mánadagur 10. juni 2013síða 8

Mánadagur 10. juni 2013 · Nr. 65 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ... framhald Heima hjá foreldrum sínum í Dalakróki 12 í vesturbýnum í Havn roynir 19 ára gamla Lilja Hansdóttir Sørensen at fáa bilbukt við Culpa-hug­ takið. Uttanfyri skínur sólin av bláum himli, meðan tann niðasti parturin av Havn­ini liggur innpakkaður í polla­ mjørka. Tað er grundlógardagur, men meðan onnur halda frí og sóla sær situr Lilja uppi yvir bókunum og te par lóg­ina, sum hon hevur valt til sín lívsveg. Hon skal upp í vinnulívsrætti í aðru viku, og tá skal hon bæði duga at forklára munin á hand­ils­ keypi og brúkarakeypi og at greina Culpa-hugtakið og onnur teknisk fyribrygdi í end­urgjaldsrættinum. ­– Culpa snýr seg um regl­ urnar um endurgjald, tá ið vit gera skaða á ting hjá øðrum, greiðir hon frá. Bøkur og notatir eru tjokk­full av litførum merki­ seðlum. Og so hvør sum hon lesur seg longri inn í hugtøk sum ósketni, viljaatgerðir, kausali­tet og adekvans, undir­strikar hon við nær­ lagni øll lyklaorðini við gul­ um tusj­markøri. So hon skal minnist alt aftur, tá slagið skal standa. Hart arbeiði Lilja ætlar at søkja inn á HA jur. á CBS í Keypmannahavn, sum er vinnulívsrættur og vinnubúskapur. Og fyri at sleppa inn á dreyma­út­búgv­ ingina skal hon hava eitt meðal­tal upp á knapt 9. Beint nú sær tað nokkso gott út. Meðakarakterurin hev­ur ligið um 9,6. Men sein­ asta royndin er munnlig, og hettar skapar ein vissan ótrygg­leika. – Til munnligar próvtøkur fái eg ræðuligar nervar. Mann fær bara tann eina kjans­in, og alt má bara ganga sum ætla. Gongur tað so gali at eg dumpi, so kann alt vera farið. So sleppi eg ikki inn á útbúgvingina. Men eg havi nokkso góða tíð til próv­ tøkuna, so eg rokni við at tað fer at ganga. Lilja er ikki er komin sov­ andi til teir góðu karak­ter­ irnar, sum í dag krevjast fyri at sleppa gjøgnum nálar­eyga til tær vælumtóktu út­búgv­ ing­arnar. ­– Tað kemur ikki av sær sjálv­um. Tað kemur hart ar­beiði. Mær dámar væl at ganga í skúla og geri nógv við tað, tá ið tað kemur til fakini, sum eg havi áhuga í, men eg tími ikki alt. Eg eri ein struktureraður persónur. Mær dámar best, at tingini eru í ordan og havi altíð sett høg krøv til mín sjálvan. Hóast bert 19 ár, er eingin slingur í valsinum. Fyrsti akademikarin Annars lá tað ikki í kortun­ um, at Lilja skuldi fara und­ir hægri lesnað. Hon ætlaði at ganga somu leið sum mamm­ an og vildi læra til frisør. Men mamman ráddi henni frá. Helt at tað var betri at Lilja fór á miðnámsskúla, so at hon kundi fáa sær eina útbúgving, ið gevur fleiri møguleikar enn hárfríðkanaryrkið. – Í dag eri eg øgiliga glað fyri ráðini. Miðnámsskúlin er eitt krav í dag, um tú skalt hava nakrar møguleikar. So eg takki henni fyri tað hvønn dag, smílist Liljan, og tyk­ist púrasta sannførd um at veg­ urin, hon hevur valt er tann rætti. Á stovuvegginum hanga myndir av brosandi familju­ limum. Lilja er yngst av trim­ um syskjum, og hon er slóð­ brótari. – Eg eri tann fyrsti í okk­ ara familju, sum fer á uni­ versi­tetið at ganga. Mamma er frisør og pápi maskin­ meistari, og eingin av syskj­ un­um hava gingið á hægri lærustovni. Systir mín hevur tó gingið í skúla í Danmark, so hana kann eg altíð spyrja til ráðs, tá eg fari niður. Sinus og súrt vín sin A=a/c Í Onnugøtu eru teir fýra turbo­roknararnir farnir í kríggj við Sinus-relatiónirnar. Roknimaskinan gongur kyk. – Tað snýr seg, at tað altíð er eitt fast lutfall mill­ um síður og vinklar í ein­um trí­kanti. Avbjóðingin er at greiða frá hvussu hetta ber til, forklára teir seldugað­ ir. So væl, at sjálvt journal­ ist­urin við tí málsliga stu­ dents­prógvinum fær eina lítla hóming av, hvat øll hesi fak­orð­ini merkja, sum flúgva aftur og fram tvørturum terassu­borið. Hjá Pythagoras var tann yviskipaði arbeiðsetningurin ”Alt er tøl”, og har eru dreing­ irnir í Onnugøtu trúgvir læru­sveinar. Tað er vís­ind­in við teimum absoluttu svar­ unum, sum telur, og tað er sólarklárt, at í teirra verð hava tímarnir við human­ isti­skum og krea­tivum læru­ greinum í Hoy­dølum fyri tað mesta hava verið burturspilt tíð. – Í dag kann mann siga, at vit eru sum vín, sum hevur ligið og lagrað í trý ár. Tað er súrt, ger Einar status yvir tey trý árini í Hoydølum. – Summi fak og tær sosi­ alu upplivingarnar hava ver­ið betri enn væntað. Hin­vegin hevur úrtøkan av øðr­um fakum verið verri enn hevði roknað við. Sjálv­ andi skal studentaskúlin í ein mun vera alment dann­ andi, men eg haldi, at tað skuldi verið meira tíð til tær náttúru­vísindaligu læru­ grein­ar­nar og minni til hitt, held­ur Einar fyri og harmast um, at tey humanistisku og kreativu fakini hava drigið sín meðal­karakter niður. Tímir ikki bøhlandið Tá Lilja Hansdóttir Sørensen hevur fingið bilbukt við Culpa-reglurnar skal hon seta seg inn í reglurnar um objektiva ábyrgd. – Tær galda t.d. í ferðsluni. Har kanst tú vera dømdur, uttan at tað er neyðugt at stað­festa at tú hevur verið óskettin, sigur Lilja og blaðar í Juraens Grundsregler. Ábyrgd uttan skyld, kallast tað. Á Føroya Handilsskúla hev­ur hon funnið sína røttu hyll. Hon veit, at vinnu­lívs­ rætt­ur og vinnubúskapur eru hennara fak. Men av­ gerðin um at fara av land­ in­um brýtur mørk hjá tí 19 ára gomlu gentuni, sum altíð hevur búð heima hjá for­eldr­ unum. – Eg havi ongantíð búð uttanlands og tankin hevur ongantíð fyrr verið, at eg skuldi flyta av landinum. Nú skal eg finna mær bústað. Skal út í IKEA at keypa mær møblar. Alt hettar er so nýtt fyri meg. Ein nýggj verð, sigur Lilja, sum tó kennir seg púra vísa í, at skuldi hon av landinum, so skuldi tað vera CBS í Keypmannahavn. – Keypmannahavn er ein stórur og spennandi bý­ur. Eg kundi ikki hugsað mær at farið á ein skúla úti á bøðland­ in­um. Tá kundi eg tað sama farið til Suðuroyar at gingið í skúla. Eg havi hoyrt so nógv gott um CBS og lærarnar har, og so liggur skúlin eis­ini akademiska nálareygað Sambært einum yvirliti, sum stuðuls­stovnurin Studni kunngjørdi fyrr í ár var talið á føroyingum, ið vóru undir hægri lestri soleiðis býtt lestrarárið 2011/12: Danmark . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1365 Føroyar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 903 Onnur lond . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 Tilsamans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2524 Hart arbeiði 19 ára gamla Lilja Hansdóttir Sørensen, HH-næmingur á Føroya Handilsskúla í Havn, roynir at fáa bilbukt við tey nógvu hugtøkini í vinnulívsrættinum Mynd: Anna K. Højgaard Bústaðarmarknaðurin í Føroyum er rotin. At koma heimaftur við út­ búgving og aftur at búgva í kjallaranum hjá mammu verður sum at skrúva tíðina 10 ár aftur Lilja Hansdóttir Sørensen, 19 ár Hvar lesa vit?