mánadagur 8. apríl 2013síða 24

Mánadagur 8. apríl 2013 · Nr. 39 24 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Kennskapur og starvssetanir Jógvan við Keldu Oftast kunnu vit ikki gera við, hvat vit hoyra og sjáld­ an, hvat vit síggja, men hvat vit senda víðari bæði í talu og á skrift, liggur van­liga í egnum hondum við álv­ars­ ligari ábyrgd. Tað, ið sagt verð­ur, hevur mørk fyri, hvussu langt tað røkkur og fjarðar ofta út, sum tíðin fer, meðan skrivaða orðið verður standandi inn í framtíðina, og kann altíð bæði takast framaftur og afturíaftur. Ígjøgnum tíðirnar hava hugtøkini, “hvør fær starv frá hvørjum”, “hvørja ávirkan hevur kennskapur”, “hvussu dygt telja ættarbond” og ikki minst “felagsskapir av øllum handa slagi”, ofta verið havd á lofti. Mangan hevur hetta fingið eina ómilda, og kanska ikki so sjáldan, órættvísa við­ ferð og ofta er persónliga ten­ densi­øsa rákið sigandi. Fyri kortum sást í donsk­ um fjølmiðlum kanning frá Jobcentret, har arbeiðsleys royna arbeiðseydnuna, at yvir triðingur sum fekk ar­beiði, komst av teirri orsøk, at tey “kendu onkran” ella “kendu onkran, sum kendu onkran”. Í Føroyum t.d. hevur søg­ an víst, at tá skiparar biðja mann­ing, hava t.d.bæði ættar­bond, kennskapur og so sjálvandi, “hvør dugur er í manninum” , verið løgd sum kriteriir fyri, um maðurin verður biðin við. Nógvar fyritøkur vóru í Klaksvík Hyggja vit t.d. í Klaksvík, har nógvar fyritøkur vóru bæði í 1930unum og 1950unum, sum høvdu nógv fólk í arbeiði, fyri at nevna onkrar: Joensen & Olsen, J. J. Jacobsen, J.C. Isaksen, reiðararnir Vil­helm­ sen á syðradali, Símun D. Kallsoy, av Húsum og ann­ ars hópin av smiðjum og fyritøkum. Hóast Kjølbro var tann størsti, ja størsti í Før­ oyum, so var hann langt frá einsamallur. At tað onkuntíð finnast bond í starvssetanum er vanligt. Haldi ikki, at tað er so løgið, at allir hesir av og á hava valt sær fólk, sum teir kenna, vita eru dygdarfólk og tóku fólk, sum teir spyrja nærri um. Salling og Hoppe kendust Netverk, sum tað nú eitur, er týdningarmikið. Tá eg las bókina hjá Herman Salling (Dansk Supermarked), tá hann var inni og tosaði við gamla A. P. Møller, um teir sam­an skuldu stovnseta eina størri handilsfyritøku 50/50%, segði A. P. Møller nei, tí hann helt ikki, at hann fór inn í bransj­una, tí teirra felag fevndi um shipp­ing. Henda dagin, tá Herman Salling fór út av skrivstovuni hjá A. P. Møller, var tað so, at hann til gongu steðgaði fyri reyðum ljósi. Her kemur ein maður fram á hann og spyr hann: “Er hetta ikki Herman Salling”? “Jú” svarar hann. Tað var Ivar Hoppe, sum var “høgra hond” hjá APM. Sall­ ing og Hoppe høvdu gingið sum ungir á kostskúla sam­ an. Hann spurdi Salling, hvat hann gjørdi her. Hann greiddi so frá hvat, men Møller segði “nei”. – Hoppe segði við hann, ring aftur til mín í morgin”. Tá var fundur longu avtalaður við A. P. Møller. Her broyttist alt. Salling og Møller settu tá hesa “superfyritøku”, Dansk Supermarked, á stovn. Soleiðis eru ofta rásirnar í menniskjalívinum lagdar. Søgan í breiðastu merking er neyðug At kennskapur og starvs­ setanir tíðum hoyra saman, er onki løgið, og soleiðis er tað um allan jarðarknøttin, uttan at gera hetta til nakað meiri enn tað, tað er. Ella í øðrum umfari at ein á ein løgnan hátt tekur sær ein serstakan rætt, sum næstan verður hildið, hann ikki hev­ ur rætt til! Umráðandi er tí, at tá søg­an verður skrivað, at hon er breið, víðfevnd og so vítt gjørligt so objektiv skriv­að, sum eitt menniskja við kenslum, í kjøti og blóði verður ført fyri at endur­ geva hana, soleiðis at tað bæði tænir fólkinum, søg­uni sjálvari og øllum sam­felag­ num. Haldi ikki tað vera so løgið, at allir hesir av og á valdu sær fólk, sum teir kendu. Sløkkið teldurnar! Teitur Vágadal sjúkrarøktarfrøðislesandi Fíggjarkreppa! Ella? Lønar­ hækkan/lækkan! Ella? Hvat skal henda, hvør skal avgera, og hví skal tað henda? Vit eru rivin til húðloysi í vónini um at náa for­loys­ ing­ina, í at nøkta tørvin, hjá ómettiligu samgonguni, at koma úr fíggjarkreppuni. Fakfeløgini hava givið seg til harðskapin hjá fíggjar­ mála­ráðharranum um lúsa kr 220,-, undantikið hægri inn­ tøkur. Hóast at prís­vøkstur fylgjur sínum fasta árliga vøkstri á 2%. Kostnaðar­mess­ iga er hetta ikki forsvarligt, tí at løntakarin ber kostnaðin. Síðani nær er tað vorðin sið­ venja, at politikkur skal sita við samráðingarborðið, tykist til at vera ein ósvarðaður spurningur, sum fjórða stats­ valdið ikki megnar at spyrja. Men fjórða statsvaldið, eftir­ lits­mynduleiki fólkaræðins skal jú eisini spara. Onk­ur gudligur heldur at public­ service er farin á Pubb í Tvør­ oyri, og skal tískil næstan av­ takast kanska. Hvat skulu vit vitna um? Hvat skoða okkara eygu? Síggja vit tað vit vilja síggja ella lata vit eyguni aftur, ella lata vit okkum blinda? Og hvat lata vit okkum blinda av? Sjálvt andstøðan er farin í kórið um fíggjarkreppu. Var Hermann Oskarson á skeivari leið, tá hann segði, at vit vóru bert heppin, at vit ikki høvdu fylgt rákinum, ella var tað eingin, sum hoyrdi, hvat hann segði? Á skeivari kós Annað árið á rað, roynir fíggj­ ar­málaráðharrin at sannføra okkum um at vit eru á rættari kós. Andstøðan sigur at sam­ gongan er á skeivari kós. Avlopið í 2016 verður ikki so stórt sum ætlað. Heili 100 mill minni enn ætlað í fjør. Játtanarkarmarnir fyri 2014-2018 vóru framlagdir, og er hetta bert sama vín­ið í gomlu skræddu sekkj­un­um. Eingin visjón, eingin grund­ leggjandi politisk hugsjón, og av tí sama ei heldur nøkur serlig grundgeving. Einasta grundgeving vit fáa, er at sparast skal, tí at hall­ið má burtur. Húsar­halds­ politikkur, ið ikki er sam­bæri­ ligur við samfelagspolitikk. Umberingar og raðfestingar Tað løgna er tó avgerðar­ mynstri. Ella rættari sagt vænt­andi avgerðarmynstur. Nøkur dømi: - Løgmaður skeldar fak­ fe­lagsrørsluna fyri IKKI at vísa samfelagssinni og halda aftur við lønar­ krøvum, men vil ikki áseta sær sjálvum og sínum egnu landsstýrisfólkum løn - “Rationaliserast” skal á nógvum almennum stovn­um, og hvat verður spar­ingin? Í flestu førum 1 mill ella enn­tá kanska 2 mill. Tá Strand­ferðslan á sinni var flutt til Suðuroy, kost­aði um­legg­ing­ini 16 mill. - Útbúgving verður sætt sum ein loysn uppá frá­ flyt­ing, men játtanini fylgj­ur ikki samsvarandi við og nú skal ÚSUN ger­ ast um til lán, TÍ AT játt­ anarkarmanir skulu hald­ ast. - Samstundis sum at somu menn!, ikki aftra seg við at framhaldandi samtykkja ørar tunlar og fúlar vegir. Heilsuverki og almennaverkið eru áløgd at spara, men okkara dýru óneyðugu vegir, mugu endiliga gerast. Okk­ara bilar hava jú for­tjent tað. Kanska ein or­søk fyri at Føroyar hava flestar bilar per íbúgva í norðan­lond­ um um ikki Europa?! Teir hava tað so gott! Sum sagt, ringt er at finna, hvat er høvd og hali, tí at einki mynstur er at finna. T.d. tann Gudliga verj­an Bill Justinussen. Hann hev­ur opinbart verið stórsta verjan fyri ferða­endur­gjald­inum, orsaka kostn­aðar­end­ur­ gjaldinum, m.a. við grund­ gevingini at hann kann ikki heingja klæðini uppá snorin, sum t.d. Rigmor Dam kann. Well, tað er almenn vitan at Bill hevur koyrt saman við Kára P. Højgaard í fleiri ár, og framvegis fingið kostnaðarendurgjald. Hvar er moralurin, hvar er skynsemi, hvar er bilurin hjá Bill? Nevnd­in, ið endurskoðaði kostn­aðar­endur­gjaldið, segði at har var eingin grund­gev­ ing fyri at varðveita kost­ naðar­endurgjaldið. Og tann meingin kostaði kr 100.000. Privatisering, seinasta óðamannaverk á listanum Havi skrivað um hetta fyrr. Stutt sagt er einskiljing ikki etisk forsvarlig viðvíkjandi almennum tænastum og ávís­um útvaldum vørum. Tí at vinningurin fer neyð­ turvi­liga ikki til at betra um tænastuna. Hon fer til við­ komandi, ið eigur fyri­tøk­una. Og at einskilja í Føroyum?? Halló? Her er eingin kapping á næstan nøkrum økið. Øll økir í almanna- og heilsu­verkinum er framman­ undan niðurpínd. Hvat vinn­ ing kunnu fyritøkur vænta sær av reingerð t.d? Bíligari vatn ella sápu? Minni í løn til starvsfólk?, tað gevur so minni samfelagsvøkstur, og fleiri niðurslitin arbeiðsfólk. Kreppan er gjørd verri Stutta av tí langa: Sam­gong­ an hevur misstikið húsar­ haldspolitikk fyri sam­ felagspolitikk. Tað skal nógv minni til fyri at koppa einum sam­felagið í mun til eitt eink­ ult húsarhald. Húsarhald stend­ur einsamalt, meðan sam­felagið er umboðandi. Við at spara so ógvusliga, og raðfesta skattlætta skeivt, er samfelagsbúskapurin steðg­aður meira upp enn neyð­ugt var. Samgongan roynir at spara ljósið í kjallaranum, men samfelagið er í stórum vanda fyri at detta niður trappurnar av tí sama. Hvat úrslitið verður, vil bert tíðin vísa. p.s. kunnu tit í minsta lag­ ið sløkkja teldurnar í Løg­ tinginum? Er tað so nógv at krevja av okkara fólkavaldu, ella vita tit ikki hvar “Sluk” knappurin er?