mánadagur 18. februar 2013síða 27

27 Mánadagur 18. februar 2013 · Nr. 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sæl eru tey líkasælu Hans Mols Mortensen hans.mols.mortensen@icloud.com Teir bítast sum hundar um piðaðu bein, trúboðari klandrast við prest, teir togast um bókstavar, gloymt hava Krist og boðið, at elska hvønn annan fyrst. Hvør sær kennir sannleikan best. Sum ryssa hjá deyðum fyli man fjøldin í ørviti gána á hann, sum rópar og dømir mest, og hann vinnur fátæku sálir flest', sum kennir fanan og helviti best, sum bannsetur frígging, dans, kortspæl og vín, og sjálvan seg ger til eitt viðvent svín. Poul F. Joensen Um man hevur í huga, at tað sigst, at Jesus úr Nasaret eina­ferð segði, at hann ikki var komin at bera frið til jarð­ar, men svørð, er tað møgu­liga ikki so undarligt, at kristindómur skapar split og ósemju allastaðni, har hann ger um seg. Tí eri eg glaður fyri at liva í einum heimsparti, har átrúnaðarligt stríð sum oft­ast einans umfatar tey trúgv­andi, og, ikki minst, í ein­um tíðarskeiði, har átrún­ aðar­ligir myndugleikar ikki longur hava heimild at ráða uttan fyri kirkjumúrarnar. Vit, ið velja ikki at luttaka, sleppa tó ikki heilt undan, tí átrúnaðarligu ósemjurnar bresta ofta teirra geirar, og, við góðari hjálp frá fjøl­miðl­ unum, troka tær seg inn í al­ menna rúmið. Feskasta útbrotið av krist­num klandri í Føroyum kyndi Sjúrður Højgaard upp undir, tá hann við ársbyrjan legði í vaðið við aftur at tala at ógudiligum siðloysi í Føroyum. Hesuferð varð harð­mælti trúboðarin í Ritu­ vík ikki í øðini inn á hjúna­ skilnað ella barnadóp, men inn á sóknarprestin í Fugla­ firði, Anne Mette Greve Kle­mensen, ið “blástemplar sodomi”, sum trúboðarin orð­ar seg. At síggja til ljóðar hetta ikki serliga sannlíkt, at ein før­oyskur prestur hevur reist seg upp á prædikustólin at viðmæla sodomi fyri dýrd­ar­ fullu kirkjufólkunum í Fugla­ firði. Um so var høvdu før­ oysku kirkjurnar helst verið nakað væl fylri, og hevði hetta undir øllum umstøðum verði ein so mikið framúrskarandi hending í føroyskari kirkju­ søgu, at nóg mikið av skelk­ að­um yvirskriftum høvdu uppstaðið - uttan nakra neyð­uga umrøðu frá ritu­vík­ ing­inum. Sjálvsagt, eg havi annað at takast við, og troli tí ikki miðlarnar eftir prædikum hjá frísinnaðum prestum, sum Harra Højgaard tykist gera, og tískil kann eg ikki siga hetta við vissu. Men helst stendst hansara øði av eini røðu, ið pastor Klemensen helt á Føroya Fólkaháskúla á ólavsøku, har hon segði eitt­hvørt jaligt um rættindi teirra samkyndu. Hetta gongur sjálvsagt ikki í hugaheimi Højgaards, og grundgevingarnar eru tey vanligu bíbilsku skriftstøðini. Her hugsi eg serliga um brøv­ini hjá Paulusi, og sum ein rættur Paulinari vendir Høj­gaard sær beinleiðis til kirkju­fólkini í Fuglafirði, og býður teimum at blaka "satan­iska prestin" út, um tey vilja sleppa undan ævigari glatan og Helvitis eldi osfr. – tann vanliga svadan. Sjúrður Højgaard er eitt gott dømi um, hvussu veru­ leikin altíð er stuttligari enn satira, men Fólkakirkjan kann illani skúgva Harra Høj­gaard til viks sum ein látur­ligan serling. Kirkjan hevur jú sjálv sátt lendið fyri bíbilskum ørvitis­knokk­ um við at hýsa prest­um sum Peter O. K. Olofson og Mogens Thilsted Christ­ ensen, ið sjálvsagt eru kom­ iskir uppá teirra egna hátt, men sum eisini prógva, at menn sum Sjúrður Højgaard ikki spretta upp úr ongum. Tað einasta áhugaverda í hesum máli er sjálvur upp­ runin til útspillandi orðini hjá Højgaard, hvørji rættindi teirra samkyndu skulu verða í Føroyum, og hvussu hesi samsvara við kristnu læruna. Men tá fjølmiðlarnir høvdu handfarið hetta málið, bleiv tað tíverri lagt fram sum ein spurningur um talufrælsi hjá einum trúboðara mótvegis rættinum hjá einum presti at virka í friði. Sostatt bleiv ein falskur trupulleiki upp­ stillaður, og kjarnan í eini áhuga­verdari søgu bleiv ikki tikin uppá tungu. Kirkjan og hennara prest­ar sigast at vera veð­ haldarar og skiparar fyri rætt­ari livsførslu, og tí høvdu fjølmiðlarnir her ein gyltan møguleika at tvinga nakrar greiðar útsøgnir frá teimum, ið fáa almennar pengar fyri at framleggja Guðs órann­ sak­andi vilja. Tó, kjakið bleiv heldur vent til nakað so óáhugavert sum ljótt mál­brúk og særdar kensl­ ur. Hetta førdi til eitt kjak um eitt brot úr Jó­hannesar Opin­bering, og um hetta kundi uppfatast sum ein per­sónshóttan ímóti Fugla­ fjarðarpresti. Fyri at avgera hendan absurda spurningin helt Kringvarpið tað vera passandi at tilkalla Føroya bisp. Eitt óhóskandi høvi at práta við Jógvan Fríðriksson, tí tað hevur ikki verið siður síðan svartastu miðøld at heita á bispar fyri at greina løgfrøðiligar spurningar. Heldur skuldi bispur sloppið at svarað nøkrum greiðum spurningum um, hvørt tað er rætt og kristiligt, sum Sjúrð­ ur Højgaard sigur um tey samkyndu. Hetta, tí forsprákarar kristindómsins hava verið meginorsøkin til ta ólukku, sum hevur fingið samkyndar føroyingar at kenna seg óynsktar í teirra egna landi, hugsi eg, at tey samkyndu allarhelst høvdu lurtað við stórum áhuga, um bispur meld­aði greitt út: Hoyra tey samkyndu eisini til í Før­ oyum, og er tað ókristiligt, um ein prestur er so mikið vinarliga sinnaður mótvegis teimum fáu menniskjunum, ið frá Skaparans hond eru samkynd, at hon heldur, at tey eisini skulu verða givin ávís rættindi í samfelagum? Men hesir spurningar liggja framvegis víðopnir. Tað er sjálvsagt ikki ábyrgdin hjá tíðindafólkum at hjálpa prestum í teirra kalli. Tíverri, í hesum føri, tí nøkur manandi orð frá ein­um spunasmiði høvdu møgu­liga komið væl við hjá føroysku klerkastættini. For­manni teirra, Theodor Eli Dam Olsen, kom ikki í huga at siga nakað um avgerðina hjá pastor Klemensen at verja tey samkyndu, men segði ein­ans seg stuðla hennara av­gerð at melda ein geylandi býttling úr Rituvík. Tí má harðasta ákæran reisast móti teimum prest­un­ um, ið ikki traðkaðu fram fyri at stuðla teirra starvsfelaga í Fuglafirði – hetta vil siga allir prestar í Føroya landi. Eingin teirra søgdu eitt kis, tá pastor Klemensen lá undir fúlum ákærum og tilsvíningum. Hvat bleiv av orðunum hjá Prædikaranum: at tiga hevur sína tíð, og at tala hevur sína tíð? Var tíðin ikki komin at tala at? Eg kann sjálvsagt ikki tosa fyri klerkar, men um ein kvinna verður rópt bæði hora og forsprákari Satans, so átti einhvør riddarligur harri at reiðuliga reiggjað sín­um orðabrandi fyri at verja hana! Men teir frómu pastor­ar­ nir vóru ikki bert spaklyntir, teir vóru púra tigandi. Hetta er spell, tí seinnu árini eru óvanliga nógvir ungir prestar settir í starv í Fólkakirkjuni, og hetta hevur givið nógvum fólkum, ið eru ótólin eftir einari hugburðsbroyting í Fólkakirkjuni, eina vón um, at Kirkjan verður førkað í eina meiri hóvliga og nú­tím­ ans kós. Tað letur til, at hetta unga ættarliðið av føroyskum prestum ikki at hava nakran áhuga fyri at bróta upp úr nýggjum. Teir ganga beint í sporunum á teirra steinrunnu undangongumonnum og siga einki, tá ein av teirra egnu verður álopin fyri at tosa fyri tí sakini, ið teir sjálvir vilja tykjast at vera fyri, men sum teir ikki sjálvir hava dirvi at tosa fyri. Skomm fáið teir! Kanska er hetta ættarliðið av ungum prestum longu stadn­að í líkasælunnar stoypi­formi, ið dølska klerka­stættin leingi hevur fyri­reikað teimum. Gaman í, mín egna áskoðan, at tað er fræls hugsan og skynsemi, ið fremur moralska framgongd, og kirkjurnar renna bert í hølunum á teimum, ið slóða vegin, virkar helst best utt­ an pastorala uppílegging. Sjálv­støðuga hugsan hava kirkjurnar altíð frárátt, og hetta átti pastor Klemensen at lagt sær í huga. Hetta, og manglandi stuðulin frá henn­ara starvsfelagum, legg­ur upp til, at næstu ferð hon ætlar sær at taka boðið um næstrakærleika í álvara, hevði tað møguliga verði best at gjørt tað uttanfyri kirkjukarmarnar. Humanisktisku manna­ rættindini tryggja trúar­fræls­ ið og talufrælsið hjá øllum, men so leingi Fólkakirkjan og hennara prestar verða gold­ nir úr Landskassanum, kann mismunur ikki gerast mót­ vegis samkyndum – og heldur ikki mótvegis kvinnum. Um einstøk trúgvandi ikki kunna góðtaka hetta, stend­ur tað teimum frítt at taka teirra trongskygdu og hatur­fullu meiningar við sær til onkra av teimum mongu frís­am­ kom­unum, ið helst eru meira tolsamar mótvegis teimum ótol­somu. Tíðin er komin, at Fólka­ kirkjan søkir burtur frá før­ oysku tøgnmentanini, og vísir av sær væl betur dygdir, enn undirritaði metur hana hava. Um man tekur hædd fyri søgu, kristnari gudfrøði og tí, ið stendur skrivað í Bíbliuni viðvíkjandi samkyndleika, kann man ikki ganga út frá, at Fólkakirkjan er í parti við teimum klárskygdu moralsku áskoðanum, ið bólkar sum LGBT Føroyar ganga inn fyri. Ikki fyrr enn hesin veru­leiki er rokkin, verður Fólka­kirkjan møguliga verd at varðveita. Í øðrum lagi finst ein snøggari loysn: At avtaka Fólkakirkjuna og lata trúðarlívsins trupulleikar upp til tey, ið sjálvi vilja gjalda fyri tílíkt. Friður verði við teimum, um so verður. kjak Takk fyri viðmerkingina Jógvan. Sannroyndirnar í hes­ um kjakinum eru, at eg - utt­an at taka støðu til ítøki­liga innihaldið - havi endurgivið úr endur­ minn­ingunum hjá einum eygna­vitni í Klaksvík, Josiasi Matras (1904-1972), sum grundgeving fyri, at “summi” í Klaksvík “vilja siga”, at Kjølbro hevði ov stóran týdning fyri lívið har í 1920 og 30 árunum, meðan Jógvan, ið varð føddur í 1944, uttan nakra Keldu, leggur eygnavitnið Josias undir at fremja “søgureingjan”. Til mína nýtslu av end­ur­minningunum hjá Josiasi er bara neyð­ugt at staðfesta, at líkn­andi sjón­armið vóru í Klaks­ vík, meðan tað áligg­ur Jógv­ani, sum einsa­mall­ ur leggur Josias und­ ir “søgureingjan”, at prógva, at hann hevur rætt. Eg loypi ikki frá míni próvbyrðu, endur­ minn­ingarnar hjá Josiasi eru í sjálvum sær eitt nøkt­andi prógv, men eg fari ikki eisini at taka á meg próvbyrðuna hjá Jógvan. Tað er bara Jógv­ an, sum við ógrund­að­ um uppáhaldum um, at Josias hevur framt “søgu­ reingjan”, ið hevur lagt avgerandi áherðslu á trú­ virðið í endur­minn­ing­um Josias­ar, og tað áligg­ur einans honum at føra prógv fyri sínum skuld­ setingum. Hesa próvbyrðuna eig­ ur Jógvan einsamallur. Einki loypi eg frá míni próv­ byrðu Hans Andrias Sølvará