hósdagur 6. juni 2013síða 16

Fríggjadagur 7. juni 2013 · Nr. 64 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 eru vit í umhvørvishøpi, hvar eru vit í fiskivinnuhøpi, ja, hvar eru vit í Europeiskum høpi í heila tiki. Stórir álvarsamir politiskir spurningar, sum ongan góðan eiga, trokað seg á. Vit eru ongastaðni. Vit eru hvørki fuglur ella fiskur nakra­ staðni, og vit hava ongan politikk á nøkrum týdningarmiklum øki. Seinasta seansan í Arktiska Ráðnum var bara ein av fleiri áminningum um, hvussu illa vit eru fyri, og hvussu lítið vit hava at standa ímóti við. Á umhvørvispolitiska økinum hevur Landsverk meldað pass, tí orku- og umhvørvismál verða ikki tikin í álvara i Tinganesi. Á fiskivinupolitiska økinum hava grannalondini slept endan­ um, og eru farin í hernað móti okkum við skuldsetingum um, at vit fiska ikki burðardygt. Fyri at kyrra grønlendingar og fyri at fáa frið á heimabeitinum, hevur Villy Søvndal skrivað Kanada bræv við áheitan um ikki at vera so stívrent, sum Svøríkið hevur verið. Húsfriðurin í kongaríkinum er síðani seglaður og undirskrivaður av danska uttanríkisráðharranum, løgmanni Føroya, og lands­stýris­ forkvinnu Grønlands, og hin got­lendski veðragjólingurin plant­ aður á breddan á skrivinum. Alt samalt bara fyri at kyrra fyrst og fremst grønlendingar, sum kortini ikki gerast limir í Arktiska Ráðnum av hesum politiska glæntrileiki. H vat er tað so, limalondini á ráð­harrafundinum í Arktiska Ráðnum hava undirskrivað. “Jú, tey hava bundið seg til at hjálpa hvørt øðrum, móti gjaldi og eftir førimuni, um stórar vanlukkur raka.“ Stórar skipsavanlukkur, ella van­lukkur á onkrum palli, sum kunna smildrað alt tað viðkvæma arktiska økið lívfrøðiliga og kostað fleiri føroyskar fíggjarlógir bara í tí fyrsta nosinum. Landsstýrið, sum erpar sær av at vera við í hesi semju, eigur ikki fyri lúsasalvu, og orkar ikki at lata Landsverki nakrar fáar mió.kr. til tað mest neyðugu tilbúgvinginia heima á landi. Landsverk hevur longu blakað tilbúgvingina frá sær, tí stovnurin hevur einki at gjalda við, og al­ mennu Føroyar hava onga støðu til, hvussu okkara partur av eini um­hvørvisvanlukku verður fíggj­ aður. Hvussu væl frágingin henda avtala er, er harafturat meira enn ivasamt, lesa vit almennu svensku grannskoðanina, sum vil vera við, at Svøríki ikki skal, men kann, veita hjálp um vanlukkan rakar. Eftir orkupolitiska sáttmálan­ um, sum samtyktur varð av løg­ tinginum í 2009, skuldi landsstýrið annaðhvørt ár lata tinginum eina frágreiðing um, hvussu tað gekst við at skerja útlátið av veðurlagsgassum, men har heldur landsstýrið púrt ongar avalur. Landsstýrið bant seg í hesum sáttmála harafturat til, at tað enntá skuldi koma við enn fleiri hugskotum um at seta enn hægri innlendis mál um at skerja hetta sama útlátið enn meira. Men tvassa ikki - ikki ein stavur er nortin, og ikki eitt orð spurdist aftur. Jú, fólkatingsmaðurin hevur sjálvandi rætt í, at fremmandir politikkarar undrandi spyrja eftir, hvat tað er, sum fyrigongur í Føroyum. F øroyskt sjó- og havøki verður av fremmandum roknað sum eitt stórt svart hol, hvat trygd og tilbúgving viðvíkur, og púrt einki bendir á, at vit gera nakað við tað. Skipaferðslan í føroyskum sjógvi økist ár um og ár, og merkir hetta ma., at vit fáa størri og størri ábyrgd av teirri tilbúgving, ið eigur at vera skipað her um okkara leiðir. At støkka undan hesi ábyrgd er lítið dámligt, men tað er so tað vit gera. Føroyska lofthavinum hava vit heldur ongan áhuga fyri, og eisini her eru tað grannalondini, sum stjórna - og inntøkuføra – føroyskt virk­semi við fremmandum arbeiðs­plássum. Eingin ivi er um, at handalagið at stjórna føroyska samfelagnum er alt ov vánaligt. Líkasælan er ov stór, bæði á landi, á sjónum og í luftini. Landsstýrið megnar ikki at útvega fiskivinnusamfelagnum Føroyum eitt havrannsóknarskip, og eingi framtøk hómast fyri trygd á sjónum á tí velduga havøki, føroyingar hava fingið í vøggugávu og sum stórstu sjálvfylgju eiga at umsita saman við lofthavinum. “Føroyar kunna hinvegin gera nakað á trygdarpolitiska økinum, um viljin, hugurin og hegnið er til tað.” Føroyar kunna, eins og Ongland hevur gjørt tað, taka seg saman við reiðaríum, tryggingar- og olju­ feløgum og at skipa eina tilbúgv­ ing, so at møguligar vanlukkur ikki koma at oyða alt lív kring oyggjarnar, um illa vil til. Men tíverri - einki verður gjørt av føroyska fiskivinnu­sam­ felagnum. T il ber ikki at dusa sær í, at grann­arnir rætta eina hond, um illa vil til, tí eisini grannarnir hava eyguni eftir, at allir røkja felags skyldur. “Eingin sleppur at spæla fríspæl, og tað er júst tað, ið altjóða sáttmálar avtalað.” Tað er tí í tøkum tíma, at polit­ iska skipanin tekur seg um reiggj. Føroyar hava higartil snøgt sagt ikki havt nakran vilja til at røkka fram at røttu pallunum at tosa sína egnu søk, og mugu tí lata sær lyndað, at verða flokkaðar sum pariastatur. Ein av fremstu sam­gongu­ monn­un­um sigur okkum, at so­leiðis eru polit­isku kenningar hans­ara í útland­inum farnir at flokka land okkara. Hesi støðumeting av landi okkara eiga allar góðar kreftir í hesum landi at herja ímóti og berja niður. Sjúkrarøktarfrøðingar átala Óluva i Gong forkvinna Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar Felagið Føroyskir Sjúkra­ røkt­arfrøðingar vil átala at manglandi játtan til eldra­øk­ ið skal ganga útyvir starvs­ fólkini. Eisini vilja vit vísa á at øll skerjing av starvsfólkum sjálvsagt rakar búðfólkini á stovnunum.Tað ber sjálvandi til hjá starvsfólkunum at taka ein spurt inn ímillum, men eingin orkar at renna alla tíðina. Avleiðinganar av skerj­ ing­unum eru, sum leiðarar innan eldraøkið longu hava gjørt vart við, at bæði røktin og dagligdagurin hjá tí ein­ staka búfólkinum verður ávirkaður. Tá arbeiðstíðin verður skerd verður tað minni upp­ sýn av dementum. Sum aft­ur førir til ótryggleika og bú­fólk kunnu gerast meira ágang­ andi og reikandi. Tað fer at verða longri bíði­ tíð til grunnleggjandi upp­ gávur so sum matarstøður og vesivitjan. Tað merkir á vanligum mannamáli, at bú­ fólkini ikki sleppa á ves, tá tey vilja á ves, men ístaðin tá røktarstarvsfólkini hava tíð at hjálpa teimum. Tað sama er galdandi við mati, tey fáa at eta, tá røktarstarvsfólkini hava tíð at geva teimum at eta. Tað eru nú knappir tveir mánaðir síðani leiðarar innan eldraøkið boðaðu frá, at hervi­ligar sparingar skuldu ger­ast innan eldraøkið. Gongd­in síðani hevur verið lít­ið klæði­lig fyri eitt samfe­ lag sum okkara. Tað er ikki heilt frítt, at ein situr við einum beiskum smakki í munninum yvir fram­ferðarháttin hjá al­ menna­verkinum. Fyrst kunn­ gera tey, at tað er neyðugt at fremja stórar sparingar inn­an eldraøkið. Vanligi før­ oy­ingurin, starvsfólk inn­an økið og avvarandi at bú­fólk­ um á eldra/sam­býlum vóru skelkað yvir tær út­meld­ing­ ar, sum komu yvir hvørjar avleiðingar sparinga­rnar fóru at fáa. Undirskriftir vóru saml­ aðar og handaðar einari hart sperdari landsstýriskvinnuni í Almannamála- ráðnum, har hon lovaði, at hon fór at gera sítt til at sleppast kundi undan ætlaðu sparingum. Eis­ini gjørdi hon greitt, at spar­ingarnar ikki skuldu ávirka røktina. Seinni sama dag fór hon í løgtingið við um­bøn um eykajáttan til eldra­økið. Eitt tað síðsta løg­ tingið gjørdi, áðrenn tað fór í summarfrí var at játta 4.1 mio til - ja til hvat? Tað var jú greitt frá byrjanin av, at játtanin ikki var nøktandi og at umfatandi sparingar skulu gerast kortini. Aftaná at eykajáttanin er komin brúkra Almannaverkið knappan mánaða at finna fram til ein býtislykil av játt­ ani. Í ein knappan mánað verða búfólk, starvsfólk og av­varðandi hildin í óvissu um hvussu játtanin skal být­ast. Ein knappur mánaði við ótrygg­leika fyri hvat fram­tíðin fer at bjóða. Eg undrist yvir hví at vit sum samfelag halda at vit kunnu loyva okkum hesa atferð. Ein knappan mánað har búfólk á røktarheimum kunnu ivast í hvussu teirra dagligdagur fer at verða. Ein knappan mánað har starvsfólk ikki vita um tey fara at hava arbeiði fram­ yvir. Ein knappan mánað har avvarðandi kunnu ganga í angist fyri hvat framtíðin fer at bjóða okkara eldru minnisveikum borgarum. Nei hetta er sanniliga lítið klæði­ligt fyri okkum sum samfelag. Tá úrsliti endiliga fyri­ligg­ ur er svarið, at starvsfólkini mugu renna skjótari. Heilt er­ ligt, skal hetta takast í álvara? kjak tíðargrein Framhald av síðu ??