fríggjadagur 17. mai 2013síða 6

Fríggjadagur 17. mai 2013 · Nr. 56 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Karsten Hansen, lands­ stýris­maður í heils­u­m­ álum, fegnast um, at inn­ flutningurin av tub­bak­ki er minkaður so nógv. Hann heldur, at hetta vísir, at miðvísi royki­ politikkurin hevur givið úrslit. Men hann vísir eisini á, at eitt úrslit av royki­ politikkinum er, at hug­ burð­urin til royking er nógv broyttur til tað betra og tað heldur hann er gleði­ligt. Eitt úrslit av tí er, at onkrar kommunur og stovn­ ar, føra ein strangari royki­ poli­tikk, enn lógin annars krevur. Hann sigur, at hetta eggj­ ar avgjørt til at halda fram við átøkum ímóti royk­ing. - Vit vita, at bilbukt fæst ikki við royking eftir ein­um degi. Men kunnu vit flyta nøkur mørk av og á, er nógv vunnið. Og nú hann er lands­ stýris­maður, ætlar hann eisini sjálvur at flyta nøk­ur mørk. Eitt, hann ætlar at frem­ ja, er at avtaka møgu­leik­an at keypa toll­frítt tubbakk og hann um­hugs­ar eisini at fáa sam­gongu­na at taka undir við at prísurin skal hækka. Karsten Hansen fer eisini at tosa við Bjørn Kal­sø, landsstýrismann í menta­ málum, um at seta royki­ for­boð á øllum matrikul­ numm­ar­i­num hjá skúlum, dag­stovn­um, dagrøkt og øðr­um stovn­um fyri børn og ung. - Tað er mín uppgáva at trýsta á og tað fari eg at gera, sigur hann. Áki Bertholdsen - Tað var ikki eiti á! Tað var fyrsta, spontana, við­merkingin frá Hans Paul­a Strøm, fyrrverandi lands­ stýris­manni í heilsumálum, tá ið vit løgdu nýggjastu hag­tøl­ini fyri innlutningin av tubbakki, fyri hann. Grundin til, at vit hava spurt hann, er tað tað var hann, sum startaði alt hetta rák­ið um at fáa fólk at hugsa meir um tað góða lívið og ikki at oyðileggja sær heilsuna við keðiligum óvanum. Tá ið hann varð lands­ stýris­maður í heilsumálum í 2004, var eitt tað fyrsta hann gjørdi, at legg­ja ein yvir­skipaðan fólka­heilsu­ politikk. Ein partur av hesum var at broyta Tubbaksráðið og Fyri­byrgingarráðið til eitt Fólka­heilsuráð. Broyta hugburð - Endamálið var ikki at fara und­ir eina ræðuherferð ímó­ ti tubbakki ella øðrum keði­ lig­um óvanum, sigur Hans Pauli Strøm. Heldur var endamálið at fáa fólk at broyta hugburð og at fáa tey at hugsa meiri um, hvussu stóran týdning tað hevur at leggja sær góðar van­ar til, fyri at forða fyri sjúku og brekum á lutfalsliga ung­um árum, og ístaðin varð­veita eina góða heilsu. - Vit løgdu dent á, at talan skuldi vera um ein sam­s­kipaðan fólka­heilsu­ poli­tikk ístaðin fyri at skipa fyri einstøkum herferðum á ávísum økjum. - Fremstifingurin skuldi skiftast út við ein eggjandi boð­skap, sigur Hans Pauli Strøm. Eitt tað fyrsta átakið vóru fólka­heilsu­renn­ingarnar, sum fingu sera stóra undir­tøku. Onnur átøk var at fáa vatn­tang­ar inn á skúlarnar fyri at venja børnini at drekka vatn ístaðin fyri soda­ vatn, umframt átøk at vísa á týdn­ingin av heilsugóðum kosti, rørslu. Í øllum hesum fólka­ heilsu­politikkinum var royk­ing ein nátúrligur part­ ur og eitt lið í hesum var at seta forboð fyri royking á al­ mennum støðum. - Tað vísti seg, at tað eydn­ aðist at forða fyri, at fleiri ung fóru at roykja. Men tað ørkymlaði okkum, at tað sást ikki aftur í hagtølinum yvir inn­flutningin av tubbakki, sigur hann. Neyvan forboð Hann sigur, at tað, tey stúrdu fyri, var, at samtundis, sum at færri royktu, var talið á stórroykjarum økt og tí mink­aði innflutningurin inn. - Men tá ið tað gleðiliga nú er hent, at minkingin er slig­in so kraftiga ígjøgnum í innflutninginum, kundi tað verið ein greið ábending um, at eisini stórroykjarar eru farnir at fækkast, sam­ stundis sum at færri og færri yvirhøvur fara at royk­ ja, sigur fyrrverandi lands­ stýris­maðurin. Kortini ivast hann í, um tað fer at eydnast at seta bein­leiðis roykiforboð í Før­ oyum, soleiðis sum nógv síggja fyri sær. Hann heldur ikki, at tað skal lóggevast fyri, hvat vaks­in fólk havast at sum so. Tá heldur hann, at tað er meiri veruleikakent at skipa fyri átøkum sum eggja til, at ung ongantíð festa sær í og at minka roykingina burtur í einki tann vegin. Taktikkurin í royking eydn Ístaðin fyri at fara undir eina ræðuherferð ímóti royking, løgdu vit ein yvirskipaðan fólkaheilsupolitikk og tað hevur eydnast, sigur Hans Pauli Strøm, fyrrverandi landsstýrismaður í heilsumálum, sum startaði alt hetta rákið at fáa fólk at hugsa meiri um heilsuna ROYKING Karsten fer at trýsta á Føroyingar leggja av at roykja sum ongantíð fyrr Áki Bertholdsen Alsamt fleiri og fleiri sløkkja siga­rett­ina. Tað staðfesta tey turru tøl­ini yvir, hvussu nógv verð­ur innflutt til Føroya av sigarettum, tubbakki og tub­ baks­vør­um annars. Tølini vísa, at hesi seinastu 10 árini er er innflutningurin av sigarettum, tubbakki og tub­bakks­vørum annars, fall­ in meiri ein heilan triðing. Sostatt kann staðfestast, at tey átøk, sum hava verið ímóti royking seinastu árini, hava borið frukt. Tey átøkini hava verið ein samanblandingur av upp­ lýs­ing­u­m, forboðum og prís­ hækk­ingum og alt tað hevur ført við sær, at føroyingar eru farnir at leggja av í stórum tali. Sigarettir niður í helvt Hagtølini vísa, at serliga er tað innflutningurin av sigarett­ um, sum er fallin nógv. Í 2003 innfluttu vit 70.382,7 tons av sigarettum men í fjør var innlutningurin fall­in næstan niður í helvt, ella niður í 38.872,0 tons. Men í takt við, at inn­ flutn­ingurin av sigarettum er minkaður nógv, er nøgdin av tubbakki at balla við, vaksin eitt sindur, so at til­ samans er innflutningurin av sigarettum, tubbakki og tubbaks­vørum, fallin til­sam­ ans 35,3 prosent hesi sein­ astu 10 árini. Kortini skal leggjast afturat, at Høgni Hansen, stjóri í Poul Hansen, Heil­ søluni, vísir á, at um árs­ skift­ið 2011-2012, hækkaðu út­lendsku leverandørarnir prís­in sigarettirnar rættiliga fitt og tað kann hava ført til, at innflutningurin hækk­aði serliga nógv síðst í 2011 fyri at sleppa undan prís­hækk­ ing­unum. Tað kundi so sæst aftur í tí, at innflutningurin mink­ aði serliga nógv í 2012. Men her kann skoytast upp í, at innflutningurin frá 2010-2011 minkaði eisini góð 1000 tons, so tað broytir ikki gongd­ina og niðurstøðuna um, at royking er í stórari mink­ing í Føroyum. Nógv dýrari Eitt, sum hevur havt sína stóru ávirkan á innflutningin av tubbakki, er, at hesi sein­ astu árini er tað dýrkað rætti­liga nógv. Hagtølini vísa, at sam­ stundis sum at inn­flutn­ing­ urin er tubbakki er minkaður meiri enn ein triðing í nøgd, er hann vaksin næstan 17 pro­sent í virði. Í 2003 kostaði tubbakkið, vit innfluttu hetta árið, 18.676.258,3 milliónir krónur. Men nøgdin, vit innflutti í fjør, og sum var 35,3 prosent min­ni, kostaði 21.818.016,3 mill­ión­ir, ella 3.141.758,0 mill­ ión­ir meiri. Tað er ein vøkstur á 16,8 pro­sent. Seinastu árini er innflutningurin av sigarettum og tubbakki fallin ein triðing