týsdagur 5. februar 2013síða 16

Mikudagur 6. februar 2013 · Nr. 15 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin Sterki maðurin á dekkinum Slítandi sáttmálasamráðingar og ein ALS-gøla, slongd inn á dekkið mitt í valstríðnum, forðaðu ikki Jan Højgaard at vinna ein knúsandi sigur á formansvalinum í Fiskimannafelagnum. Næsta skeið skal brúkast at tryggja fiskimanninum skipað arbeiðsviðurskifti, sigur afturvaldi formaðurin Jón Brian Hvidtfeldt – Jú, eg hevði væntað at vunn­ið formansvalið. Jan Højgaard ljóðar sann­ førdur, tá hann hyggur aftur á úrslitið. Við 57 prosentum av atkvøðunum fekk sitandi formaður eina álitisváttan, nú hann skuldi vigast í kapping við tveir avbjóðarar. Tá hann samstundis før­ir fram, at hann als ikki hevði tíð at reka valstríð, tí sátt­ mála­samráðingarnar fóru við øllum, krevur tað eina frá­greiðing. – Eg hevði nakrar mans úti í markini at reka fyri meg. Teir hjálptu mær væl, og har­ til kendi eg meg hava nevnd­ ina í felagnum aftan fyri meg, sigur Jan Højgaard, sum tó lutvíst ásannar, at hetta var ein djarvur taktikkur. – Jújú, men teir ringdu dúg­liga til mín, sigur Jan Højgaard og sipar her aftur til menninar úti í markini. Tað er ein formaður við sjálvsáliti, ið nú tekur enn eitt tørn sum fakfelagsleiðari fyri fiskimannin. Heldur ikki nógv umrødda ALS-mál­ið, har gylta lógvatakið til stjór­ an kostaði stórum pørt­um av stýris­limunum kjans­in, fær hann at rysta á hond­ini ella røddini. – Nei, eg fann rættuliga skjótt útav, at hetta mál­ ið fór ikki at ávirka okk­ara formansval, sigur Jan Høj­ gaard, sum í kjalar­vørr­inum á ALS-málinum valdi at taka seg úr stýrinum. Men hví fyrst undirskriva eina fráfaringaravtalu og síð­ ani trekkja seg? – ALS-stýrið var reelt óvirk­ið orsakað av ósemjum mill­um partar av stýrinum og stjóran. Tað ber snøgt sagt ikki til at arbeiða á handa hátt. Fráfaringaravtalan varð gjørd eftir tilmæli frá løg­frøð­ingum, og tað er so tað, sigur Jan Højgaard og skund­ar sær at spæla bóltin víðari: – Hetta málið er eitt dømi um, hvussu stórur mun­ur er á fólki í okkara sam­felag. Summi eru tryggj­að og dupult­tryggjað, með­an ar­ beiðs­maðurin og fiski­mað­ urin ofta stendur á berum. Í so­máta er ALS-málið eitt gott dømi at brúka móti teimum, sum nú siga seg vera forargað av fráfaringaravtaluni. Tey mugu nú koma í gongd og tryggja meira javnbjóðis sømd­ir fyri allar borgarar, sig­ur Jan Højgaard. Fakfelagsformaðurin steðg­ar á. Munurin millum lands­ins borgarar er ov stór­ ur, heldur hann. – Vit sum fakfelag fáa ofta skotið í skógvarnar, at vit sjálvi hava skyldina. At vit hava dugað ov illa, eitt­ nú at tryggja okkara lim­ um eina góða eftirløn. Men sam­stundis uppliva vit politik­arar, sum uppfinna nýggj heiti og definitiónir av sátt­málum. Enn dugir eingin at fortelja mær, hvat ein »hýru­sáttmáli« er, hóast løgtingslimir í fjør vár smoygdu tað niður yvir okk­ um. Og hvat ætlar man at gera við ta sannroynd, at bílig út­lendsk arbeiðsmegi verður sníkt inn í primervinnuna gjøgn­um bakdyrnar, spyr Jan Højgaard. Sambært fakfelags­for­ mann­inum eru tað slík viður­skifti, sum eru við til at máa støðið undan pørtum av ar­beiðs­marknaðinum, sam­stundis sum aðrir partar tryggja sær sjálvum støðugt betri kor. – Eg havi einki ímóti, at fólk hava góðar treytir, men mun­urin millum okkara borg­arar er ov stórur, sigur Jan Højgaard. Gleið í oljuni Afturvendandi spurn­ing­urin í aktuellu sátt­mála­sam­ráð­ ingunum eru olju­útreiðsl­ur­ nar, sum komu inn í sátt­mál­ an seinast. – Vit skulu sum minsta krav hava gjøgnumskygni í olju­rokningina. Í principp­ inum kann ein reiðari í dag gera, sum honum lyst­ir og áseta eitthvørt tal á olju­ rokn­ingina til mann­ing­ina, sig­ur Jan Højgaard. Men oljan kom inn í sátt­ málan, meðan Jan Højgaard var formaður í Fiski­manna­ felagnum? – Jú, tað er rætt, men tað var semingsmaðurin, ið tví­ helt um, at oljan skuldi inn í semingsuppskotið, hóast vit vóru ímóti, verjir Jan Højgaard seg. Terji Sigurðsson var semings­maður ta ferðina, og hann var í januar afturvaldur til semingsmann. – Manningarfeløgini vóru ikki við til at velja hann, og tað fáa vit ikki gjørt nakað við, svarar Jan Højgaard stutt. Formaðurin ásannar tó, at hann hoyrir nógv fyri at hava góðtikið ein sáttmála, har oljan kom uppí. Eisini hev­ur Fiskimannafelagið gjørt útrokningar, ið vísa, hvussu dýr henda áseting í sátt­mál­anum bleiv fyri fiski­ mann­in. – Tað nyttar einki at angra tað. Oljan er ein realit­etur, sigur Jan Højgaard, sum ásann­ar at tað verð­ur sera trupult at fáa olju­út­reiðsl­ur­ nar burtur úr aftur sátt­mál­ anum í einum høggi. Hóast oljan, sambært út­ rokningum hjá Fiski­manna­ felagnum, í summum førum hevur kostað fiskimanninum fleiri tíggjutúsund krónur, so fekk sitandi formaður sum nevnt eina álitisváttan. – Tað má væl vera tí at fiskimenn halda meg vera besta boð uppá tann, ið kann fáa oljuna burtur úr aftur, sigur Jan Højgaard við einum skálkabrosi. Modernaði fiskimaðurin Stílurin hjá sitandi formanni hevur verið nokk so harður, og Fiskimannafelagið hevur verið í fleiri orrustum undir hans­ara leiðslu. – Ja, tað er nú einaferð okk­ara stílur. Vit góðtaka ikki, at tilfeingisgjøld verða smoygd niður yvir fiski­ mann­in, vit góðtaka ikki krea­tivar oljurokningar og vit góð­taka ikki, at nýggj sløg av alterna­tivum sáttmálum verða uppfunnin, sigur Jan Højgaard og sipar til nýggja hugtakið »hýrusáttmáli.« Sambært formanninum koma rættuliga nógv mál um tulkingar av galdandi sátt­mála á borðið hjá Fiski­ manna­felagnum. Tað tekur tíð og orku á skrivstovuni á Bryggju­bakka. Men samstundis vísir lima­listin, at føroyski fiski­ mað­urin gerst støðugt eldri. Tað er ringt at seta við. – Nógvir av okkara limum síggja grannan vera heima ein mánað ella tveir í senn, og spyrja seg sjálvan, hví teir ikki kunnu fáa somu sømd­ir. Tað snýr seg um at fáa góð og skipað viðurskifti fyri fiskimannin, soleiðis at hesi arbeiðsplássini eisini verða áhugaverd fyri okkara ung­ dóm, sigur Jan Højgaard. Hann staðfestir, at í løtuni tapir fiskivinnan kappingina um ungdómin. Tey, ið hava hug til sjógvin, leita sær í flestu førum aðrar vegir enn um­borð á eitt føroyskt fiski­ skip. – Hetta er ein vitan, ið vit sum samfelag eru við at spæla okkum av við. Og tað mugu vit taka í álvara, sigur Jan Højgaard. Hann heitir á skúlarnar um at gera meira við at upp­ lýsa næmingarnar um okkara høvuðsvinnu. Men Fiski­ manna­felagið sjálvt kann eis­ini gera meira, heldur Jan Høj­gaard. Eftir hansara tykki eiga allir fiskimenn at fáa eitt skeið, umleið tríggjar vikur, har teir læra grundleggjandi reglurnar í sjómanslógini, hand­faring av fiski og eisini mugu teir læra, hvussu teir kunnu verja seg móti arbeiðs­ skaða. – Tað mugu vera myndug­ leikarnir, sum standa fyri og góðkenna hesi skeið. Men sum fakfelag vilja vit fegin hjálpa til, møguliga kunnu vit halda skeiðini, sigur Jan Høj­gaard. Hann leggur dent á, at eitt slíkt skeið við tíðini eig­ur at vera eitt krav, um ein skal sigla við føroyskum fiski­ skipi. Tað hevði verið við til at bøtt munandi um viður­ skift­ini umborð, heldur Jan Højgaard. jonbrian@sosialurin.fo FAKTA 48 ára gamli Jan Højgaard hevur verið formaður í Fiski­manna­ felagnum í seks ár. Hósdagin í síðstu viku varð hann afturvaldur til for­mann næstu trý árini. Jan Højgaard fekk 334 atkvøður, svarandi til 57 prosent.