­anina.« Somuleiðis varð víst á, at fyritøkur klaga um, at tað kann ikki »betala seg at bjóða uppá uppgávur, tí tær eru upp ímóti fyritøkum, ið sleppa sær undan at gjalda mvg, og tí kunnu geva lægri boð.« Og sum tað triðja var víst á tørvin at fáa styrkt rættarkensluna hjá borgar­ unum. Hesin hóvligi tóni í al­ mennu viðmerkingunum sæst aftur í sjálvum lógar­ tekst­inum. Hóast tað er ásett í mvg-lógini, hvussu meir­virðisgjaldið fellur til gjaldingar, so verður í lógar­broytingini lagt upp til eitt rímuliga langt elastikk, áðrenn hamarin fellur. Sambært lógar­broyt­ ing­ini ber framvegis til at skylda meirvirðisgjald í fýra fylgjandi avgjalds­tíð­ ar­skeið, áðrenn Taks yvir­ høv­ur fær heimild at brúka sterkma amboðið, sum er at strika skrásetingina av ein­um virki. Hetta verð­ur eis­ini nevnt at tvingsils­ frá­melda eitt virki. Undir viðgerðini í løg­ ting­inum mælti andstøðan til at geva Taks heimild at handla fyrr, helst eftir tveim­um ella trimum av­ gjalds­tíðarskeiðum, men tað vann ikki frama. jonbrian@sosialurin.fo Kunnu framvegis skylda mvg í eitt ár Men hesin langi listin við 65 milliónum, mistum skatta­ krónum er bara toppurin av ísfjallinum. Tí Taks stendur í løtuni reelt og veittrar far­ væl til umleið 31 milliónir krónur afturat. Her er talan um pengar, sum eru kravdir inn, men bara ongantíð finna vegin fram til landskassan, tí feløgini, ið hava kravt peng­ ar­nar inn, eru áveg á húsa­ gang. Í eini frágreiðing til Lands­grannskoðanina í fjør­ summar staðfestir Taks, at av­skriv­ingarnar fara at verða væl størri, av tí at fleiri feløg eru undir konkurs/tvingsils­ avtøku. Víðari staðfestir Taks at: – Tá hesi feløg eru strikað hjá Skráseting Føroya, rokn­ ar Taks við at avskriva í minsta lagi 33 milliónir krón­ur afturat, tí sannlíkt er at ongin peningur er til at rinda skuld, sum til dømis meir­virðis­gjald. Henda meting skuldi eis­ ini vísa seg at halda. – Pr. 31. desember hava vit meldað 31 milliónir krónur inn í mvg-krøv í trotabúgv, vátt­ar Eyðun Mørkøre. Stjórin á Taks dugir í dag ikki at meta um, hvørt Taks fær nakra krónu burtur hes­ um mvg-krøvum. Tilsamans er also talan um 96 milliónir krónur, 65 milliónir avskrivaðar og 31 milliónir sum krøv í trota­ búgvum. Pengar, ið eftir røttum áttu at ligið í lands­ kass­anum, men í staðin eru farnir millum skins og hold í feløgum, sum síðani eru farin á húsagang. Av­skriv­ingarnar fara at verða væl størri, av tí at fleiri feløg eru undir konkurs/tvingsils­avtøku mvg Altíð svangi landskassin má avskriva 100 milliónir krónur í meirvirðisgjaldi