mánadagur 13. mai 2013síða 10

Mánadagur 13. mai 2013 · Nr. 54 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Í 2009 var sjónvarpskjak mill­um Jóannes Eidesgaard og Annfinn Kallsberg um, hvat var týðningarmikið í samfelagsrakstriunum. Jó­ annes Eidesgaard førdi fram, at nú mátti veljast, hvørt ein skuldi hava vælferð ella tunlar, og var hetta brúkt, sum grundgeving fyri, hví tunlar norður um fjall ikki kundi gerast í verandi løtu. Annfinn Kallsberg gjørdist týðiligan ávirkaður av hesum, og segði at ein kann ikki sam­anbera vælferð og tunlar, með­an Jóannes Eidesgaard staðfesti at raðfestingar mugu gerast í politikki. Eitt stak áhugavert og neyðugt kjak tá. Men nógv er hent síðani tá. Tunlar norður um fjall eru samtyktir av nærum øllum Løgtingum. Og samstundis hava vit fingið eitt álit um, hvussu vit byrgja fyri fólkaminking og fráflyting. Álitið sigur tað sum allir serfrøðingar kring knøttin siga. At útjaðari er ikki lív lagað uttan ein sterk­an høvuðsstað. Til­ feingis­vinna er ikki longur berandi styrki í samfeløgum kring okkum, men er tað broytt til fjøltáttaði sam­ feløg, har tænasta og søla er vorðin stórur partur av sam­ felagsbygnaðinum. Vit síggja ikki hetta sama beinleiðis í Føroyum, men vit síggja at ungdómurin hevur fatað nýggju heimsmyndina. Tí at nýggja heimsmyndin krevur útbúgving og gransking. Nú er tað ikki longur neyðugt at fylgja í fótasporunum hjá foreldrunum. “Hvad kan du blive” bøkurnar um út­ búgving eru fitnaðar sera nógv, og fylla sera nógv í bókahillunum hjá lestrar­ vegleiðarum um kring. Og ungdómurin lesur um møgu­leikarnar. Hvat gera vit við tað? Hvussu skal so tað før­ oyska samfelagið lata seg ávirka av hesum rákinum um allan heimin? Skulu vit fylgja við ella standa ímóti? Veruleikin er tó tann at tað nyttar einki, sum samfelag at standa ímóti, tí at íbúgvarnir fylgja við. Ungdómar eru farnir av landinum nú í 20 ár at út­ búgva seg. Og fylgjurnar síggja vit týðuliga nú. Í­staðin fyri tey uml 700-800 fólk í hvørjum aldursbólki eru tað bert eini 400-500 í ald­ ursbólkunum 20-40 ár. Hví fólk kring Føroyar og ser­ liga politikkarar ikki síggja vandin við hesum, er at undrast stórliga yvur. Tey, ið eftir eru í Føroyum fortelja greitt, hvussu øll vinfólkini eru farin uttanlands í út­ búgv­ingar­ørindum. Vit hava ongan fólkavøkstur og burð­ ar­talið bara minkar. Í tølum var tað lægri enn undir kríg­ num. Hasir idotisku tunlarnir og vegirnir Loysnin hjá politikkarum tó, er tann mest láturliga. Val­ agni má gerast, so vit gera dýrar og óneyðugar tunlar og vegir kring landið. Sjálvt um tað er ikki neyðugt. Grundgevingin fyri tunl­ar norður um fjall, er í høvðusheitum at tað skal vera trygt og at byrgja fyri óhappum. Tað er opin­bart enntá vorðið staðfest at tunlar norður um fjall til Viðareriðis er týðningar­mikl­ ari enn tunnilin til Hvalba. Hvat siga hagtølini? Frá 1995 til 2010 hava tað árliga verið um 22 óhapp á lands­vegunum í Norður­ oyggj­unum. Í Suðuroy er tað minkað úr 40 til eini 30-20. Í sama tíðarskeiði eru talið av akførum í báðum støð­um vaksið við eini 60 %. Ferðslan er trífaldað í Norðuroyggjum úr 5 milli­ ónum km/árið til 14,7 mill km/árið, men stendur í stað í Suðuroy á 13 mill km/árið. So hví skal tunnilin norð­ur um fjall gerast? Hava okkara politikkarar yvur­høvur kann­að ferðslu­ mynstri? Tað vísur seg eis­ini, at tað eru ikki lands­vegirnir, ið ikki eru vanda­miklir, tað eru flest óhapp á kommunalu veg­ unum. Harumframt veit ein og hvør sum tekur koyrikort, at eini 90-95 % av øllum óhappum er vegna feilir hjá bilførararum. Men allíkavæl við øktari ferðslu og sama talið av óhappum, sum hagfrøðisliga sæð er ein minking við 66%, skal tunnilin norður um fjall gerast. 162 mill kr verða brúktar uppá 355 fólk ella næstan ½ mill/per fólki. Kallsberg ella Eidesgaard? Hvørjum skal man so lurta eftir? Heilt greitt, er at nú­ verandi Løgting hevur valt at lurta eftir Ann­finn Kallsberg. Hví tað verð­ur gjørt er ein stórur spurn­ ingur, tí at hann er ikki baser­ aður uppá fakta. Landsverk gjørdi enntá eina meting har tunnilin var droppaður, og ein fekk nøkun­lunda somu trygd fyri helvtar­prís. Men Løgtingi visti betur og valdi dýrari loysn­una. Heildarætlanin um fólka­vøkstur og fráflyting stað­festi at Føroyar bløðir ung­dóm út. Loysnin er ein­ føld. Bjóða útbúgving til tey fráflytandi, so tey vera ver­ andi í heimlandinum. Ma. ein íløga á góðar 200 mill kr til eitt nýtt Fróðskaparsetur. Ein íløga sum ger at ung­ dóm­urin ikki flytur av land­ inum og at fólkavøkstur aftur verður. Viagra til Løgtingið Undan hvørt val, eru tað næst­an altíð tey bleytu virð­ ini sum fáa fokus, men so skjót støvið hevur lagt seg verð­ur pillaglasið funnið fram, og tey bleytu virðini ger­ast hørð eftir knappari tíð. Løgtingi ætlar at brúka 75,5 mill til umkoyringarveg í Søldarfirði (valagn hjá Kára P. Højgaard?) og fer at brúka 162 mill kr til Viðareiðis (Ann­finn Kallsberg fær sín vilja). Samstundis verða allar størri møguligar samferðslu­ verk­ætlanir útsettar til 2018. M.a. Hvalbiartunnilin, ið er elsti tunnilin í landinum. Og í Hvalba og Sandvík búgva tilsaman 700 fólk, dupult so nógv sum í Viðareiði. So vita vit hvør er týðningarmiklari, ikki suðuroyingar. Harumframt smæðist Løg­tingi ikki at snakka um skilaleysar tunlar til Sandoy og Eysturoy fyri milliardir. Og í øllum hesum verð­ur veitarin av vælferðar­tæn­ ast­um, tað almenna, álagt at spara. Nøkur hjáárin av Viagra kunnu vera hjartatilburður, sjóns­feilir, svimbul, niður­ settan koyriførleika og tað at brúka vandamikil tól­ menni. Tykist, sum at Løg­ tingi hevur onkur av hesum hjáárinum, t.d. við svimbul er verri at taka skilagóðar avgerðir. Føroyar hava longu hjarta­tilburð tí ungdómurin (okkara hjartablóð) fer av landinum og leitar seg til fram­tíðina, meðan okkara fólka­valdu heldur vil spæla við dýrar óneyðugar bilar. Stuttligt at stórsta beinleiðis hjáárin av flatskattinum, var økt bilasøla. Eidesgaard hevði rætt Men opinbart lurtaði eingin eftir honum, ella er tað longu gloymt. Politikkur er m.a. ein spurningur um raðfestingar. Vilja vit hava eina framtíð ella vilja vit spæla við okkara bilar, er ein spurningur sum Løgtingi ikki hevur givið sær fær um. Løgmaður segði greitt at játtanarkarmarnari vera ikki broyttur í mun til heildar­ ætlaninina. Um Løgtingi ger tað rætta, og satsar uppá ung­ dómin, hevur Føroyar eina framtíð. Hvat skulu vit brúka fínar vegir og tunlar til tá eingi fólk eru til at koyra bil­arnar? Keldur: www.hagstova.fo, www.løgting.fo, pro.medicin. dk Teitur Vágadal sjúkrarøktar­ frøðis­lesand Viagra og Løgtingið Við tokutalu og nógvum orðum uttan substansi, so roynir Hanus Samró at vaskar hendur í samband við, at hann feldi tvey uppskot um eitt Fountain House kjak