mánadagur 25. februar 2013síða 21

Mánadagur 25. februar 2013 · Nr. 23 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 21 lurt­ar eftir onkrum broti, spolar aft­ur, spolar fram, kemur við við­ merkingum, tanlar okkurt orð (ser­ liga orðið spoli hugtekur hann) og reikar stundum aftur í myrkrið aft­ ast í hølinum, har ein hoyrir slurk, klirr frá gløsum og proppa­brestir. Takkað veri upptøkum og við­ merk­ingum fáa vit søguna hjá Krapp lagda fram í brotmyndum. Vit hoyra um nakrar útferðir, eitt nú eina til Eystrasalt. Eina ferð, fáa vit at vita, vóru Krapp og ein genta saman í einum prámi, dandandi á bárum, í sól. Vit fáa at vita um sjúk­ una og deyðan hjá mammu Krapp, um eina sjúkrasystir, um ein hund, um ein svartan bólt. Men upp úr hesum savni av meira ella minni til­vildarligum staklutum daga tveir tilverumáttir – Verkið og Eros. Kunnu hesir máttir samstarva? Ella eiga teir kanska nettupp ikki at sam­virka? Hvussu er ella ikki, tykist okkara vinur Krapp ikki at hava borið manga hoybyrðuna heim í sína tilveruløðu, hvørki av Verksins ella Ástarinnar mørk. Tað skal tó sigast honum til rós, at hann hevur skrivað eitt verk. Men When I Paint My Master­piece eftir Bob Dylan, sum er inn­gangur til framførsluna (og sum undir­ritaði hoyrdi fyrstu ferð í 1971 á eini minni­ligari plátu hjá The Band), tykist sipa til, at dreymaverkið hjá Krapp hoyrir framtíðini til. Hvussu við manninum, sum skriv­aði henda leikin? Ájú, vit halda okkum kenna hann, hann dagar á net­hinnuni, hesin loftskotni, mjá­vaksni írin, hvørs døkki og strangi skuggi seinast í tjúgunum og fyrst í tríatiárunum í farnu øld fall, onkuntíð yvir túnini í Trinity College í Dublin og onkuntíð móti skjøldrunum á École Normale Supér­ieure í París. Hann undirvísti í nútíðar bókmentum og talaði franskt í Dublin, men enskt í París. Kaldur gjóstur, nakað berligt, tykist fleyra úr hesi persónsmensku. Ikki so undarligt, tá vit hugsa um Vladi­ mir og Estragon í Bíða eftir Godot ella um Hamm í Endgame, skurrandi ringhamir, á veg út í onkisins ríki. Og tó var hesin maður sjálvur neyvan nakar Estragon ella Hamm. Hann kom sum ungur at kenna James Joyce, og sat við meistarans borð, sum Paulus á sinni við Gamaliels føtur. Hann hevði stíl, gekk í stásiligum mótaklæðum, sum lógu tætt at kroppinum, og meira enn ein kvinna varð hugtikin av hon­um, ólukkuliga sjálvsagt. Eftir at annar heimsbardagi var brostin á, fór hann at virka í tí fronsku mót­støðurørsluni, og útinti har slík brøgd, at hann eftir kríggið fekk bæði Mótstøðumedaljuna og Croix de guerre. Men hetta tímdi hann ikki at tosa um. Hvat hevur so hetta við Krapp at gera? Kanska ikki so lítið. Krapp hevur eina ferð í sínum lívi havt tað, sum Joyce rópti eina epifani – eina opinbering. Eina slíka hevði Beckett eisini. Tað ráddi um – varð honum sagt í hesi andkomu - ikki at endurtaka meistarans brøgd, men at finna eina aðra og øðrvísi leið, og tí setti lærusveinurin sítt dyggiliga NEI – ta berligu noktanina – upp ímóti tí heita, klingandi JA-num hjá Molly seinast í Ulysses. Men so oydnir og naknir hansara tekstir eru, kundi heldur ikki Beckett krógva tann bókmentaliga arv, hann hevði fingið. Í Seinasta Bandinum hjá Krapp er tað orðið krysolittur, sum bæði boðar frá hesum arvi og kanska er lykil til verksins hjarta. Orðið liggur ikki á hvørjum hissini vega­móti. Men vit finna tað í hesum broti, úr fimta tátti í Othello, har mórin - tá ið svikið hjá Jago verður av­dúkað, og hann hómar sín óbøti­ liga miss – tekur soleiðis til: If heaven would make me such another world, of one entire and perfect chrysolite I´ld not have sold her for it. Við øðrum orðum: eftir at hava kvalt Desdemonu, leggur Othello dýran við, at um hann fekk all­an heimin, gjørdan úr einum full­kom­ num gimsteini, hevði hann ikki selt gentuna. Trupulleikin er bara, hjá Krapp sum hjá Othello, at á lívsins knappaborði er ongin iðranar­ knøttur. Gjørt er gjørt. Um uppsetingina av leikinum er at siga, at hon er varlig, hildin í teymum. Tað sama kann sigast um spælið. Krapp verður av við­merkj­ arum stundum róptur landa­strok, og soleiðis sum leikurin er skrivaður, kundi hann lættliga verið lýstur sum klovnur. Men tann Krapp, vit síggja her, er lýstur og leiktur við eini ávís­ari tign, hóast hann – gaman í - einaferð mundi gliðið á einum banan­skali, og hóast hann handfer leidn­ingar á heldur fesjutan hátt. Tað eydnast Kára Øster, við neyvum, pro­fessionelt tamdum spæli, at skapa eina sannførandi hugmynd av manni, sum bæði vil og ikki vil kennast við seg og sína lívsúrtøku. Sum hann situr har, tortrúgvin, ivaleyst við vaksandi kenning, ikki sørt vanvirðisliga lítandi aftur á tann meira álvarsama, lívsjáttandi Yngra Krapp, kundi hann kanska sagt sum skaldið: Hvat at minnast. – Hvar at finnast. – Hvat at vinnast? - Myrkur innast. – Hetta kundi hann sagt, men hetta er tá ið saman um kemur ikki leik­ sins útsøgn. Tí heilar tríggjar ferðir spolar Krapp aftur og hoyrir tað undurvakra brotið, har hann er saman við síni unnustu í práminum, har tey liggja, vaggað av vatnsins aldum. Krysolittur er ein dýrur steinur. Orðið merkir gullsteinur, men sjálv­ ur steinurin er grønur. Sum lívið, sum grøðin, sum ein løta í einum prámi úti á einum vatni, millum veittr­andi trø, í sælu, sum eitt til­ verunnar ja. Onki at taka seg aftur í, ein “feril av meiningsloysi” loðar upp við henda Krapp, sum vit ann­ ars hitta í heilum á vertshúsum og vínstovum, bæði her um leiðir og í Dublin. Men leikurin um hann er – frá tí mikla Synjaranum – eitt bros og ein játtan. Seinasta Bandið hjá Krapp. Leikrit: Samuel Beckett. Týðing: Kári Øster. Leikstjórn: Hans Tórgarð. Leikari: Kári Øster. Ljóðupptøka: Jákup Veyhe. Ljós: Hjalmar Holm og Sámal Clothier. Pallur. Hans Tórgarð og Kári Øster. Fyrisiting: Súsanna Tórgarð. Hjálparfólk: Hjálmar Dam og Poul Dávur Hammer. Foto: Maria G. Tórgarð. Plakat og leikskrá: Hans Tórgarð. Prent: Estra. Gríma 2013. ummæli