fríggjadagur 22. februar 2013síða 10

Fríggjadagur 22. februar 2013 · Nr. 22 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt – Tað verður ein katastrofa, um útlendingar skulu burt­ ur úr vinnulívinum. Hanus Hansen er avgjørdur í spurn­inginum um útlendska kapital­in í fiskivinnuni. Vinnulívsmaðurin heldur tað vera absurd at tosa um eigaraskap fyri seg, og fígg­ing fyri seg. Nakað sum ann­ars ferð eftir ferð var ført fram á fiskivinnupolitiska kjak­ fund­inum, sum var hildin í skúlanum við Ósánna, nú Torradagar eru í fiski­vinnu­ høvuðsstaði okkara. – Tingini hanga saman. Tú kann ikki tosa um eig­ ara­skap sum eitt, og fígg­ ing sum nakað annað. So svartur og hvítur er heim­ urin ikki. Sigur tú null eigara­ skap í fiskivinnuni, so verða sambondini flutt yvir á fígg­ ingina, og føroyskir politik­ arar sleppa also ongantíð inn í ein útlendskan banka, sigur Hanus Hansen. Hanus Hansen er virkin í fiskivinnuni, bæði á sjógvi og landi, hann hevur tætt samstarv við hollendingar og hevur eisini virksemi í Grøn­ landi. Tilsamans hevur hann eini 700 fólk í arbeiði og selir fyri 1,3 milliard krónur um árið. – Latum okkum taka sum dømi, at útlendingar ikki long­ur sleppa at eiga í fiski­ vinn­uni. Tað sum tá hendir er væl, at partarnir fara inn í ein útlendskan banka og gera eina lánsavtalu, har man skrúvar eitt sindur uppá rent­una. So fær útlendski íleggj­arin sínar pengar tann vegin, um tað er tað, sum er mál­ið, sigur Hanus Hansen. Hann er fortørnaður inn á retorikkin um útlendingar í fiskivinnuni. Heldur at orða­ skiftið er farið av sporinum: – Tí mást tú eisini siga null útlendsk fígging, um tú sigur null útlendskur eig­ara­skapur. Hitt er fjas, sigur Hanus Hansen og gev­ ur greitt til kennar, at hetta er ikki hansara leistur fyri framtíðar fiskivinnu í Føroy­ um. – Útlendingar koma sjálv­ andi hendavegin fyri at tjena pengar. Men teir koma eis­ ini hendavegin fyri at taka kjansir og skapa nakað. Og við sær hava teir eisini vit­an. Tað mugu vit also sum sam­ felag duga at síggja, sigur Hanus Hansen og peikar á sítt egna virksemi: – Fyri okkum hevur út­ lendski kapitalurin skapt møgu­leikar, sum annars ikki vóru har. Røkke kom henda­ vegin, tí hann trúði uppá Næraberg-projektið. Hann fíggjaði undirskotið og tað kostaði honum kanska einar 300 milliónir krónur, tá av­ torn­aði. Men sum samfelag fingu vit nógv burturúr og fram­vegis livir verkætlanin við útlendskum pengum í rygg­inum. Hollendingar settu pengar í virkið í Kollafirði, tá eingin annar trúði uppá tað. Teir hava brúkt 100 milliónir uppá virkið, og í dag síggja vit úrslitið, sigur Hanus Hansen. Vinnulívsmaðurin vísir á, at eisini hjá øðrum av stóru aktørunum í vinnuni hevur útlendski kapitalurin havt avgerandi leiklut. – Normenn bóru triðingin av íløguni, tá nýggi Christian í Grótinum kom í 1997. Og tá Krúnborg kom til landið, áttu útlendingar eisini sín stóra leiklut har. Hesi skip, saman við Næraberg, vóru við til at fiska okkum stór rættindi av svartkjafti, soleiðis at Føroyar tá avtornaði fingu fjórðingin av samlaðu svart­ kjaftakvotuni. Seinni hava Vinnan í Gøtu og Framherji í Fuglafirði, saman við ís­ lendska Samherja, keypt rov­ini eftir Faroe Seafood og fingið gongd aftur á virksemið har. Hetta eru alt dømi um útlendskan kapital, sum saman við føroyskum kapitali hevur skapað stór virði fyri okkara samfelag, sigur Hanus Hansen. Vinnulívsmaðurin hevur hug at ilskast inn á vingluta politikkin um útlendingar í føroyskum vinnulívi. – Tað ber snøgt sagt ikki til at liggja á knøunum fyri út­lendingum, tá tað gongur illa, fyri síðani at hirða teir á dyr, tá tað gongur væl. Hetta er beinleiðis pínligt fyri okk­um sum samfelag, sigur Hanus Hansen. Bankin bindur Vinnulívsmaðurin úr Klaks­ vík heldur tað vera fjas at tosa um eigaraskap og fígg­ ing sum tvey heilt ymisk ting í føroyskari fiskivinnu. Form­ liga kanska, men í praksis er tað utopi. – Øll fiskiskip, sum hava lán, eru so ella so bundin av sínum fíggingarstovni. Eingin reiðari sleppur at selja nakað fiskiloyvi undan sínum skipi, til tað eru bindingarnar til bank­an alt ov stórar, sigur Hanus Hansen. Hansara uppáhald er tí, at sjálvt um eigaraskapurin á pappírinum gerst 100 prosent føroyskur, so vil stýringin framhaldandi liggja hjá tí, sum fíggjar. Hanus Hansen fer í lokalu søgubøkurnar eftir einum dømi: – Vit minnast væl, tá Kjølbro í 1992 fór á heysin, alt sum tað var. Sundaberg og Skálaberg blivu keyptir burt­ ur­úr, partapeningurin var hálv­onnur millión, meðan lán­ini vóru 150 milliónir krón­ur. Øll fíggingin kom úr Norra, og vit minnast tíð­ind­ ini um, at norski bankin setti sum krav, at Svend Thulesen skuldi vera stjóri. Var tað kanska ikki dømi um, at fígg­ ingarstovnurin stýrir, spyr Hanus Hansen retor­iskt. Alivinnan er ofta tik­in fram sum stóra sól­skins­ søgan í før­oyskum vinnu­lívi síðstu árini. Størsti aktør­urin, Bakka­frost, er skrá­settur á keypsskálanum í Oslo, og stórur meiriluti av parta­ brøv­unum eru á útlendskum hond­um. Herfyri brúkti Bakka­frost møguleikan at tekna hálva milliard í nýggj­ um lánsbrøvum. – Eg hevði ikki sæð nakran trupulleika í at eitt stórt, føroyskt reiðarí bleiv skrásett á keypsskálanum. Tað hevði givið øllum møguleika at seta pengar í, og hevði givið reiðarínum nýggjar møguleikar at útvega sær kapital, sigur Hanus Hansen, sum í sama viðfangi undirstrikar, at hann ongar slíkar ætlanir hevur við sínum virksemi. Virðini Á fiskivinnupolitiska kjak­ fundinum varð eisini ført fram, at mongu handlarnir í fiskivinnuni hava við sær ónormalar prísir, at fiski­loyv­ ini pumpa prísirnar upp. – Hví er tað ein trupulleiki, at virðini í fiskivinnuni økjast, spyr stóri vinnulívsmaðurin heldur provokerandi, fyri síð­ ani at svara sjálvur: – Tað burdi bara verið gott, tí tað førir pengar inn í vinn­ una. Hetta er einki ónor­malt. Eitt skip sum Gadus hevði óivað havt fleirfalt virði, um tað var selt í Norra, heldur enn í Føroyum. Karmarnir kring vinnuna avgera prísin, sigur Hanus Hansen. Dømini um skipasølur síðstu árini, har reiðarar hava selt síni skip fyri stórar upp­ FISKIVINNUNÝSKIPAN Følsk ræðu­mynd fiskivinna Tað ber ikki til at liggja á knøunum fyri útlendingum, tá tað gongur illa, fyri síðani at hirða teir á dyr, tá tað gongur væl. Tað sigur vinnulívsmaðurin Hanus Hansen og vísir á, at fyri hansara virksemi hevur útlendski kapitalurin skapt møguleikar, sum annars ikki vóru har »Sjálvur haldi eg, at eingin útlendingur skal kunna eiga í ella hava avgerðarrætt ella ávirkan í feløgum, sum eiga føroysk fiskiskip. Tí ætli eg mær at skjóta upp, at kravið frameftir verður, at feløg ella einstaklingar, sum eiga fiskifar undir føroyskum flaggi skulu vera heimahoyrandi, skrásett og hava høvuðssæti í Føroyum… Her skal viðmerkjast, at broytingarnar helst ikki koma at ávirka íslendskar ríkisborgarar, sum eiga í ella ætla at leggja pengar í føroysk fiskifør, tí í Hoyvíkssáttmálanum hava partarnir bundið seg til ikki at seta í verk nýggjar skipanir, ið gera mun á føroyskum og íslendskum borgarum.« Brot úr uppritinum hjá Jacob Vestergaard til landsstýrisfund um at broyta fiskivinnulóggávuna