mánadagur 25. februar 2013síða 22

Mánadagur 25. februar 2013 · Nr. 23 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Stórur tørvur er á virknis- og endurvenjingartilboði fyri sálarsjúk. Eldsálir hava gjørt eitt ógvuliga dygdargott fyri­reikandi arbeiði til eitt so­nevnt Fountainhús, ella klubb­hús. Aðrar eldsálir hava savnað nógvan pening í Foun­tain House Føroyar grunnin, sum er stovnaður til minnis um Rasmus Rasmus­ sen, sála. Tað einasta sum nú væntar í, er at politik­ararnir trýsta á grøna knøttin fyri eini játtan, sum ger tað møgu­ligt at seta hesa ómeta­ liga góðu verkætlan í gongd. Nú - beinan­vegin. Tí leggur Tjóðveldi hevur tí latið Løgtinginum eitt uppskot, um at landið tekur ábyrgdina av at stovnseta eitt føroyskt Fountainhús, og at játta neyðuga peningin alt fyri eitt. Fountainhúsið skal vera eitt virknistilboð, har fólk, sum eru sálarsjúk ella hava sálarligar trupulleikar, fáa ein arbeiðsskipaðan ger­and­ is­dag. Eitt Foutainhús, gev­ur góðar møguleikar hjá sálar­ sjúkum at fóta sær aftur í samfelagnum og á arbeiðs­ marknaðinum, og fyribyrgir at fólk ferð eftir ferð verða innløgd á sálar­sjúkra-hús, tí samfelagið ikki er til reiðar at lofta teimum. Skipanin virkar væl í fleiri londum. Í dag er støðan soleiðis, at tann endurmennandi og sosialpsykiatriski parturin av psykiatriini í stóran mun manglar. Fólk við sálarsjúku hava sera fá tilboð aftaná útskriving av sjúkrahúsi, og økispsykiatriin er ikki útbygd til at fevna um alt landið enn. Ein stórur trupulleiki hjá hesum málbólki er at fáa ein skipaðan innihaldsríkan gerandisdag, júst tí at alt ov fá dagtilboð, í fleiri økjum í landinum, eru als ongi dag­ tilboð. Støðan viðførir ofta sosiala isolasjón og vónloysi, soleiðis at tað verður trupul at fáa dagin- og lívið sjálvt at hanga saman. Við lógini umarbeiðs­fremj­ andi tiltøk hevur Løgtingið samtykt at virka fyri, at pláss skal vera fyri øllum á arbeiðsmarknaðinum, og at størri dentur skal leggj­ast á endurmenning og virkn­is­ venjing, soleiðis at fólk fáa bæði endurvant, og ment nýggjar førleikar, sum eru neyðugir fyri at koma aftur á arbeiðsmarknaðin. Aðal­ málið við Fountainhús-verk­ ætlanini hóskar sum fótur í hosu til hetta endamál. Við at fáa skipaði tilboð til sálarsjúk, sum eitt Foun­ tainhús kann bjóða, kunnu fólk fáa eitt virkið lív í menn­ ing, og koma úr tí vón­loysi, sum sálarsjúka ofta hevur við sær. Soleiðis kunnu fólk aftur gerast ein virkin og gevandi partur av sam­felag­ num. Hóast nógv er broytt til tað betra, so er tað framvegis sera stigmatiserandi at vera, ella hava verið sálarsjúkur. Tað er lætt at isolera seg, og detta niðurímillum, tí møgu­ leikarnir fyri spakuliga at byggja sínar førleikar upp­ aftur, og megna ein van­ligan ger­andisdag, eru so av­mark­ aðir. Fakpersónar, við royndum og innliti í sálarsjúku og við­ gerðartørv, hava fyri­reik­að verkætlanina um Foun­tain­ húsið. Húsið skal vera opið allar yrkadagar, vanliga ar­ beiðs­tíð, og verða tað eini 50 fólk, sum kunnu verða knýtt at húsinum og fáa gleði av til­boðnum. Talan kann vera um fólk, sum hava angist, eru tung­ lynt, hava persón-leika­órógv, skizofreni ella aðra sjúku, sum darvar tey. Í Foun­tain­ húsinum skulu starvast fólk við fakligari bakgrund, og sum eru serkøn í at stuðla fólki við serligum sálarligum avbjóðingum. Vit síggja fyri okkum, at tá tað fyrsta Fountainhúsið er farið at virka í høvuðs­ stað­num, skulu ætlanir leggj­ast fyri at skipa líknandi virknishús aðrastaðni í land­ inum. Vinn-vinn støða Fountainhúsið kemur at kosta 2,5-2,7 milliónir kr um árið at reka. Undir Almannaráðnum eru settar av 200 000 kr á einari stuðulskontu, har felagsskapir kunnu søkja um pengar til endamálið. Hetta er minni enn ein tíggjundapart av tí tað kostar! Og er tí hvørki nær ella í námind av at kunna seta hetta neyð­uga tilboð til sálarsjúk í verk. Vit halda, at eingin ivi kann vera um, at hetta er ein uppgáva fyri føroyska heilsu­verkið - á sama hátt, sum endur­menn­ ing av fólki við somat­iskum/ fysiskum sjúkum er tað. Peningurin í Fountain House Føroyar grunninum, koma væl við, og kunnu tryggja part av arbeiðinum. Men ein føst veiting úr lands­ kassanum má vera støðuga fíggjarliga grundarlagið und­ir Fountainhús skipanini. Sam­starv kann eisini gerast við kommunur, sum kunnu lata hølir og annan stuðul til verkætlanirnar. Fountainhúsið verður ein liður í at fyribyrgja, at fólk aftur og aftur verða innløgd. Í longdini kann verkætlanin tí koma at spara landinum pengar, heldur enn vera ein útreiðsla. Hvør dagur við inn­legging kostar umleið 3400 kr, og hetta merkir, at fyri at hava fýra sjúklingar inn­lagdar í seks mánaðir kost­ar tað 2,5 mio kr. Hetta vísir, at íløgan í Fountain-hús skjótt kunnu verða spardir innaftur, gerast inn­legg­ing­ arnar færri. Her er einki at drála við. Eldsálirnar hava gjørt alt forarbeiðið. Nú mugu politik­ ararnir gera sítt. Øll tey fólka­ valdu fáa nú høvið at trýsta á grøna knøttin. kjak Bjørt Samuelsen og Sirið Stenberg trivnaðarnevndarlimir, Tjóðveldi Uppskot um neyðugt Fountainhús í Føroyum Gollum og Foun­ tain House Hergeir Staksberg Hetta eru Føroyar anno 2013. Okkara hægstu eru smittaði við Gollum virus­ inum, har tey eru blendaði av glitrandi gulli og vilja gera alt fyri at metta teirra pengagreði. Besta dømi um ómetti­ ligu pengagreðina er at finna á portalinum 10. okt. 2012. Tá vóru tvær grein­ar lið um lið, sum siga alt um okkara samfelag og ómetti­ liga Gollum hug­burðin. Tann eina greinin var um Rasmus Rasmussen, sum hevur gjørt sjálvmorð vegna sálarsjúku. Hin greinin var um okkara løgmann, Kaj Leo Johannessen, sum vildi hava meir í løn. Vit hava ongantíð havt eitt týðiligari neyðarróp um sálarsjúku enn 10. okt. 2012, men hvar vóru tankarnir hjá løgmanni henda dag? Jú, hann hevur ein greið­ an boðskap til Føroya fólk: “Landsstýrisfólk og politik­ arar fáa ov lítið í løn”, og hann leggur afturat, at tað sigur hann av heilum hjarta. Ein boðskapur, sum vil nakað. Menniskju vs. pengar Eftir hendingina, so hava vit hoyrt eina Gollum be­ fongda samgongu gingið við til at byggja ein flottan Marknagilsdepil fyri uml. 500.000.000 kr. og ein Sand­oyartunnil, sum kost­ ar land­inum 100-tals milli­ ónir. ... og tað nýggjasta er, at somu fólk nú tosa um at stovna eina sendistovu í Grønlandi, hóast netto­út­ reiðslurnar fyri sendistovur vóru omanfyri 25.000.000 kr. í 2009. Listin yvir milliónir og kræddarí til sín sjálvs er endaleysur, men eitt er greitt, at 2.5 mió til eitt Fountain House er eitt no go. Tað er alt for dýrt, so Gollum trýstir bara á “snooze” knappin og igno­ rer­ar problemið. Frá menniska til pengar Mann verður sostatt noydd­ ur at umskapa menn­iskjað til pengar fyri at røkka inn til Gollum. Lat okk­um taka psykiatrisku deild sum dømi. Har kostar ein sjúk­ ling­ur 3.500 kr. um dagin. Jú longri sjúk-ling­arnir eru innlagdir, jú dýrari verður tað fyri sam­felagið. Verður ein sjúklingur innlagdur í eitt hálvt ár, so kostar tað landinum uml. 640.000 kr.. Talan er sostatt ikki um smápengar, men hesi gongdini kann eitt Foun­tain House venda. Høvuðsorsøkin til at sjúklingar verða innlagdir longri enn neyðugt er, at sjúklingarnir eru ov veikir til at fara beinleiðis út í samfelagið. Hetta merkir, at mann verður noyddur at leingja sjúkraleguna, tí onki alternativ er. Tað er her, at eitt Foun­ tain House kemur inn í mynd­ina og kann spara sam­felagnum nógvar peng­ar. Tað er prógvað ferð eftir ferð, at fólk koma skjót­ari fyri seg, og at nógv færri verða innløgd aftur, tá tey einaferð eru blivin útskrivaði, um tey hava verið í gjøgnum eitt Fountain House. Eitt Fountain House er alternativið, sum tey sálar­ sjúku sakna. Eitt Foun­tain House er tað sama fyri sálarsjúk, sum eitt hvíld­ar­ heim er fyri tey, ið eru illa fyri kroppsliga. So hetta er eitt greitt win/ win - bæði fyri menniskjað og fyri Gollum. Vit hava ráð til skattalætta, skattafríar koyripengar, lønarhækkan, Marknagilsdepil, Sandoyartunnil, gylt handatøk... men eitt Fountain House? TAÐ er at fara for langt!