mánadagur 25. februar 2013síða 2

Mánadagur 25. februar 2013 · Nr. 23 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Oddagrein Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Bárður Larsen Tíðargrein síða 24-25 Skriv­ stova móti fólkinum Hans Pauli strøm Spar­ ing­ar og di­a­be­t­is­ viðgerð Sambært grein frá Fólka­heilsu­ráðn­ um her í blaðnum fríggja­dag­in, so er støðan ikki heilt so ring við­víkj­ andi royking og aðr­ari misnýtslu hjá ungum, sum vit ann­ars hava víst á í sambandi við kann­ing, sum Fi­rouz Gaini, gransk­ari og lektari, hev­ur gjørt saman við ís­lendsk­um starvs­felaga, har teir sam­a­n­b­óru viðurskifitni í Føroyum og í Íslandi. Vit skulu ikki á hesum stað taka dagar í millum kanningarnar. Men vit kunnu bara staðfesta, at før­oysk­ ur ungdómur eisini í hesi kann­ing­ ini, sum Fólkaheilsuráðið vísir á, er millum fremstu roykjarar – í øll­um Evropa. Tað er einki at erpa sær av, og tað er heldur ikki serliga politiskt korr­ ekt. Kortini kunnu vit fegnast um, at før­oysku ungdómur sambært kann­ ing­ini, eru millum tey, sum roykja minst hassj. Bara um fimm pro­sent av okkara 15 ára gomlu hava nakrantíð roynt hassj í mun til næstan 20 prosent í Danmark. Tá tað kemur til onnur rúsevni enn hassj liggja vit á trimum pro­ sentum í mun til meðaltalið fyri øll hesi londini í Evropa er seks pro­sent. Tá tað kemur til rúsdrekka mill­ um ung, eru okkara ungu eisini væl und­ir miðal, hóast gott 40 prosent av teimum hava drukkið seinastu 30 dagarnar, meðan miðaltalið fyri øll londini er næstan 60 prosent, og með­an talið í Danmark er uppi á 75 pro­sentum. Men tað er tá tað kemur til royk­ ing, at vit ordiliga mugu skammast, um vit hyggja at tølunum hjá Fólk­ a­heils­u­ráð­num: Yvir 30 prosent av okk­ara 15 ára gomlu roykja eina ferð um mán­að­in ella oftari. Tað er bara í Finn­landi av Norðurlondunum, at fleiri roykja, meðan miðaltalið fyri tey 34 evropisku londini liggur á um­ leið 27 prosent. Sam­bært greinini hjá Fólk­a­heils­ u­ráð­num, so roykja 18,7 prosent av øll­um teimum 15 ára gomlu før­oysku ungdómunum dagliga. Tað er eitt syrgiligt met at eiga, og tá so er, so verður drunnurin ofta sendur víð­ari – serliga til skúlan. Men einki kann vera meira ó­rætt­ víst enn tað. Skúlin ger nógv fyri at greiða børnum frá, hvussu skaðlig – og tápulig – royking er. Men hvat nytt­ar tað, hvat skúlin sigur, um baklandið heima við hús ignorerar hendan trup­ul­l­eikan? At foreldur góðtaka, at teirra 15 ára gamla barn roykir dagliga, tað kann ikki metast sum annað enn vanrøkt. Gamaní eru tað ikki øll for­ eld­ur, sum hava tamarhald á sínum bør­n­um. Men tað kann ikki passa, at fimta hvør familja ikki klárar at tosa fornuft við síni børn. Í 2013 eigur barnaroyking at verða 0 prosent! Tá vikuskifti er hamskiftist Kring­varp­ið – alt eft­ir hvør er á vakt. Tað merkist á øllum brøgd­um, at um vikuskiftið verða evnini, sum viðgjørd verða í tíð­ind­a­send­ing­u­num hjá almenna ment­an­ar­ber­ a­num, ikki løgd á red­ak­ti­ óns­borð­ið til eina gjølliga journ­al­ist­iska public service við­gerð. Tað hevur givið at bíta nú nakr­ar leyg­ar­dagar, tá ein áv­ ís­ur mið­floksmaður saman við einum útvarpsanni hev­ur rek­l­a­merað fyri hassji í public ser­vice tíðindasendingunum – og um eina ráðstevnu um hassj, sum skal haldast á føð­ ing­ar­degi Hitlers, 20. apríl, utt­an fyri løgtingið. Enn er tíðindavinkulin hjá Kring­varp­i­num eitt sind­ur »skeiv­ur« – um hetta er eitt pro-hassj-tiltak hjá Mið­flok­k­inum, ella bara eitt hipp­i­til­tak hjá nøkrum ein­ stak­ling­um, sum sambært Kring­varp­inum eru fleiri í tali, enn allir velj­ararnir hjá Mið­flokk­inum tilsamans. – Vón­andi eru tað ikki spons­orarnir og plát­u­vend­ ar­ar­nir, sum hava tikið yv­ ir­hond. Men eitt sindur ør­ kyml­andi er tað fyri lurt­ar­an og lóga­rt­vungna kring­varps­ skatt­gjald­ar­an, hvørjar tær djúparu fjølmiðlaetisku hug­ sjón­i­rnar hjá Kringvarpi Før­ oya eru fyri hesi hassjherferð – við Bob Marley rútmum og øll­um – vikuskifti eftir vik­u­ skifti... Kringvarpið fyri fríum hassji? Innslagið við pípuroykjandi psyk­o­log­i­num í Degi og Viku fríggj­a­kvøldið, sum vil sleppa at drekka øl meðan hann sigl­ir, var ikki serliga pol­it­iskt korrekt. Johan Dahl, lands­stýr­is­ mað­ur, sum varð­ar av trygd­ ini á sjón­um, hevur lagt fyri ting­ið upp­skot um, at pro­ mill­u­mark­ið í ferðsluni á sjón­um skal vera tað sama sum í ferðsluni á landi, 0,2 pro­millu. Men tað fall ikki í góða jørð hjá frí­tíð­ar­sigl­ar­unum, sum vístu sína ónøgd í Degi og Viku fríggja­kvøld­ið. Held­ur enn at viðgera yv­ir­skip­aða málið hjá lands­ stýr­is­mann­inum um 0-hug­ sjón á sjó­num eis­ini, so sló sjón­varp­ið hetta upp í glens við at tráðspyrja lands­stýr­ is­mannin um, hví markið skuldi verða 0,2 og ikki 0,5 pro­millu. At tilkomnir menn stíga fram á skíggjan og í álvara mæla til, at menn sleppa at drekka øl með­an teir sigla, er und­ r­un­ar­vert í sjálv­um sær. Hvør skal telja, hvussu nógv­ar øl fara nið­ur­ um? Og hvat við teim­um sum sjó­l­átast av rús­drekk­a­ sigl­ing? Ikki sørt at tað minnir um stríð­ið ímóti at nýta trygd­ar­ belti í bilum og um stríð­ið hjá summ­um ímóti rús­drekk­a­ koyr­ing. Kendi Aston Martin bilurin frá James Bond filminum »Gold­fing­er« verður nú seld­ur fyri 26 milliónir krón­ur. Aston Martin bilurin er til sølu við allari ser­út­gerð­ ini. Tað merk­ir, at eitt nú ein fjald mask­in­byrsa fylg­ir við bil­i­num. Tað er sveisiski mill­i­ óning­ur­in, Thom­as Strau­ mann, sum hevur sett bilin til sølu í Bret­landi. Straumann keypti bilin í 2006 og brúkti síðani trý ár at seta bil­in í stand. Bil­ur­in gjørd­ist kendur í film­u­num »Goldfinger« og »Thund­er­ ball«, tá ið Sean Conn­ery nýtti hann í sínum leik­luti sum James Bond. Eft­ir at Straumann keypti bilin fyri 2.7 mill­i­ón­ir dollarar (umleið 15 mill­i­ónir krónur), á ein­ari am­er­i­kan­ skari upp­boðs­sølu, hev­ur hann arbeitt um­leið 3000 tímar upp á bil­in, sum nú er sum nýggj­ur. Straumann hevur hild­ið fast við eyðkendu ser­út­ ger­ð­ina, sum Bond nýtti í film­unum, men hann hevur tik­ið burtur kata­pult­setr­ið, sum Bond nýtti til at koyra ó­ynskt ferð­a­fólk úr bil­inum við. James Bond bil­ur til sølu fyri 26 mió Fimta hvør 15 ára gamal ungdómur roykir dagliga Psykologur má drekka sodavatn Daniel Craig sæst her í nýggjasta James Bond filminum, »Skyfall«. Hann koyrir eisini við einum sama slag Aston Martin. Men tað kann ikki vera tann sami, tí hann verður bumbaður í spønir í filminum null prosent barnaroyking