týsdagur 14. mai 2013síða 12

Mikudagur 15. mai 2013 · Nr. 55 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Áki Bertholdsen Í fjør fingu 234 føroyingar staðfest Krabbamein. Hetta eru 29 fleiri tilburðir enn í 2011, vísir ein uppgerð hjá Krabbameinsfelagnum. Tó skal viðmerkjast, at tøl­ini fyri í fjør eru ikki heilt enda­lig og skulu tískil takast við eitt sindur av fyrivarni. Jákup N. Olsen, sum hev­ ur verið formaður í Krab­ba­ meins­felag­num síða­ni 1992, sigur kortini, at tað ber ikki til at koma til nakr­ar ávísar niður­støð­ur um gongd­in í krabba­meini í Før­o­y­u­m, hó­ ast tølini í fjør eru vaks­in. - Vit eru eitt lítið land og tískil er rættiliga stórur munur á, hvussu nógv fáa stað­fest krabbamein frá árið til ár. - Vit skulu hava tøl fyri eini fimm ár, áðrenn vit kunnu siga nakað ávíst um, hvønn veg tað gongur, sigur hann. Men hesi seinastu árini vísa tølini, at sum heild fáa gott 200 føroyingar staðfest krabba­mein um árið. Tað er ikki yvir at dyl­ja, at krabbamein er ein álvars­ lig sjúka, men í takt við at sjúkan mangan verð­ur stað­ fest tíðliga og við­gerð­ir­nar al­samt batnað, eru tað fleiri og fleiri, sum verða lekt. - Hjá umleið helvtini av teimum, sum fáa krabba­ mein, gongur viðgerðin so mik­ið væl, at tey verð lekt, sig­ur Jákup N. Olsen. Í krabbameinsfelagnum eru einir 1300 limir. - Hóast tað bæði eru mannfólk og konu­fólk, sum eru limir í Krabb­a­meins­ felag­num, er tað nógv mest konu­fólk, sum seta seg í sam­ band við felagið at leita sær ráðgeving og hjálp og sum brúka tey tilboð, felagið hev­ur. - Minst 70% av teimum, sum venda sær til felagið, eru konu­fólk. Og tá ið mannfólk leitar sær til felagið, eru tað ofta konan, sum ringir fyri teir. Men Jákup N. Olsen sigur, at hetta er rákið er spakiliga við at venda og gongur nú tann vegin, at fleiri og fleiri mann­fólk taka samband upp við felagið, tá ið brúk er fyri tí. Hann dugir ikki at siga, hví støðan er so, men hann held­ur at lyndið í mannfólki er, at teir eru yvirhøvur trekir at leita sær til lækna og at søkja sær hjálp. - Hetta er ikki eitt ser­før­ oyskt fyribrigdi, tí støðan er tann sama í øðrum londum. Nógv fleiri Verður hugt eftir nýggj­astu hagtølunum yvir krabba­ mein í Føroyum, leypir ser­ liga í eyguni, at talið á teim­ um, sum fáa krabbamein í bløðru­hálskertlinum, pro­ stata. Í 1995 vórðu 11 tilburðir skrásettir við krabbameini í bløðruhálskertlinum, men sum talvan vísir, er tað vaks­ ið nógv hesi seinastu árini, heilt upp í 44 tilburðir í 2009 og 41 tilburðir í fjør. Formaðurin í Krabba­ meins­felag­num heldur, at tað er ilt at siga, hví tilburðirnir eru vaksnir so nógv í tali. - Hetta er eitt slag av krabba­meini, sum ein kann ganga við í áravís, uttan at varn­ast nakað sum helst. Ein or­søk til, at tølini eru so nógv hækk­að, kann tískil vera tann, at fleiri og fleiri lata seg kan­na og at tað er hetta, sum sæst aftur í hagtølunum. Men talan kann sjálvandi eisini vera um, at tað vindur upp á seg við hesum slagi av krabba­meini. Nógvastaðni verður hugs­ að um at bjóða mann­fólki reglu­lig­ar kanningar fyri krabba­mein í bløðru­háls­ kertli­num, men tað er ikki tað, sum liggur fyrst fyri. - Tað, vit heldur gera, er at vit royna at eggja mannfólki, sum eru farin upp um tey 50, at fara til lækna at lata seg kanna fyri krabbamein. - Tað skal ikki meiri til enn ein einføld blóðroynd og vit mæla avgjørt til, at mann­ fólk yvir 50, lata seg kanna reglu­liga. - Tað kann vera í sam­ bandi við, at mannfólk fara til lækn­an kortini, so bið­ja tey hann taka eina blóð­ roynd eisi­ni, at kanna fyri krabba­mein. Tað leypir eisini í eygu­ni, at talið á teimum, sum fáa húðkrabbameini er nógv vaksið seinastu ár­ini, men hinvegin er tal­ið á teimum, Upplýsing bjargar fleiri mannalívum KRABBAMEIN Næstan 30 føroyingar fleiri fingu krabbamein í fjør, enn í 2011, men tað er ov tíðliga at siga, um talan talan er um eina gongd, ella um talan bara er um náttúrlig sveiggj Nú mugu Føroyar fáa eina nýggja krabbameinsætlan KRABBAMEIN Tað hevur gingið so væl at seta krabbameinsætlanina frá 2009, í verk, at nú eiga vit at gera okkum eina nýggja ætlan, sigur formaðurin í Krabbameinsfelagnum Áki Bertholdsen Tá ið vit fingu eina krabba­ meins­ætlan í 2009, vóru tað mong, sum væntaði, at hon fór at fáa somu lagnu, sum so nógvar aðrar góðar og vælmeintar ætlanir, nevni­ liga, at hon endaði í eini skuffu í Tinganesi og sá ikki dag­sins ljós aftur. - Tað er ikki yvir at dylja, at hesum stúrdu vit eisini fyri, sigur Jákup N. Olsen, for­maður í Krabba­meins­ felag­num. Men nú má hann ásanna at allur ivi varð gjørdur til skamm­ar. - Tað hevur gingið nógv betri enn væntað at seta øll tilmælini í krabba­meins­ ætlan­ini í verk, sigur hann. Talan var um eina trý ára ætl­an við heili 58 átøkum, sum mælt varð til, skuldu setast í verk í árunum 2010- 2012. Í hesum sambandi varð ein tvørfakligur stýri­s­bólk­ ur settur í verk at fylgja við, at tilmælini vórðu sett í verk. - Stýrisbólkurin hevur verið avgerðandi, tí hann hev­ur verið mannaður við fak­fólki, sum øll hava áhuga í, at tiltøkini vórðu sett í verk, sum ætlað. Jákup N. Olsen sigur, at úrslitið er, at tað hevur ging­ið so mikið væl at seta øll tilmælini í verk, at eftir handara tykki eiga vit longu nú at leggja lunn­ar undir eina nýggja krabba­meins­ ætl­an, sum skal føra okkum enn longur fram á leið, sigur Jákup N. Olsen. Hann sigur, at tað er fyrst og fremst tiltøkununum í Krabbameinsætlanini fyri at takka, at tað hevur ver­ið tann framburður, sum hev­ ur verið á krabba­meins­øki­ num. Fyribyrgjandi tiltøk Hann sigur í eini nýggjari krabba­meinsætlan, eigur høvuðs­dent­urin at verða lagd­ur á fyribyrgjandi til­ tøk. Men annars skulu til­ mæl­ini í ætlanini frá 2009, endur­skoðast og dagførast við tí nýggjasta innan við­ gerð og røkt. Eitt fyribyrgjandi tiltak, hann hugsar um í hesum føri, eru fleiri tilboð um reglu­lig­ar kanningar fyri