mánadagur 27. mai 2013síða 6

Mánadagur 27. mai 2013 · Nr. 59 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Dánjal Højgaard - Eg haldi, at hetta í stóran mun snýr seg um siðvenju. Tað hevur nokk ongantíð ver­ið siðvenja, at starvsfólk hava úttalað seg. Tað hevur altíð verið stjórin ella onkur, sum hevur staðið á odda fyri onkr­um arbeiði, sum hevur út­tal­að seg. Hettar er ein sið­venja, sum so bara hevur hing­ið við. Hettar sigur Jóanna Djur­ huus, deildarstjóri í Vinnu­ mála­ráð­num og fyrr­verandi for­maður í Búskapar- og Løg­frøð­ing­ar­felagnum, nú skrivi- og talufrælsi hjá al­ menn­um starvsfólkum aftur er í brenni­depilin. Eldur kom í skálan, tá leiðslan á Eysturoyar Ellis- og Røktarheimi herfyri sen­ di út eitt skriv til tey av­varð­ andi, har boðað varð frá, at spar­ingar á eldraøkinum fóru at raka búfólkini, og út­ varpið tosaði við eitt starvs­ fólku­num, sum ávaraði um, at røktin kundi blíva ófor­ svar­lig. Hetta fekk stjóran í Al­ m­annaverkinum at rúka í blekkhúsið og boða starvs­ fólkum frá, at tað einans er stjór­in sum úttalar seg vegna stovn­in, men, at starvsfólkini tó kunnu úttala seg sum privat­persónar. Í fjølmiðlum og fak­feløg­ um er Petra Johnsdóttir Joen­sen løgd undir at geva sín­um fólki munnkurv, og Løg­ting­s­ins Umboðsmaður skal nú kanna, um Al­man­na­ verk­ið fór út um markið fyri skrivi- og talufrælsinum. Talufrælsi onki pláss Almenn starvsfólk liggja ofta inni við stórari fakligari vit­a­n. Tí verður tað mett sum ógvuliga virðismikið fyri sam­felags­kjakið, at hesi starvs­fólk ikki halda seg aftu­r, men nýta sítt per-són­ liga talufrælsi og geva sítt íkast til ta almenna kjakið. Men í veruleikanum kem­ ur hetta sjáldan fyri. Tøgnin valdar, og sambært Jóannu Djur­huus eru hvørki leiðarar ella starvsfólk hjá tí almenna serliga tilvitað um rættindini hjá almennum starvsfólkum. - Eg haldi ikki, at hvørki stjórar, leiðslur ella starvs­ fólk eru serliga tilvitað um hettar. Starvsfólkini eru ikki heilt greið yvir, at tey hava talu­frælsið sum privat­per­ són­ar. Høvdu tey tað, so rok­ ni eg við, at nógv fleiri eisini høvdu úttalað seg, sigur Jóanna Djurhuus. Deildarstjórin og fyrr­ver­ andi fakfelagsleiðarin veit ikki um, at almennir leið­ar­ ar beinleiðis hava sett sín­ um starvsfólki forboð fyri at nýta sítt talufrælsi. Hinvegin verð­ur heldur einki gjørt fyri at eggja starvsfólki til at nýta síni rættini ella at skapa eitt klima, har hetta verð­ur góðtikið sum nakað gott og ynskiligt. Tí eru tað eisini nógv, sum velja at tiga av loyaliteti. - Sum starvsfólk aftrar mann seg við at vera tann, sum sigur nakað, sum kann vera keðiligt fyri arbeiðs­ pláss­ið. Fyri at vera á tryggu síðu­ni, velur mann kanska bara einki at siga, sigur Jóan­ na Djurhuus. Hon leggur dent á, at talu­frælsi er ein grundsúla í fólkaræðinum, og tað hev­ur alstóran týdning, at fak­fólk­ ini á økinum siga sína hugsan alment og eisini finnast at sínum egna arbeiðsplássi og síni egnu leiðslu, tá tað er neyðugt. - Skulu vit hava eitt kjak, sum flytir okkum fram, mugu vit lýsa málini frá øll­ um síðum. Taka vit málið um Almannaverkið, so er tað týdningarmikið, at vit sleppa at hoyra sjónarmiðini hjá teimum, sum arbeiða á staðnum, og fáa at vita hvønn ítøkiligan týdning skerj­ingar og raðfestingar hava fyri brúkararnar. Tað hevur týdning fyri brúk­ar­ ar­nar, fyri tey avvarðandi, men tað hevur eisini týdning fyri politiska myndugleikan, so hann fær at vita, hvørjar av­leið­ingar raðfestirnarnar hava. Úttalar eingin seg, fáa vit eina avskeplaða mynd av støðuni, har vit ganga og fyri­ gykla okkum, at alt er nógv betri, enn tað í veru­leika­num er, sigur Jóan­na Djurhuus. Tann hótti stjórin Eftir seks ár sum stjóri á Strandferðsluni og átta á Før­oya Handilsskúla í Havn, dugir Reidar Nónfjall at siga, hvussu ein stjóri kann upp­ liva tað, tá ið starvsfólk út­ tala seg kritiskt um sítt egna arbeiðs­pláss. - Bypassar tú leiðsluna, gev­ur tú umheiminum fat­an av, at hettar er ein organi­sa­ tión, sum ikki virkar, sigur Reid­ar Nónfjall, sum heldur, at virkar arbeiðsplássið, sum tað skal, skuldi tað verið óneyðugt hjá starvsfólki at fara út við atfinningum al­ment. - Trupulleikarnir eiga at vera loystir innanhýsis. Tú eigur at leggja málið fyri leiðsluna. Sum stjóri kun­di eg t. d. ikki fara í bløð­ini við at­finn­ing­um móti lands­ stýris­manni­num, uttan at hava lagt tær fyri hann fyrst. Tá hevði hann sagt: Jamen, nú sting­ur tú meg í rygg­ in, tú hev­ur ikki givið mær møgu­leika at gera nakað við mál­ið. Tað hevði verið un­fair móti hon­um, sig­ur Nón­fjall, sum held­ur, at mark er fyri, hvussu stór­an opin­leika eitt ar­beiðs­pláss tolir: - Eitt er títt grund­leggj­ andi talufrælsi, annað er gerandis­dagurin á arbeiðs­ plássi­num. Um fólk fara út og úttala seg í tíð og ótíð, so verður ikki verandi á ar­beiðs­ plássinum. Øll fáa mis­álit á hvønn annan. Tí er best at loysa trupulleikarnar inn­an­ hýsis, sigur Reidar Nónfjall, sum ásannar, at tað sjálvandi eru støður, har starvsfólk eiga at nýta sítt talufrælsi. Tað kann t.d. vera, tá leiðslan nokt­ar at lurta eftir væl grund­að­um sjónarmiðum, ella tá talan er um fjald lógar­ brot ella onnur meira ógvus­ lig viðurskifti. Leiðararnir ov veikir Sambært Reidari Nónfjall skal ein leiðari hava breiðan rygg fyri at tola almennan kri­tikk frá sínum egnu starvs­fólk­um. Eisini um kritikk­urin er sakliga og væl undir­bygdur og ikki per­són­ ligur. Tí kritikkurin verður ofta tulkaður sum atfinning móti leiðsluni. - Ein veikur stjóri fatar tað beinan­vegis sum illoyalt, um onkur fer út alment. Skalt tú kunna hava slíkt uttanhýsis sam­skifti, mást tú hava ein sterk­an leiðara. Ein, sum hugs­ar sum so: Eg veit hvat tað snýr seg um. Hetta tori eg at standa modell til. Eg veit, at eg verði raktur, men vit arbeiða við málinum, og vit hava eina meining um tað, sigur Reidar Nónfjall, sum held­ur, at leiðararnir ofta eru ov veikir til at tola almennan kritikk. Óttast avleiðingarnar Tað er ein sannroynd, at nógv starvsfólk óttast av­leið­inga­ rnar, um tey úttala seg kritiskt um sítt egna arbeiðs­pláss. Ein kanning, sum felagsráðið hjá donsk­um starvsmonnum og tæn­astu­monnunum, FTF, gjør­di í fjør vísti, at 40 pro­sent av teimum spurdu óttað­ust fyri, at tað kundi fáa keði­ ligar av­leið­ingarnar, um tey al­ment funnust at viður­skift­ um á teirra arbeiðs­plássi. Fyri summ­ar starvs­bólk­ar var talið oman fyri 60 pro­sent. Sambært Jóannu Djur­ huus eru negativar leiðslu­ reak­tión­ir heldur einki ókent fyri­brygdi í Føroyum: - Eg veit ikki, um fólk eru bangin fyri avleiðingum, men eg veit okkurt dømi, eisini frá míni tíð sum formaður í BLF, um starvsfólk, sum úttalaði seg á ein hátt, so at tað setti stovnin í ringt ljós. Tað fekk av­leiðingar fyri starvsfólkið, sum misti nakrar uppgávur, sum tað hevði havt, uttan aðra grundgeving enn, at starvs­fólkið hevði úttalað seg alment, sigur fyrrverandi for­mað­urin í Búskapar- og Løg­frøð­inga­felagnum. Hon heldur, at tankin um at tað tú sigur alment kann fáa avleiðingar fyri títt ar­ beiði spøkir í tilvitskuni hjá starvs­fólkunum. - Jú, tað trúgvi eg. Men tess longri tú ert frá av­gerð­ unum, tess lættari skuldi tað ver­ið at úttala seg. Tað er tá tú ert tættast av­gerð­ar­ myndug­leika­num, at loyali­ tets­skyld­an kann gerast ein trupul­leiki. Eftirlýsir eitt signal Í Danmark hevur spurn­ ing­ur­in um talufrælsið hjá al­ment settum verið nógv um­røddur tey seinastu árini. Kann­ingar vístu at, at bæði starvs­fólk og leiðslur vóru í villar­eiði um rættarstøðuna. Ein kommissión varð sett at kanna spurningin, og í 2006 gjør­di danska løgmálaráðið eina leiðbeining um talu- frælsi hjá alment settum. Ein leiðbeining, sum leggur stór­an dent á týdningin av, at starvsfólk nýta sítt talu­ frælsi – og sum skal trygg­ja, at tey tað ikki kemur aft­ur um brekkur. Jóanna Djurhuus heldur, at landsstýrið eigur at gera tað sama. - Vit eiga at fáa eina veg­ leið­ing, og talufrælsið má setast á breddan. Eitt signal má koma frá landsins ovas­ tu leiðslu um, at tað er í lagi at starvsfólk nýta sítt talu­ frælsi, og at tað ikki má fáa avleiðingar fyri tey, sum úttala seg. Starvsfólk skulu kunna kenna seg púra trygg við at úttala seg, uttan at skula óttast fyri starvs­rætt­ ar­lig­um av­leið­ing­um. Koma nega­tivar leiðslureaktiónir, skal tað tvørturímóti fáa av­ leið­ing­ar fyri leiðaran, sum reagerar, sigur Jóanna Djur­ huus. Ivi um rættarstøðuna og ein siðvenja fyri, at tað er bara stjórin sum úttalar seg, kann vera orsøkin til, at almenn starvsfólk sjáldan nýta sítt grundlógartryggjaða talufrælsi, heldur deildarleiðari í Tinganesi. Stjórin skal hava breiðar herðar fyri at tola atfinningar frá sínum starvsfeløgum, metir fyrrverandi almennur stjóri, sum heldur, at opinskára starvsfólk kunnu kortslutta eina organisatión starvsfólk og talufrælsi Tá tøgn er Eitt signal má koma frá landins ovastu leiðslu um, at tað er í lagi at starvsfólk nýta sítt talufrælsi Jóanna Djurhuus, deildarstjóri í Vinnumálaráðnum Ein veikur stjóri fatar tað beinanvegis sum il­loyalt, um onkur fer út alment. Reidar Nónfjall, fyrrverandi almennur stjóri