mánadagur 8. apríl 2013síða 25

25 Mánadagur 8. apríl 2013 · Nr. 39 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Offrini eru tey størstu offrini Súsanna O. Skaale Í 2010 samtyktu politisku mynd­ug­leikarnir eina heild­ arætlan til tess at fyribyrgja og steðga harðskapi í par­løg­ um. Í 2012 blivu 1,2 milliónir sett­ar av til endamálið, og fleiri átøk blivu sett í verk. Hetta er bæði gott og neyð­ugt. Mann fær seg næstan ikki til annað enn at fegnast um tað, tá myndugleikarnir endiliga seta fokus á hetta økið – men eg fari kortini at loyva mær at koma við eitt sindur av vælmeintum kritikki av, hvussu pengarnir verða nýttir. Tann parturin av játtaðu pengunum, sum eru mark­ aðir til sálarfrøðiliga hjálp, verða nevniliga býttir á ein undrunarverdan hátt. Tilsamans 455.000 eru settar av til sálarfrøðiliga við­gerð – men av teimum eru ikki færri enn 400.000 kr. settar av til teirra, sum fremja harðskap. Einans 55.000 kr. eru settar av til teirra, sum eru rakt av harðskapi. Stórt arbeiði – smáir pengar Seinastu mánaðirnar havi eg sum sálarfrøðingur veitt harðskapsraktum kvinnum á Kvinnuhúsinum viðtalur. Á Kvinnuhúsinum búgva í meðal 15 kvinnur hvørt ár um­framt í meðal 15 børn. Meginparturin av hesum kvinn­um hava liva við harð­ skapi í 10-20 ár. Tær eru tí sera meint rakt­ar sálarliga, og hava tørv á umfatandi sálarfrøðiligari hjálp og viðgerð. T.e. minst 10 viðtalur. Men hetta er ikki alt, sum verður gjørt á Kvinnu­hús­ inum. Størsti parturin av arbeiðinum er at veita hjálp til kvinnur, sum ong­an­tíð flyta inn í húsið, men hava tørv á stuðli, ráð­gev­ing og ikki minst sálar­frøði­ligum viðtalum fyri at fóta sær. Hagtøl hjá Kvinnu­hús­inum vísa, at í fjør fekk Kvinnu­ húsið 600 áheit­anir og 341 teirra snúðu seg um harð­ skap. Og tann sálar­frøðiligi parturin av øllum hesum skal so gerast fyri 55.000 krón­ur um árið… Tað er, snøgt sagt, ov lítið. Tað ber als ikki til at gera eitt nøktandi arbeiði og veita øllum ta hjálp, ið teimum tørva, fyri so lítla upphædd. At landið vil brúka 400.000 krónur til sálarfrøðiliga hjálp til tey, ið fremja harðskap, skal eg einki ilt siga um. Men lutfallið er ikki rætt. Antin skuldi samlaða upphæddin verið hækkað – ella skuldi býtið verið øðrvísi. Tí tað eru also offrini, sum eru tey størsti offrini. Tað eru offrini sum eru margi­ naliserað, einsamøll, og ofta eisini sera hart kroyst bæði sálarliga, sosialt og fíggjar­ liga. Tað eru eisini offrini sum vilja hava hjálpina – ja, sum rópa eftir henni. Hugburður Eg vil eisini siga eitt sindur meira generelt um hetta evn­ið. Inntil Kvinnuhúsið var stovnað fyri 22 árum síðani, var harðskapur í parløgum eitt tabu, sum eingin tosaði um, men nógvar kvinnur livdu við. Mong vistu sjálvsagt hvat gekk fyri seg – men tað var ein ósøgd semja um, at hetta máttu kvinnurnar bera einsamallar. Og tann hugburðurin hvarv ikki við Kvinnu­hús­in­ um, tí øll hesi 22 árini hevur ein grundleggjandi partur av drívmegini í húsinum verið sjálvboðið arbeiði. Kvinnur skiftast um at hava vakt, og traðka til, tá tørvur er á tí. At fólk vilja hjálpa til á hendan hátt, er sjálv­sagt fyri­ myndarligt. Men eig­ur tað at vera so? Hví taka vit fyri givið at júst hen­d­an funktiónin í sam­felag­num skal røkjast av sjálv­bodnum? Vit vita jú at harð­skaps­ rakt­ar kvinnur eru í Før­ oyum. Tær hava sama tørv, sum hesar kvinnur í granna­ londunum. Men tær fáa ikki somu tilboð; tær fáa ikki somu hjálp. Um vit sum samfelag halda tað hava týdning at taka sær av hesum kvinnum, sum eru so hart kroystar, so má tað endurspeglast á fíggj­ ar­lógini. Men tað ger tað ikki. Sann­ leikin er, at um sjálvboðin fólk ikki gjørdu so nógv – so eksisteraði einki døgntilboð í Føroyum til hesar kvinnur. Tað tykist sum at mynd­ug­ leikarnir hugsa eitt av tveim­ um: Antin at hetta ikki er so alvorligt – ella at kvinnur sjálvbodnar mugu finna útav at stuðla hvør aðrari. Tað verður ikki sagt beinleiðis við orðum – men tað verður sagt við teimum tølum, sum standa á okkara fíggjarlóg. Og tað er vælsaktans í teim­ um tølunum, at tann sanni politiski hugburðurin kemur til sjóndar. Íløga í samfelagið Menniskju, ið hava ver­ið fyri harðskapi eru mang­an trau­matiserað. Í høv­uðs­heit­ um førir hetta við sær eina skerda lívsgóðsku og funk­ tiónsstøði. Mangan síggj­ast eisini tung­lynd­iseyðkenni og ella angist­eyð­kenni. Hetta hevur sum oftast við sær sjúkrameldingar ella óar­ beiðisføri í longri tíð. Tað er dýrt fyri samfelagið. At veita harðskapsraktum kvinnum sálarfrøðiliga viðgerð hjálpir uppá júst hetta. Eitt tað týdn­ ingarmesta av øllum er, at tá harðskapsraktar kvinnur og mammur fáa hjálp til at fáa tað betri, so hjálpa vit sam­ stundis børnum teirra til eitt betri lív. Góð framstig Til síðst vil eg endurtaka, at tann peningur, sum í fjør bleiv játtaður, og tey tiltøk, sum eru sett í verk, sjálvsagt koma sera væl við. Men eg vóni at hetta bara er byrjanin. Tí út frá einum fakligum sjónarhorni má eg staðfesta, at fyri 55.000 krónur um árið, ber als ikki til at gera tað, sum átti at verið gjørt. Og út frá einum yvir­ skip­aðum samfelagsligum sjónarhorni má eg staðfesta, at tann grundleggjandi hug­ burðurin má broytast: Hetta er ein samfelagsuppgáva – vit kunnu ikki blíva við at dúva uppá, at sjálvbodnar eldsálir gera hetta fyri okkum. Landið játtar 400.000 kr til sálarfrøðiliga hjálp til tey, sum fremja harðskap. Upphæddin til kvinnur sum eru fyri harðskapi er 55.000 kr. Hetta vísir, at trupulleikin ikki verður tikin í nóg stórum álvara 6. okt. 1992 – 6. okt. 20?? Dagfinnur Danbjørg 6. okt. 1992 fór Føroyar so log­andi á heysin. Privat­kapi­ tal­istar, spekulantar, fíggj­ arstovnar og ábyrgdarleysir politikarar høvdu spælt fallit, og uml. 5000 av okkara óseku borgarum máttu gjalda við øllum tey áttu, stinga í sekkin og fara í onnur lond fyri at kunna breyðføða seg og síni. Áðurnevnda harkalið varð fríkent, tí allir kendu til fíggarsvikini og høvdu verið við til at fremja tey. Heilt fan­ tastiskt. Og tað sær – Guð hjálpi mær – út, sum um vit als einki hava lært. Undirgandsskósin er aftur løgd og slagið av ak­tørum er stórt sæð tað sama. Privatkapitalistarnir hava verið – eins og áður – skjótir til verka og hava mest sum sett seg á politisku maktina og tiltuskað sær fólksins fiski­ ríkidømi, nakrir hava enntá nýtt útlendskar kapi­tal­istar og eru - at síggja til - strá­ menn í tjóvartøkuni, nakað ið kann verða brandólogligt, men sum eingin kannar, men sum myndugleikin bert vendir blinda eyga og deyva oyra til. Bankarnir og/ella fígg­ing­ ar­stovnarnir krevja rullandi loyvir uttan áramál fyri at vera við í dansinum um gull­kálvin. Fólkið betalir, men verður ikki spurt. Tey kunnu bert bíða til tey fáa lønina: fótin í reyvina eins og hini fingu – og síðani av landinum. Og soleiðis verða tær Guðs­givnu gávurnar til alt fólkið, í staðin fyri at ger­ast eitt vælsignilsi, trans­for­ meraðar til eitt forbannilsi fyri tey mongu, ið ikki hoyra til í kapitalistanna útvalda skara. Einasta loysn tykist at vera, um fólkið gerst aktivt í einum uttanumparlamentariskum stríði fyri fólksins rættindum. Byrjað kundi verið við einum fólkafundi við t.d. Fylgjandi skrá: 1. Nei til eitt nýtt 6. okt. 2. Steðgið tjóvartøkuni av fólksins og. 3. Gevið fólkinum tað, ið fólksins er. Tí steðgar fólkið ikki tjóvar­ tøku­gongdini við m.a. uttan­ umparla­men­tariskum fram­ ferðar­hætt­um, so verða vit ósvika­ligt stýrd móti einum skjótt komandi 6. okt. við eini fólkaflyting, ið tá fer at siga spar tvey til hana, ið bleiv aktuel eftir 6. okt. 1992. Enn er ikki ov seint at forða fyri einum skrædli, men einasta trygd fyri neyðugum broytingunum er eitt aktivt fólk, ið tekur sína ábyrgd á seg, og sum virkið fer til verka. Verið vís í, at vit megna at fremja tað, ið skal til, bert vit vilja. Lat okkum koma í gongd. At SEV hevur síni hendi­ ligu óhapp er ilt at gera nakað við, men tá er gott at vita, at Tórshavnar komm­una roynir at bøta um fylgjurnar. Í Nólsoy er soleiðis skip­að, at vatnið verður steðg­að, tá ið eingin streym­ur er at reinsa við. Hetta er keðilig støða at standa í. Sjálvsagt er tað irriterandi at missa vatnið, men álvarsligari verð­ur støðan, um vit hugsa at einki vatn er at sløkkja eld við. Nú er tað tíbetur so­ leiðis, at brann-postarnir í bygdini eru knýttir at eini skipan, ið "fer uttanum" og harvið eigur at tryggja okkum nóg mikið av vatni at sløkkja við. Harafturat havi eg frætt, at í fyrru helvt av 2013, verður sett upp skipan, ið tekur við, tá ið SEV dettur út. Skipanin tendrar eina lítla løtu eftir, at streymurin er burtur, og tryggjar bygdar­fólk­in­ um harvið gott - og reint - vatn. Hetta var eitt valagn eg nýtti - og eg ynski at fylgja tí upp. Vón mín er, at vit kunnu taka tað fyri fult: "Skipanin er virkin í fyrru helvt at 2013". Ár 2013 – uttan ljós og vatn? Jákup av Skarði