mánadagur 27. mai 2013síða 23

23 Mánadagur 27. mai 2013 · Nr. 59 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kæri vinur. Hetta at skriva brøv síná­ millum er ein næstan farin kulturur, takkað verið tí elektroniska frambrotinum, sum tykist at hava buktina og báðar endarnar. At eg nú skrivi tær nøkur orð í staðin fyri at nýta SKYPE ella aðrar hentleikar í teld­uni, skal tú skilja sum eitt mót­mæli. Fyri einum ári síðani skrivaði tann virdi blað­maðurin Ulrik Høj m.a. soleiðis til mín. ”Jeg synes du fortjener et ordentligt brev, ikki den flyvske lapi­dar­iske kommunikation gen­nem æte­ r­en, der dog har fået over­taget. Jeg skriver færre og færre breve, des­værre. En kapitula­ tion overfor tids­ånden. (Um mína bók, sum hann hevur lisið, skriv­aði hann m.a. í sama brævi: ”Jeg vil placere dit værk i kategorien ”livspræstationer,” fordi o.s.v.”) Av tí at eg havi verið plág­ aður av hosta, krími, snori og øðrum, og av tí at eg í 2002 fekk blóðproppar í bæði lung­uni – hetta var árið, tá ið lands­stýrið við salamitaktikki niður­bant lógtryggjaða fígg­ ing til heilsuverkið og al­ manna­verkið – fór eg til mín kommunu­lækna fyrrapartin mánadagin í seinastu viku. Læknin kannaði meg væl og virðiliga, men eg gjørdist eitt sindur bilsin, tá ið hon segði, at eg beinanvegin skuldi fara á skaðastovuna á Lands­sjúkra­ húsinum. Eg takkaði, setti meg í bilin og gjørdi, sum mær var álagt. Frá tí at eg vendi mær til Leiðbeining á Lands­sjúkra­ húsinum, til ein sjúkra­systir leiddi meg inn á Skaða­stov­ una, gekk bert ein lítil løta. Ikki meira enn innkomin byrjaði ein drúgv og nágreini­ lig kanning og skráseting av mær. Ein sálarlig og likamlig klassing í fleiri stigum var byrj­að. Tvær sjúkrasystrar og ein lækni handfóru meg. Tá ið hetta dyggiliga ar­ beiðið var liðugt, fekk eg at vita, at eg skuldi upp á deild 8. Eg má viðganga, at eg gjørd­ ist ikki sørt bilsin fyri ikki at siga kløkkur av hesum boð­um. Ein portørur kom við einari song og skuldi fáa meg upp á nevndu deild. Har hjálpti eingin góða mamma. Á vegnum í elevatori gjørdu vit ein heilt stuttan steðg í rønt­ gendeildini, har myndir vórðu tiknar av lungunum. So aftur í elevatorin við por­tørinum og songini. Komin á 8, beint í song og undir dýnuna. Nakað seinri fóru vit trý: portørurin, seingin og eg við elevatori oman í kjallara- hæddina. Eg skuldi skannast. Sjúkrasystirin (ella var tað ein lækni, trupult at síggja munin) har hevði trupulleikar við skannaranum, okkurt var, sum ikki riggaði. Tað tók eina lítla løtu, so varð tað vanda­málið loyst, og tey bæði, sjúkra­ systirin og por­tør­urin mest sum rullaðu meg úr seingini á ein pall og potaðu meg so liggjandi á rygginum varliga inn í skannaran. Tað tók ikki langa tíð, so varð skanningin liðug, og portørurin, seingin og eg fóru aftur á 8. hædd, haðan vit vóru komin. Løtu seinri komu sjúkra­ systrar og ein sjúkra­systra­ næmingur til mína song. Har varð mangt og hvat spurt og svarað og gjørt: hvussu høgur eg var, hvat eg vigaði, blóð­kanning, kardiogrammir, blóð­trýst og fepur meira enn eina ferð, og hvat veit eg. Sum kunnugt kann okkara føðingardagur og -ár lesast í p-talinum. Ein sjúkrasystur spurdi, um árstalið 25 í mín­um p-tali var ein feilur. Tað var stuttligt at hoyra. Tú mást trúgva mær, eg klemm­aði hana innantanna. Seinri á kvøldi um 9-tíðina kom ein sjúkrasystir við ein­ um høgum stillassi við slangu og plastikposa við 1½ litri av vatni. Slanguna hefti hon í ein ventil, sum sjúkrasystirin á Skaðastovuni hevði opererað inn í mítt handabak. Tá ið eg spurdi, hvat hatta var gott fyri, svaraði hon, at eg drakk ov lítið av vatni. Týsmorgunin var einki vatn í posanum, alt var farið í mín­ar æðrar. Um 10-tíðina kom ein sjúkra­systir og segði, at eg skuldi til ein hjarta­specialist. Eg lat meg í, og sjúkra­systirin vísti mær á leiðina, har hjarta­ kann­ingin skuldi fara fram. Specialisturin – hon var av Eiði – rætti mær hondina og fór so undir sjálva kanningina av mínum hjarta. Tað er óvanligt, at vit hoyra okkara hjarta sláa, men nú veit eg, at tað ljóð­ar sum ein væl smurdur fýra­ takts­motorur. Tá ið kanningin var liðug, gekk ein lítil løta, áðrenn dóm­ ur­in fall: 1. Hjartanum bilti einki, klapparnir arbeiddu, sum teir áttu, og 2. Lunguni vóru góð, einki óvan­ligt at síggja. Tá kundi eg skríggj­að av gleði. Spurdi hjartaspecialistin, hvat nú fór at henda (ætlaði mær aftur í seingina). Eg kundi fara heim, var tað dámliga svarið. Klassingin var liðug. Eg tók í hondina á sjúkra­ systranæminginum, sum sat í búrinum nær elevatorinum, ynskti grannamanninum í seingini á sjúkrastovuni góðan betring og fór til hús. Frá tí at eg varð móttikin á Landssjúkrahúsinum – kom í pro­fessionellar lækna- og sjúkrasystrahendur við kom­ pleksari vitan og framkomnum tólum – og varð útskrivaður, gingu 24 tímar. Kæri vinur. Eg vildi siga tær frá hesum, tí, sum tú plagar at siga, vit mugu duga at síggja og frøast um sólina í okkara lívi, og at besta verjan móti politiskum biksimati og øðrum fjákalótum er júst sólin – og humor. Vóni annars, at tað stendur væl til hjá tær og tínum. Eitt bræv kjak Heri Mohr SVF hevði eitt gott innslag í Degi og Viku herfyri, har víst var á, at eldri fólk, sum flyta úr heimi sínum á ellis­ heim, ikki automatiskt kunnu taka hjálpartol síni við sær, tí at tey skulu máls­ við­gerast umaftur. Vit fingu eisini or­ søk­ina at vita frá lands­ stýriskvinnuni á økin­um. Tað er tí, at lands­grann­ skoð­arin hevur talað at. Bureau­kratiið sigur, at tað ber ikki til, at ein pension- istur automatiskt kann hava eitt hjálpartól við sær á ellisheim. “Systemið” trumfar borgarans tørv Hvat gera so politikarar? Ístaðin fyri, sum rætt er, at broyta bureakratiið og gera smidligari mannagongdir, so letur man tað ganga út yvir borgaran. Tað merkir, at processin trumfar tørvin hjá borg­ar­ unum. Eldri fólk fáa eina verri og óvirðiligari við­ferð, og pengar hjá skatt­gjald­ arunum verða spiltir upp á meiri process. Vit betala meir fyri at minni kemur út í hinum endanum. Hví hava vit eina umsiting? Um endamálið við al­ menna bygnaðinum var at gera toppstýrdar og tvør­ligar mannagongdir, við so nógvum fólki í mið­ fyri­sitingini sum møguligt, so var støðan í dag í lagi. Men tað er nú einaferð so­ leiðis, at almenni bygn­að­ urin – íroknað lands­grann­ skoðarin - eina og aleina er til fyri borgarans skuld. Tað má ikki gloymast! Vit brúka meiri tíð enn nakrantíð upp á fíggjarlógararbeiði – og úrslitið er? Vit hava eina játtanarskipan, sum er sum skapt til at fáa fulltrúar í starv at føða eina pappírsmyllu, men almenni sektorurin hvørki riggar betur, ella verður betri rikin av tí grund. Í hvussu so er ikki, um tú spyrt nakran utt­an fyri umsitingina og polit­isku skipanina. Ein eyka­játtan er tað sama sum eitt yvirtrekk, og tað er eingin uggi, at man hevur gjørt fíggjarlóg og fíggjar­ karmar í eina óendaligheit áðrenn. Eg vil heldur siga tvørturímóti. Stýrisskipanarlógin skal ikki nýtast sum undanførsla fyri óneyðuga toppstýring At politikarar lata sær lynda, at almennir bureaukratar, við stýrisskipanarlógini sum undanførslu, fáa hægri raðfesting enn okkara gomlu, skilji eg slett ikki. Nú var eg sjálvur í politikki, tá stýrisskipanarlógin varð samtykt fyrstu ferð, og eg má siga, at henda yvir­tulk­ ingin til at styrkja um topp­ stýring og vald í ávísum stýrum liggur langt frá tí, sum intentiónin við lógini var. Sjálvandi skal man hava mannagongdir, men hes­ ar skulu verða bíligar og ein­faldar og altíð verða gjørdar soleiðis, at borgarin merkir sum minst til, at eitt bureaukrati liggur aftan­ fyri. Lat eitt verða heilt vist: Ein mannagond sum gevur eitt vánaligt úrslit til brúkaran av almennum tæn­ast­um, er ein vánalig mannagongd, hvussu flott og professionell hon annars sær út. Er almenna skipanin til fyri borgaran, ella øvugt? Thomas Arabo Viðmerking til Edmund J. Robert Mc.Birnie rombi@post.olivant.fo Tað er ótrúligt hvat Edmund Joensen kann finna uppá at skriva og úttala seg um. – So vítt eg veit í øll hesi mongu ár eg havi fylgt við í politikki, so hava tjóð­veldis­fólk – og fyri tann skuld sjálv­stýris­ sinnað fólk sum heild – ført fram hvussu stór ein inn­tøka Føroyar eru fyri Dan­mark. – Tað er ikki bert tað, at Danmark veksur í vavi við Bæði Føroyum og Grøn­landi. Nei , vit eru so nógv tað størsta »supermarked« í Danska rík­ inum. Vit keypa næstan alt gjøgnum Danmark. Líka frá knappanálum til bilar og gravimaskinur. – Og so flyta vit eisini ein stóran part av tí vit selja gjøgnum Danmark. Og nú eg eri við tað! – tað verður ofta skotið sjálv­stýr­ is­fólki í skógvarnar – ikki minst júst í hesum døg­um, at ungdómurin sum ferð til Danmarkar at lesa eru væl­ signað við donskum stud­n­ingi. Men eg síggi onga­staðni nakað um, hvat hesin studningurin verður brúktur til. – Eg havi børn, sum hava lisið í Danmark. Næstan all­ur studningurin fór fyri húsa­ leigu (altso til tað danska sam­ felagið) – harafturat komu tey heim hvørt summar at arbeiða fyri løn, sum tey sjálv­ andi skuldi brúka til lív­sins uppihald og annað í danska samfelagnum. Fyri ikki at tala um allar teir peng­ar foreldrini munnu senda til tey kæru børn. – Altso ein stór inntøka til tann danska statin. Og tað havi eg sum so onki ímóti , men gott hevði verið at kunna valt sjálvi hvar vit fara og hvar vit keypa , tí Danmark er hóðast alt eitt tað dýrasta land í verðini.