fríggjadagur 3. mai 2013síða 47

nr. 50 · 3. mai 2013 11 VIKUSKIFTI Bindimentanin Gamli mátin at sniðgeva, var at hava eina grund-vegleiðing til tey ymisku pløggini, og síðani skapa mynstur­samanseting sjálv. Sniðgevingin í heima­virkingini fór fram í hvørjum húsi í Føroyum. Grundreglurnar vóru so sjálvsagdar, at hetta var at rokna sum almenn vitan, at soleiðis átti at vera. Men hetta er um at fara í søguna. Nógv halda seg ikki til at skapa sítt egna, men mugu hava eina uppskrift. Enn eru fólk til, ið hava førleika og vitan um ta sermerktu føroysku bindi­mentanina, og ímillum teirra er Nicolina Jensen Beder ein fyrimynd, tá hon við bókini »Seyður, Ull, Tøting« letur víðari sína stóru vitan um hetta mentunarøkið. Hendan bók er ein dýr­gripur, har bæði handverksliga og mentunarliga vitanin er varðveitt. Nútímans bindimentan Í nútíðar samfelagnum, har flest øll vaksin arbeiða, og tíðin saman við børn­ unum er stutt, eru færri mammur, sum hava møguleikan, og tíðina, at seta seg við dóttrini áðrenn hon fer í 1. flokk, og læra hana at halda stokkunum rætt. Bindingin er ikki longur lívsneyðug, og tað er meira tilvildarligt um og nær vit læra at binda. Nógvar vaksnar kvinnur duga tað ikki, og føroyska vitanin um binding, sum varð latin víð­ari í kvinnulinju, er ikki longur sjálv­søgd. Um genturnar so seinni vilja læra seg at binda, er kanska youtube stað­ið, har vitanin er at finna, men tá er tað ikki longur føroysk binding, tí ikki er vist at stokkarnir og tógvið verða hildn­ir uppá gamla mátan. Ein vandi fyri føroysku bindi­ mentan­ina er, at minni verður snið­givið í vanliga húsarhaldinum. Bindi­bøkur­ nar, sum nú eru nógvar í tali, kunnu hjálpa við til, at áhugin fyri at binda held­ur fram, men samstundis er vandi fyri, at siðbundni arbeiðshátturin fer í søg­una. Føroyskir sniðgevar Sum frá líður eru rættiliga nógvir út­ búnir føroyskir sniðgevar, og fleiri teirra nýta egna mentan til at skapa nýtt. Tað at bundin pløgg eru nógv frammi í altjóða mótarákinum, hevur eis­ini verið við til at geva bindingini fram­burð. Ferðafólkavinnan gevur sølu­møgu­leikar, sum kunnu víðkast enn meira. Dugnaligu føroysku sniðgevarnir eru við til at seta føroysku bindingar­ mynstrini á mótabreddan, bæði uttan­ landa og her heima. Tær vælumtóktu og kendu troyggjurnar hjá Guðrun og Guðrun hava givið íblástur til óteljandi stjørnutroyggjur, eins og litføgru sniðini hjá Jóhonnu av Steinum geva íblástur til nógv bundin pløgg. Fólkaskúlin ein mentunarberi? Í námsætlanini fyri handarbeiði er bind­ing ein týðandi táttur, men tíðin er so stutt, og tímarnir so spjaddir, at bindingin hevur trong kor í fólka­skúla­ num. Ymiskt er hvussu skúlarnir raðfesta henda førleikan, sum tó er so stórur partur av okkara mentan. Her er eitt mentunarligt tilfeingi, sum kann verða gagnnýtt eisini í øðrum lærugreinum, til dømis í tvørgreinaligum høpi. Alíkavæl er binding væl umtókt, og kanningar gjørdar í fólkaskúlanum í 2011 vísa, at nógvar gentur læra at binda. Tað er tó minni enn ein triðingur, sum hava lært tað í skúlanum, tær flestu læra tað framvegis frá mammu ella ommu síni. Tilfeingi í fólkinum Okkara sermerkta bindimentan er verd at varðveita. Men skal hon varð­ veitast sum livandi mentan, má hon nýtast, og sleppa at broytast eftir móta og tíðaranda, samstundis sum hand­ verkið verður latið víðari til komandi ættarlið. Eins og Paulina Reinert sniðgav og bant, hava nógvar aðrar kvinnur í Føroy­um dugað at sett saman og endur­ nýggjað. Binding er í nógvar genera­ tiónir latin víðari í kvinnulinju, frá móðir til dóttir. Hetta er ein máti hjá kvinn­um at halda fast við sína egnu mentan. Nógv í Føroyum hava evnini at skapa, og uppaftur fleiri hava evnini at til­laga og nýgera eftir gomlum sniði, so tað verður hóskandi til nútíðar sam­ felagið. Við at nýta hesi evni kann mentan­in varðveitast, gjøgnum støðuga endur­nýggjan. Og við at stuðla ungum fólki at læra seg binding og sniðgeving, kunnu vit menna eitt handverk, sum kundi verið eitt ískoyti til bæði útflutning og ferðafólkavinnu. Konufólkatroyggju mynstur úr Føroysk Bindingarmynstur Stjørnu troyggja hjá Guðrun & Guðrun Áttablaðastjørnur úr »Strikkebog 2« hjáPaulinu Reinert Bundin kjóli hjá Johannu av Steinum