fríggjadagur 23. juni 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 118 - 23. juni 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Blokkurin Mangt er í neyðini nýtt. Eitt uppskot var at nýta framtíðar oljuinntøkur sum pant í einari lánifígging av fullveldinum. Nú er tað seinasta, ið skal yvirtala føroysku veljarnar til at taka undir við fullveldisætlanini, at blokkurin verður burtur óansæð. Spurningurin er, hvussu sak- ligt tað er av landsstýrismanninum í sjálv- stýrismálum at siga hetta. Fyrst segði samgongan, at blokkurin fór at halda fram sum nú í allar ævir, um føroyingar ikki tóku fullveldi, og tí spardu danskarir milli- ardir við at geva føroyingum fullveldi við eini skiftistíð uppá 15 ár. Nú er knappliga ikki talan um allar ævir, nú ljóðar á Høgna Hoydal sum um blokkurin verður burtur í morgin grundað á eitt útsagn frá Lykketoft. Svart ella hvítt argumentatiónin heldur ikki. Sjálvsagt skal blokkurin minkast, um føroy- ingar gerast búskaparliga sjálvbjargnir innan ríkisfelagsskapin, men tað er ikki talan um at hann fellur burtur í einum. Blokkurin verður tikin upp til samráðingar við millumbilum grundaður á búskaparliga gongd. Hendan loysingarsamgongan gjørdi tað, at hon tryggjaði sær blokkin meðan hon sat, og ikki nokk við tí, samgongan syrgdi fyri, at blokkurin fylgdi prístalinum. Við øðrum orðum syrgdi loysingarsinnaða samgongan fyri, at blokk- upphæddin hækkaði í hesum samgongu- skeiðnum. Blokkurin fellir ikki burtur um 4 ár innanfyri ríkisfelagsskapin, men hann heldur ivaleyst heldur ikki fram í allar ævir. Tað er tíbetur okkurt ímillum hesi bæði. Verðin er ikki altíð svørt ella hvít, viðhvørt er hon grá. Leggjast kann afturat, at um Høgni Hoydal veruliga trýr, at blokkurin fellir burtur í næstu framtíð, so mátti tað verið lagamanni bara at loyst við fýra ára skiftistíð. Bert tað, at samgongan ikki vil hettar vísir, at sjálvt samgongan hevur fult álit á, at blokkurin heldur fram tey næstu mongu árini. Samgongan argumenterar sum um at alterna- tivið til fullveldisætlanina er at koyra í núver- andi spori í allar ævir. Eingin politiskur flokkur í Føroyum, heldur ikki Sambandsflokkurin, vil koyra í sama spori sum nú. Tað koma broyt- ingar í okkara viðurskiftum við Danmark, men hesar broytingar verða ivaleyst, um seinastu veljarakanningar eru eftirfarandi, innanfyri ríkisfelagsskapin. Vit føroyingar eiga at arbeiða fram ímóti bú- skaparligum sjálvbjargni, hetta eru allir flokkar á tingi samdir um uttan Tjóðveldisflokkurin, ið eftir øllum at døma heldur, at hetta ikki ber til uttan loysing. Vit føroyingar stýra sjálvir við ábyrgd gongdini og vónandi vilja framtíðar samgongur ikki gera sum hendan til dømis gjørdi í flóttarfólkamálinum, har man skákaði sær undan ábyrgd, tí man vildi vísa, at heima- stýrislógin ikki er nøktandi. Viðmerking: Sól og summar á gøtusandi: Hugnaløta fyri stór og smá Ponyríðing, framsýn- ing, fjallarenning, togtogan, køkuupp- boðssøla, undirhald, ellisakfør, kórsangur, røða, bál og konsert við Sámal Ravnsfjall og Ronnie Nielsen. Hetta er nakað av tí, ið verður á sandinum í Syðrugøtu leygar- dagin Viðrar, skipar Gøtu Menn- ingarfelag leygardagin 24. juni fyri tí vælumtóktu hugnaløtuni við stórum báli og nógvum øðrum spenn- andi tiltøkum á sandinum í Syðrugøtu. Byrjað verður longu kl. 14 við at børn sleppa at sita á rossabaki. Eisini verður fiskibrunnur og køku/mat- tombola. Kl. 15.30 byrjar Fjalla- renningin. Hetta er kapping, ið fyrstu ferð var roynd í fjør við góðum úrsliti. Kappast verður um at renna /ganga niðan á Støðlafjall og oman aftur upp á tíð. Tríggir teir skjótastu luttakararnir fáa steyp til ognar, og vinnarin fær eisini stórt og vakurt ferðasteyp. Byrjað verður á Gøtueiði, og málstrikan er á sjálvum sandinum í Syðrugøtu. Øll, ið hug hava, kunnu taka lut í kappingini og tekning fer fram á tlf. 441484 ella á 442026. Meðan runnið verður, verður stór framsýning á økinum við sandin av politi- , sløkkiliðs- og sjukrabilum. Eisini verður framsýning av ellisakfør-um á økinum við sandin. Kl. 16.30 er togtogan millum ung, konur og menn úr Syðrugøtu og Norðra- gøtu á skránni. Her verður kappast um ferðasteyp. Uppboðssølan av køkum byrjar kl. 17.30. Seldar verða flottar og vælsmakk- andi køkur í øllum møgu- ligum útgávum. Eftir køkuuppboðssøluna verður ymiskt undirhald á skránni. Ongum nýtist held- ur at ganga svangur á sand- inum, tí umframt pylsur og sodavatn, verður eisini kaffi og køka at fáa. Flytið gamla hospital enn einaferð Tá ið vit sum børn plagdu at spæla niðri við Vestaru- vág í Havn, var Færø Amts Hospital ella Gamla Hospi- talið, sum vit róptu húsini, ikki eini hús, sum vit góvu okkum so nógv far um. Vit vistu, at hesi lágu hugnaligu húsini einaferð høvdu verið sjúkrahús. Nú vóru húsini íbúðarhús í einum serligum umhvørvi. Gamla Hospital, Skipa- smiðjan, Müllers pakkhús, Bacalao og kolasølan hjá Valdemar Lützen vóru til- haldsstøð hjá okkum børn- um. Tíðin broytir býarmynd- ina. Gomul hús og bygning- ar mugu dvína fyri nýggjum verkætlanum, og nú var tíð- in so komin til Gamla Hos- pital. Fyrsta sjúkrahúsið yvir- høvur varð bygt á Argjum umleið 1550, tá ið Christian 3. var kongur í Danmark. Sjúkrahúsið á Argjum var fyrst og fremst bygt at her- berga teimum, sum vóru smittað av spedalsku sjúk- uni. 1826 vórðu stig tikin at byggja Færø Amts Hospital. Sjúkrahúsið á Argjum var ov langt frá Havnini og vandi var alla tíðina fyri, at einasi læknin kundi verða veðurfastur á onkrari oyggj. Tí var best at byggja nýtt sjúkrahús, so sjúklingarnir kundu viðgerast á sjúkra- húsi í Havn. Tíðin fór eisini frá Gamla Hospitali. 1921 var grund- arsteinurin lagdur til Drot- ning Aleksandrines Hospi- tal, har føðideildin í dag heldur til. 1962 var grundarsteinurin lagdur til Landssjúkrahúsið, sum nøkur ár sienni varð tikið í nýtslu. Tá ið Tórshavnar Skipa- smiðja, sum átti Gamla Hospital, ætlaði at beina húsini burtur, tí tey forðaðu fyri virkseminum hjá skipasmiðjuni, vaknaðu fólk knappliga. Gamla Hospital mátti fyri alt í verðini ikki burtur. Úrslitið gjørdist, at Gamla Hospital varð flutt einar 50 metrar niðan um Müllers pakkhús, har tað eftir mínum tykki slett ikki hoyrir heima. Tá ið eini hús ikki kunnu varðveitast á upprunaliga staðnum, so er líkamikið um húsini verða flutt 50 metrar ella 500 metrar. Gamla Hospital eigur at flytast enn einaferð. Gamla Hospital eigur at flytast í Sandagerð beint niðanfyri Drotning Aleksandrines Hospital. Her kundu húsini í heim- ligum umhvørvið verið gjørd til eitt savn og øll sjúkrahússøgan í Suður- streymoy var savnað á ein- um stað. Frá Landssjúkrahúsinum, Drotning Aleksandrines Hospital og Gamla Hospital hevur tú tá útsýnið út á Argir, har fyrsta sjúkrahúsið var bygt umleið 1550. Gamla Hospital hoyrir slett ikki heima, har tað nú stendur. Vagnur Michelsen Kl. 18.30 fer felagskórið Gøta/Leirvík at syngja og Tórbjørn Jacobsen, skipari á Glyvrum, ið hevur røtur í Gøtu, fer at halda røðu. Tórbjørn er kendur røðari, so helst fellur okkurt gull- korn á sandin leygardagin. Kl. 19.00 verður kynt í tað stóra bálið á sandinum, og tá verður eisini felags- sangur. Heitt verður í hes- um sambandi á fólk um at hava grønu sangbók við. Kl. 20 verður ókeypis konsert á sandinum, har teir báðir Sámal Ravnsfjall og Ronnie Nielsen í einar tveir tímar fara at framføra meira og minni kendar vísur og sangir. Á midnátt verður konsert/dansur í skúlagarð- inum, har »Mr Jolly‘s Fluffy Toys« og »Pith« fara at spæla. Hesum táttinum standa tónleikafelagið GRÓT og Menningarfelag- ið fyri í felag. Opið verður í Menningarfelagnum, með- an dansur er. Gøtu Menningarfelag væntar, at tað fara at koma eins nógv fólk sum undan- farin ár, tí hetta tiltakið er vorðið fastur táttur í summ- arhugnanum hjá smáum og stórum eysturoyingum og eisini nógvum fólkum aðra- staðni frá. Óneyðugt er helst at nevna, at tað sjálvandi er ókeypis at koma á Gøtusand leygardagin. So sjálvandi síggjast vit í Gøtu leygardagin!!! DÁNJAL HØJGAARD Lógin skal haldast. Tí skal Heilsufrøðiliga Starvsstov- an hava fleiri starvsfólk at umsita lógina. Hetta sigur Eyðun Elttør, landsstýrismaður í um- hvørvismálum. Hann er als ikki nøgdur við, at 9 av 10 fyritøkum ikki lúka lógar- kravið um umhvørvisgóð- kenning. Ljós á eftirlit Ljóskastarin er settur á eftir- litið við teimum serliga dálkandi virkjunum og fyri- tøkunum í Føroyum. Sambært lógina skulu hesi virki hava eina so- nevnda umhvørvisgóðkenn- ing. Men Heilsufrøðiliga Starvsstovan hevur ikki orku at tryggja lógarkravið. Ein uppgerð frá Starvs- stovuni vísir, at 325 fyri- tøkur og virki koma undir lógarkravið um umhvørvis- góðkenning. Men bert 10. hvørt hevur tað neyðugu góðkenningina. Starvsstovan hevur í fleiri ár biðið um fáa meira pen- ing jattaðan, so at hon kann halda lógina. Men uttan úrslit. Nú er líkt til, at knúturin kanska loysnar. Trý fólk afturat Landsstýrismaðurin í um- hvørvismálum, Eyðun Elt- tør sigur, at umhvørvismála- Meira pengar til umhvørvið Landsstýrið ætlar at biðja løgtingið um eina hægri játtan, at tryggja eftirlitið við dálkandi virkjum. Lands- stýrismaðurin í umhvørvismálum kann ikki liva við, at bert 10. hvørt virki heldur lógina Landsstýrismaðurin í umhvørvismálum heldur, at fleiri fólk skulu setast, at hava umsjón við teimum dálkandi virkjunum í Føroyum ráðharrin ikki kann liva við, at 9 av 10 virkjum ikki halda lógina. -Nei, hetta er ikki nøk- tandi, sigur Eyðun Elttør, sum hugsar sær eina loysn í tveimum pørtum. Í fyrra lagi skal um- hvørvisdeildin á Heilsu- frøðiliga Starvsstovan, hava fleiri starvsfólk. Játtanin á løgtingsfíggjarlógini fyri 2001 skal hækkast, sigur hann. -Vit kundu sett okkum sum mál, at tað koma trý fólk afturat til umhvørvis- góðkenning. Higartil hevur bert eitt fólk verið til hetta endamálið, sigur hann. Stóra arbeiðsbyrðan á umhvørvisdeildin á Heilsu- frøðiligu Starvsstovu ger, at deildin hevur verið noydd at raðfesta uppgávurnar sera strangt. Sostatt eru tað nógvar yrkisgreinar, sum ongantíð rættuliga eru slopnar framat. Hetta vónar landsstýris- maðurin verður broytt. -Fáa vit játtan til trý fólk afturat kundu fólkini eisini verið til vegleiðing, soleiðis at tey kundu verið virkju- num til hjálpar, sigur hann. -Tá kundu fyritøkur, sum vilja hava síni umhvørvis- viðurskifti í rættlag vent sær til umhvørvisdeildina og fing-ið hjálp hóast fyritøkan ikki arbeiðir innanfyri tað raðfesta økið. DÁNJAL HØJGAARD -Tað gevur onga meining, at samtykkja eina lóg, uttan samstundis at játta tann pen- ing, ið skal til fyri at tryggja, at lógin verður hildin. Hetta sigur Marjus Dam, næstformaður í trivnaðar- nevndini hjá løgtinginum. Tingmaðurin hjá sam- bandsflokkinum er illa við av teimum upplýsingum, sum í seinastuni eru komnar fram um føroyskar fyritøkur og umhvørvisvernd. Hann sigur, at løgtingið als kann ikki liva við, at bert Innaneftirlit Eyðun Elttør sigur, at spurn- ingurin um umhvørvisgóð- kenning, verður tikin upp í sambandi við, at ein um- hvørvispolitikkur skal orð- ast. Ein nevnd fer í næstum at orða ein slíka politikk. Landsstýrismaðurin úti- lokar tískil ikki, at galdandi umhvørvisverndarlóg verð- ur broytt, og at vit fáa eitt nýtt slag av umhvørvisgóð- kenningum: -Í dag er tað soleiðis, at vit hava eina umhvørvis- góðkenning, har myndug- leikin ger meginpartin av arbeiðinum. Vil kundu held- ur gingið hinvegin. Vit skuldu kanska havt eitt slag av góðkenning, har mynd- ugleikin góðkennir sjálva umhvørvisskipanina, t.v.s. eitt slag av innaneftirliti á virkjunum, sigur hann. -Hetta merkir, at virkið sjálvt ger eitt innaneftirlit, ið verður lagt fyri myndug- leikarnar, sigur landsstýris- maðurin. Varin deildarleiðari Leiðarin á umhvørvisdeild- ini á Heilsufrøðiligu Starvs- stovuni sigur, at trý fólk hevði verið eitt munagott framstig fyri eftirlitið við teimum dálkandi virkju- num. -Hetta kundi gjørt, at vit høvdu fingið skipað arbeið- ið á hesum øki, sigur Jákup Pauli Joensen, sum heldur, at verður einki gjørt gerst ikki annað enn at taka hend- an partin av lógini av. Tað hevði kortini verið ein „stór falitterklering“ og eitt afturstig í mun til grannalondini, heldur Jákup Pauli Joensen. Eftir at hava bíðað eftir eini størri játtað til økið í so mong ár, leypir leiðarin á umhvørvisdeildini ikki upp í loft av frøi. -Lat okkum nú síggja, sigur Jákup Pauli Joensen. Málið fyri løgtingið Løgtingið má antin broyta lógina, ella játta peningin, sum skal til fyri at halda lógina um umhvørvisvernd. Tað sigur Marjus Dam, næstsformaður í trivnaðarnevnd, sum nú fer at at taka málið um vantandi eftirlitið við dálkandi virkjum upp í tinginum. 10.hvør virki og fyritøka í Føroyum halda lógina um umhvørvisvernd. Og at stór- ar fyritøkur, sum t.d. Havs- brún í Fuglafirði, sleppa undan regluligum eftirliti. Antin má lógin um um- hvørvisvernd broytast, so at tað ber til at halda hana. Ella má Heilsufrøðiliga Starvs- stovan fáa tann pening, ið skal til fyri at halda lógina. Sambært Marjusi Dam, er tað blivið eitt afturvendandi fyribrigdi, at løgtingið ger lógir, uttan at játta neyðuga peningin fyrst. Og Marjus Dam ætlar ikki at lata málið fara fram- við borðinum. Hann sigur, at hann fer at seta lands- stýrismanninum í umhvørv- ismálum fyrispurning í málinum. -Vit mugu arbeiða fyri at fáa hesi viðurskiftini í rætt- lag, sigur tingmaðurin.