týsdagur 23. apríl 2013síða 14

Mikudagur 24. apríl 2013 · Nr. 46 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin Áki Bertholdsen Føroyar skulu vera grønar, allar sum tær eru! Tað er visjónin hjá Magna Laksá­foss, búskaparfrøðingi – og nú eisini íverksetara. Tað er ein visjón hann hevur havt leingi og tá ið hann á sinni var uppi í poli­ tikki, har hann umboðaði Sam­bandsflokkin á Løgtingi og í landsstýrið, førdi hann mang­an fram, hvussu stóran týd­n­ing tað hevur fyri før­ oyska samfelagið, at vit gera okkum leys av at brúka olju at hita hús og bygningar við og leggja um til varandi orku, ella grøna orku, sum tað ofta verð­ur nevnt. Í hesum sambandi hev­ur hann ført fram, at olju­prí­s­ ur­in er ein tikkandi bumba und­ir samfelagnum. Bara árini frá 2009-2012, tví­faldaðist innflutningurin av olju til Føroya og í fjør var hann komin upp á heila 1,3 milliard. Men skikkaðar forsagnir spáa, at hesi næstu sjey ár­ini fer oljuprísurin aftur at tví- fald­a­st og hendir tað, verð­ur inn­flutningurin av olju til Før­oya 2,6 milliardir longu í 2020. Vøksturin stendst ikki av at vit brúka meiri olju, men einans av tí, at prísurin hækk­ar. Gongdin í oljuprísinum og útlit­ini fyri framtíðina, fekk Magna Laksáfoss at stovna felag­ið Vitorka, saman við verk­frøð­ingunum Torkil Zacharias­s­en og Thormann Kruse. Eru á einum krossvegi Magni Laksáfoss er sann­ førdur um, at hvat orku­ veit­ing viðvíkur, standa vit á einum krossvegi og mugu velja, hvørja leið, vit ganga. - Gongdin í oljuprísurin eigu­r at sannføra okkum um at vit eiga tí at brúka allar møgu­leikar at flyta okkum yvir til varandi orku.
 Spurningurin er so, hvørj- ar møguleikar, vit hava? Tá ið tosað verður um grøna orku, verður ofta hugað um vindorku, vatn­ orku, sjóvarfalsorku, aldu­ orku, sólorku, o.s.fr. - Men veruleikin er, at nógvar av hesum orku­keldu­ num eru enn á royndarstigi og eru ikki mentar nóg mikið til at tær kunnu takast í brúk fyribils. - Hvat vatnorku viðvíkur, hava vit longu tikið tey góðu øk­ini, so har er ikki nógv meiri at fara eftir. - Sólorka riggar væl, men í Føroyum er ikki nógv ljós og enn minni sól um veturin, og tað er akkurát tá, vit hava mest brúk fyri orku. Magni Laksáfoss vísir eisini á,at nógv halda, at hita­ pumpur er grøn orka. - Tað er ein keðilig mis­ skilj­ing, tí hitapumpur eru IKKI grøn orka, tí tær brúka streym og sum støðan er nú, verður streymur fyri ein stóran part framleiddur við olju. - So tey, sum leggja um til hita­pumpu, gera ikki annað enn at flyta oljunýtsluna úr sínum egna tanga, yvir í olju­ tangan hjá SEV á Sundi. Besta loysnin Tí er Magni Laksáfoss sann­ førdur um, at sum støðan er nú, er vindorka einasta og besta loysnin til at hita hús og bygningar við, tí hetta er ein orkukelda, sum er væl roynd í verki. - Samstundis hevur vind- orka tann stóra fyrimun, at tað er mest av vindi um vet­urin, tá ið orkutørvurin eisini er nógv størst, so tað er næst­an fullkomið samanfall ímill­um orkuframleiðslu og orku­tørv. Tí er endamálið hjá teim­ um í Vitorku at menna vind­ orku í Føroyum. - Men vindorka er óstøðug og kunsturin er tí, at fólk hava møguleika at framleiða orku, tá ið ið vindur er og at goyma orkuna, tá ið stilli er. - Hitapumpur og elek­tris­ k­ir radiatorar krevja støðu­ga orku, tí tey eru ígongd fleiri ferðir um tíman, so í tí sam­ bandi er vindorka ikki loysn­ in. - Ætlanin við vindorkuni er sostatt, at hvørt húski hev­ ur ein vatntanga í kjallara­ num við einum hitalikamið í, akkurát sum í einum elektrisk­um ketli. - Tá ið vindur er, verður orka gjørd og vatnið í tanga­ num verður hitað og tað verð­ur so brúkt til heitt vatn og at hita húsini við. Tummilsreglan er, at eini hús skulu hava ein vatn­tan­ ga, sum tekur líka nógv vatn, sum tey annars brúka í olju um árið. Tað merkir, at skal eitt húski heilt sleppa undan olju­fýri­ningini, skal tangin verða einar 3000 litrar, sum er miðal oljunýtslan. - Tað nøktar tørvin á heit­ um vatni og hita hjá einum húski í tríggjar dagar. Eru húsini minni og betri bjálv­að, kann tangin verða til­svarandi minni. Men skipanin við vind­ orku kann knýtast í olju­fýr­ ingina, soleiðis at hon verður eitt slag av tiltaksskipan, so at fólk altíð kunnu vera vís í at hava hita í húsinum og heitt vatn, hóast eingin vind­ ur er í nakrar dagar. Tangin, og annar út­bún­ að­ur, fólk skulu útvega sær heima, kostar einar 30.00 - 40.000 krónur, men so ert tú slopp­in heilt undan oljuni. Tað ber eisini til at keypa min­ni og bíligari tangar, sum har tað ber til at sleppa part­ vís av við oljuna. Almenna við Magni Laksáfoss sigur, at hjá teimum í Vindorku var fyrsta av­bjóð­ingin at finna eitt øki í Føroyum, sum var serliga væl hóskandi at seta tær fyrs­tu myllurnar upp fyri at fáa gongd á ætlanina. Vindmyllurnar, ætlanin er seta upp eru rættiliga stórar, heili 3 megawatt, so tær eru yvir tríggjar ferðir so stórar sum tær, SEV ætlar at seta upp, tí tær eru 0,9 megavatt. Magni Laksáfoss sigur, at fýra myllur av hesum slagi høvdu klárað at hita alla Klaks­víkina upp. Har tað ber til, er ætlanin at veita orkuna ígjøgnum net­ið hjá SEV. Har tað ikki ber til, verða kaðalir lagdir í hús­ini. Eitt tað besta økið at leggja til brots við eini vind­ myllu­ætlan, er Kirkju­bø­reyn, tí umframt vindin, er tað slætt og ongin turbulensur. - Men tað, sum ger hetta pláss­ið serstakliga væl hósk­ andi, er at tað er beint við Havn­ina, har nógvir, heilt stór­ur orkubrúkarar eru. Hann hugsar um teir stóru bygn­ing­arnar hjá landinum og kommununi og í hesum sam­bandi, nevnir hann nýggja skúlan á Argja­ hamri, Fíggj­ar­mála­ráð­ið og aðr­ar stovnar á Argjum, og ikki minst Landssjúkrahúsið og alt, sum hartil hoyrir, um­ framt stovnarnar á Debesar­ trøð o.s.fr. - Landssjúkrahúsið brúk­ ar eina millión litrar av olju um árið, ella tað sama sum eini 350 sethús. Fyri at fáa ein slíka íløgu í vindorku at forsvara seg, verð­ur neyðugt at hon hevur eina ávísa stødd og tí hevur tað rættiliga stóran týdning, at landið og kommunurnar eru við. Tí hava tey í Vitorku spurt land­ið og kommunurnar um tey eru áhugað í at knýta al­mennu bygn­ing­ar­nar nær­hendis í eina vind­orku­ skipan, har kostnaðurin fyri orku­na er nakað minni enn tað, oljan kostar í løtuni. - Men sum frálíður, so hvørt sum vindmylluparkin veksur, fáast eisini stór­ rakstr­ar­fyri­munir burtur úr og tá eru góð útlit fyri, at prísurin helst at lækk­að, sam­stundis sum for­sagn­ir­ nar siga, at oljan fer at dýrka rætti­liga nógv. Magni Laksáfoss leggur dent á, at tey hava ikki bið­ið um almennan stuðul. Men hann nevnir, at hevði land­ ið givið varandi orku sama stuðul, sum Danski lands­ kass­in letur fyri at leggja um til varandi orku, hevði vind­ orkan í Føroyum verðið upp aftur nógv bíligari enn oljan er nú. Viðmæla ætlanini Áðrenn tað almenna tekur støðu til eina slíka ætlan, hev­ur landsstýrið biðið Lands­verk um eitt tilmæli og tað tilmælið er stovnurin kom­in við akkurát nú. - Landsverk mælir til at at ­almennu bygningarnir bin­da í vindorkuskipanina, treyt­að av, at landið ikki skal ikki koma undir stórvegis út­reiðsl­ur av hesum og har­ aftur­at skal landið fáa trygd fyri einum føstum orkuprísi í eitt áramál, 10-20 ár. Magni Laksáfoss sigur, tað er onki spøri í at ganga und­ir hesar treytirnar og nú eru samráðingar við myndug­leikarnar um eina enda­liga avtalu. - Kommunan hevur ikki svar­að, men ábendingar eru, at kommunan eisini er sinn­ að at binda í skipanina. Magni laksáfoss vónar tískil, at ein avtala við landið og kommunurnar kann ger­ ast rættiliga skjótt. hann leggur afturat, at sum so hevur Vitorka onki ynski um at eiga og reka vind-myllur. - Vindmyllur skulu í út­ boð og tað hevur Vitorka einki ímóti, tí vit hava ong­an serligan áhuga í at vera heild­ ar­veitarar av út­búnað­in­um. Tvørtur ímóti sær hann eitt modell fyri sær, at onnur feløg seta myllurnar upp, men at Vitorka so verður eitt slag av hitafelagi, sum keypir orku­na frá vindmyllunum og stýr­ir henni inn í tangarnar hjá fólki. - Men eru eingir veitarar sinn­aðir at vera við, eru vit eisini til reiðar at seta myllur­nar upp, sigur Magni Laksá­foss. Ein stór avbjóðing hevur verið at seta eina stýring á skipan­ina, sum heldur eyga við, nær vindmyllan ger orku og sum samstundis heldur eyga við hvørji hús hava tørv á orku. - Tá ið ongin vindur er, verð­ur heldur ongin orka, so tá skal vatntangin verða sløkt­ur. Men er vatntangin hin­vegin sløkt, tá ið nógvur vind­ur er, sleppur myllan ikki av við orkuna, og so brenn­ur hon saman. - Tí skal vindorkan stýr­ast neyvt, men tað er ein spurn­ ing­ur, sum er loystur, sigur Magni Laksáfoss. Hann leggur kortini aftur­ at, at skal Vitorka seta myll­ur upp, verður byrjað á Kirkju­ bø­reyni, tí tað er eitt sera hósk­andi pláss at fáa gongd á eina slíka ætlan. 4 milliardir Magni Laksáfoss sigur, at teirra yvirskipaða endamál í Vilja gera allar Føroyar grønar fyri 4 milliardir VINDORKA Okkara endamál er at fáa allar Føroyar at leggja um til grøna orkum sum vit sjálvi framleiða. Tað fer at kosta einar fýra milliardir, sigur Magni Laksáfoss, sum hevur stovnað felagið Vitorka, sum hevur til endamáls at útvega grøna orku til setús, bygningar, bilar og skip Magni Laksáfoss sigur, at hann hevur fingið samstarvsavtalu við ein stóran, týskan samstarvsfelaga