fríggjadagur 1. mars 2013síða 51

nr. 25 · 1. mars 2013 15 VIKUSKIFTI Hann sum hevði sætt uppá, hann tókti tað vera stórt gaman, ... V.ø.o. tað sum hendir verður tulkað sum stuttligt ella láturligt. Yrkjarin heldur fram við lýsa kossin og fevningina, gjølla: tað var fult í tógva [=tveir] tímar, munnar lógu saman. So leingi kystust báðir teir, inntil at hvørgin fekk snakkað, ... Lýsingin av hesum megnarkossi minnir í stíli um tann ofta nógv avgjørda stílin í kappakvæðunum, men partur av lýsingini er eisini realistisk: ... hendurnar hildu teir hvør um annans nakka. Tað er merkisvert, at yrkjarin brúkar ikki føst kvæðaorð sum »hon kysti hann so mjúkan«, ella »kysti hann so mjúkan koss,/ av varrum vætti vín«; í staðin fyri metir hann tíðarlongdina, sum kossurin varar, eftir ávirkanini á teir elskandi, og tað er, »inntil hvørgin fekk snakkað...«. Aftan á kossin og hálsfevningina er skilnaðurin lýstur í tveimum ørindum, sum eisini leggja dent á sterkar kenslur. Ánanias stendur og hyggur aftan á Símuni, sum vendir sær fleiri ferðir, meðan hann gongur suðureftir, til hann fer úr eygsjón. Tá Ánanias sær høvdið á Símuni fara afturundir, sigur hann: »Vælsignaður veri nú kollurin,/ ið aftur fyri Leiti sveivar.« Hugburður í táttinum og í granskingini Tátturin sigur ástarsamveruna mill­ um teir báðar menninar vera »stórt gaman«, nakað sum ikki skal takast í álv­ara. Men lýsingin sjálv er kenslu­ som, ikki ónærilig ella grotesk eins og lýsingin av spreingivanlukkuni er. Einki bendir á, at yrkjarin er serliga for­arg­aður, og hetta er í samsvari við tað, vit vita um hugburð til samkyndan at­burð í eldri tíð. Frá áhugaloysi til tabu Svabo, sum skrivaði um Ánaniasar tátt í seinnu helvt av 18. øld, nevnir als ikki ástarlýsingina. Afturfyri skrivar hann langt um, hvussu tætt føroyingar og aðrir norðbúgvar eru knýttir at jørð­ ini, og hvussu skammiligt tað er, at Ánanias veðsetur jørð fyri eina byrsu! Hann upplýsir eisini um, at byrsur vóru nýggj handilsvøra í Føroyum, tá ið hetta hendi. Upplýsingarmaðurin Svabo leggur dent á alt nyttuligt, sum kann geva búskaparligan framburð; sam­ver­una millum Ánanias og Símun brúkar hann ikki blekk uppá, men for­ dømir hana heldur ikki. Jakob Jakobsen skrivar stutt um Ánaniasar tátt, og eisini hann tigur um ástartingið hjá Ánaniasi og Símuni. Men helst av aðrari orsøk enn Svabo, búskap­ar­lig nytta var ikki tað, sum var dr. Jakobsen fremst í huga. Men tá ið Jakob Jakobsen skrivaði tíðliga í 20. øld, var samkyndur atburður so tabuiser­ aður, at hann var ikki havandi á munni. Nýggj lóg var í 1866 komin í Danmark móti samkyndum atburði, og Jakob Jakobsen var í Keypmannahavn, tá ið tann stóra razzian móti samkyndum í 1906 byrjaði í donskum bløðum, ein ágangur sum serliga gekk út yvir rit­ høv­undin Herman Bang. Kynspolitisk frælsisrørsla í 1970-árunum Tabuiseringin av samkyndum atburði linkaði frá 1970, tá ið t.d. Bøssernes befrielses­front varð stovnað í Dan­ mark. Tann byrjandi linkingin hómast í rit­gerðini hjá Eivind Weyhe um tættir frá 1979. Tí ólíkt Svabo og J. Jakobsen nevnir ritgerðin hóast alt tann samkynda atburðin í Ánaniasar tátti. Eivind Weyhe metir lýsingina av hes­ um sum stórliga láturliga, v.ø.o. eins og yrkjarin í sínari tíð metti hana. Árni Dahl skrivaði um Ánaniasar tátt í 1980. Hann skrivaði eins og teir eldru høvdu skrivað, bara um byrsuna og at Ánanias mundi brent í hel. Hugburðurin í seinastuni Í 1999 skrivar Árni Dahl aftur um Ánanias, og nú er hugburðurin broytt­ ur. Hann sigur nú, at í táttinum eru brigdi, sum vanliga ikki hava verið havd á munni, og at endin á táttinum kann lesast sum glósa til tveir menn, sum eru betri hvør við annan, enn mann­fólk vanliga eru. Hann heldur »glósuna« uppímóti, hvussu bæði politik­arar og prestar i Føroyum fara við sam­kyndum og heldur, at vit eru kom­in stutt afturímóti táttayrkjaranum frá o.u. 1750. Lýsingin av samveruni millum vinir­ nar Símun og Ánanias hevur tey sein­ astu 250 árini verður burturtagd, nevnd látur­lig – og at enda nevnd positivt í samanburði við umrøðu av samkyndum í okkara tíð. Við nútíðar­brillum stendur kærleikslýsingin í Ánaniasar tátti sterk sum innilig – kanska naiv, men ikki látur­lig ella órætt­vorðin – lýsing av tveim­um sam­sint­um einstaklingum. Juli 2012. Heitur dagur í Havn. LGBT-gongan og fundurin fingu ovurhondsstóra undirtøku FøroyaPride juli 2012: »Hjúnabandið er ein menniskjarættur, ikki ein hinkyndur framíhjárættur« Greinin »Eitt krógvað kapittul: Menn sum elskast« er sprotttin úr fyrilestri, sum greinskrivarin helt um samkynd í føroyskum bókmentum í sambandi við ta stóru framsýningina hjá LGBT-Føroyar, Hvat er natúrligt – Diversity of the North, 27. juli-30. august 2012 á Østrøm, Skálastrøð í Havn.