mikudagur 28. apríl 2004síða 5

8 Nr. 80 - 28. apríl 2004 Nr. 80 - 28. apríl 2004 9 Røðan hjá amerikanska tjóðbankastjóranum Alan Greenspan, og góð búskap- artøl, fingu í farnu viku renturnar á lánsbrøvum at hækka. Partabrøv stóðu seg eisini væl og góðir rokn- skapir frá fleiri av teimum stóru virkjunum stuðlaðu undir gongdina. Tjóðbankastjórin er framvegis varin at døma um betur útlit á arbeiðs- marknaðinum. Hóast eina góða arbeiðsmarknaðar- frágreiðing fyrr í mánaðin- um er enn langt upp til tær tvær milliónirnar av ar- beiðsplássum sum fóru fyri skeyti undir búskaparaftur- gongdini seinastu trý árini. Hann gjørdi greitt, at tjóð- bankin einaferð fer at hækka rentuna fyri at tálma inflatiónini sum fer at koma, um búskaparvøkst- urin heldur fram við somu ferð sum nú. Fríggjardagin vísti ein uppgerð í USA, at bíleggingar uppá varandi vørur fyri mars mánað vóru fimm ferðir størri enn mett- ar. Hesar hendingar í farnu viku, fingu partabrøvini og lánsbrævarenturnar at hækka, soleiðis at donsku 2 og 10 ára lánsbrævarentur- nar nú liggja á ávikavist 2,61 og 4,37%, sum er hægsta stigi, síðan fyrst í februar. Eisini dollarin styrknaði og kostaði 6,31 kr. sum er hægsta stigi síð- ani novembur. Ein rentu- hækking í USA nærkast tí, men vil í fyrsta umfari ikki ávirka renturnar um okkara leiðir, men sum frálíður vil rentan hjá okkum fylgja teirri amerikonsku. Nú gott 20% av ameri- konsku virkjunum hava lagt roknskapirnar fram fyri fyrsta ársfjórðing, kann staðfestast at 89% av roknskapunum hava verið á sama stigi ella betri enn væntað. Tað er hugaligt at síggja, at góðu úrslitini ikki bert stava frá sparingum, men eisini frá øktari sølu. Heldur góða gongdin fram, er eisini líkt til, at hon fær góða ávirkan á partabræva- marknaðin. Roknskapurin hjá LM Ericsson vísti at sølan í fjør vaks 9%. Søla og úrslit fyri fyrsta ársfjórðing í ár vóru væl betur enn væntað. Kursurin seinasta árið er hækkaður heili 300% og liggur nú á 23,8. Hesa vikuna koma rokni- skapir frá Jyske Bank, Nor- dea, Novo o.ø. Av útlensk- um roknskapur vera rokn- skapir frá ma. Boing, Lock- heed M. lagdir fram. Góðir roknskapir stuðla partabrævagongdini Vika 18, 2004 www.kaupthing.fo Tað ljóðar sum skemt - eitt piss- hús, sum kann koyrast niður í jørðina og takast uppaftur eftir tørvi HENTLEIKAR Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Men tað er ikki skemt, tí hálendska fyritøkan, Urilift, hevur fingið heimspatent uppá upp- finningina, og leygar- dagin verður fyrsta piss- húsið av hesum slagi á danskari grund tikið í nýtslu í Esbjerg, Inni í húsinum, sum er gjørt úr rustfríum stáli, er eitt sokallað urinal, og tí er hesin nýggi hent- leikin bara ætlaður monnum. Tað finst tó eisini ein útgáva, sum kann nýtast av kvinnum. Húsið verður sett í ein kassa undir jørð og goymt undir loki um dagin. Tá so náttin fellur á, verður tað heysað upp í rætta brúkarahædd. Ætlanin er, at húsið skal loysa ein illa lukt- andi trupulleika, sum kemst av, at nakrir menn halda, at vatnið kanst tú sleppa tær av við, nær sum helst og hvar sum helst. Í Hálandi finnast longu 35 pisshúss av hesum slagi, og aðrir stórir býir hava eisini víst uppfinningini á- huga. Kostnaðurin ligg- ur um eina fjórðings- millión krónur. Kelda: Jyllands-Posten Sunnudagin kom ein kjakbók út í Dan- mark við heitinum, "13 udfordringer til velfærdssamfundet". Ein av høvundunum, Niels Ploug, sigur í bókini, at tað er al- neyðugt, at danir komandi árini fáa ein skjótan vøkstur í barnatalinum MANNTAL OG ALDURSBÝTI Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Niels Ploug skjýtur upp, at foreldur undir 25 ára fáa til- boð um ókeypis barnaans- ing, og at fíggjarliga grund- arlagið hjá ungum mamm- um verður bøtt við stuðli frá tí almenna. Málið er, sambært Niels Ploug, at hækka fruktbærið úr 1,7 til 2,1 børn fyri hvørja kvinnu fram til ár 2020. Tølini vísa, at í sama tíðarskeiði fer talið á ar- beiðsførum dønum at fella við 250.000, samstundis sum fleiri eldri verða at for- syrgja. Við støði í tí, mælir hann politikarunum til at taka eftirlønina av og í staðin fremja eina broyting, sum fær talið á arbeiðandi oman fyri 60 ár at vaksa til tað dupulta. Hann ákærir politikarar fyri at lumpa veljaran við at lata verða við at skjóta upp ábøtur av vælferðasamfe- lagnum, tí teir ræðast at tapa eitt komandi val. Politikarar vita, at tað er neyðugt við broytingum, sum eru illa umtóktar, men tora ikki at siga tað, tí tað vildi verið tað sama, sum at gjørt politiskt sjálvmorð. Kelda: Jyllands-Posten Ein hundur í Man- chester mátti leggjast undir skurð, tí hann hevði etið ikki færri enn 28 golf-bóltar HUNDANS Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Sjefarahundurin Libby sleppur ofta til arbeiðis við eigara sínum, sum arbeiðir á einari golfbreyt. Hundurin hevði fingið sær ta uppgávu at savna saman bóltar, sum lógu og rókust nær og fjar á vøllin- um. Tá hundurin fór at spýggja blóð, mátti eigarin til læknan við honum. Tað var ikki neyðugt hjá lækn- anum at koyra hundin í røntguna, tí hann hoyrdi bóltarnar skvambla í búkinum. Hundaeigarin tók hetta ikki so tungt og hevur nú keypt hundinum einar tveir fótbóltar at spæla sær við í staðin. Teir 28 bóltarnir verða nú goymdir sum eitt minni um, hvat kann henda, tá tú ikki kennir magamál. Kelda: BBC Online Smart pisshús í Esbjerg Babyboom neyðugt í Danmark Matligheit skal valdast Skiparin gjørdi sítt Tað er Skipafelag Før- oya sum er um- boðsmaður fyri nógv umrødda farmaskipið, Green Summer, sum seinastu dagarnar hev- ur umskipað fisk frá russiskum skipum á Nólsoyarfirði. Tað var kortini ikki umskipanin av fiski hjá Green Summer, sum vakti størstan ans í føroysku fjølmiðlun- um í gjár. Tað kom fram í ljósmála, at skiparin á enska farmaskipinum hevði havt tríggjar nigeriu- búgvar sum fangar í tríggjar vikur. Sum skilst hava teir tríggir Nigeriubúgvar- nir verið innilæstir í einum kamari í fleiri vikur og heilsustøðan var ikki hin besta, tá teir komu í land í Før- oyum leygardagin. Rætt Árni Dam á Skipafe- lagnum hevur havt samband við pólska skiparan fleiri ferðir. Árni greiðir frá, at pólski skiparin metir seg ikki hava borið seg skeivt at í málinum. Hann heldur hinveg- in seg hava fylgt øllum røttum mannagongd- um í samband við mál av slíkum slagi. Árni Dam leggur afturat, at hesum hevur pólski skiparin eisini gjørt føroysku myndugleik- unum greitt. Skiparin á Green Summer royndi bæði í Hollandi og Portugal at lata nigeriubúgvar- nar til myndugleikar- nar, men hvørki mynd- ugleikarnir úr Hollandi ella Portugal vildu taka ímóti teim- um. Eftir fleiri vikur eydnaðist tað loksins enska skipinum at lata nigeriubúgvunum til føroyskar myndug- leikar leygardagin. Mánakvøldið fór enska farmaskipið, Green Summer, úr Nólsoyarfirði og setti kós móti Nigeria. páll Tveir føroyskir løg- reglumenn fara at fylgja teimum trim- um nigeriubúgvun- um av landinum seinnapartin miku- dagin FARVÆL Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Tað varð ein stokkut vitjan í Føroyum av teimum trim- um nigeriubúgvunum á hesum sinni. Leygardagin komu teir av skipinum, Green Summer, har teir hava sitið fangar seinastu vikurnar. Teir gjørdu eina roynd at fáa uppihaldsloyvi í Føroy- um, men Útlendingarstýrið í Danmark avvísti umsókn- ina. Seinnapartin miku- dagin fara teir tríggir av landinum, har leiðin gong- ur aftur til heimlandið, Nigeria. Føroyingar við Tveir føroyskir løgreglu- menn fara at fylgja teimum trimum nigeriubúgvunum til Danmarkar. Danska løg- reglan tekur síðan yvir og fylgir monnunum aftur til Nigeria. Seinnapartin týsdagin skuldu teir tríggir fyri Føroya rætt, har uppihaldið í Føroyum skuldi leingast til mikudagin. - Útlendingar hava rætt at koma fyri ein dómari eftir 3 samdøgur, eftir at frælsi er tikið frá teimum. Vit tóku teir leygardagin og tískil eru trý samdøgur farin týsdagin. Tá ætlanin er at senda teir av landinum fyrst mikudagin, er røtt manna- gongd at teir koma fyri ein dómara týsdagin, greiður Bergleif Brimvík frá. Afrikanararnir av landinum mikudagin Tjóðveldistingmaðuri n, Tórbjørn Jacobsen, vil hava at vita frá landsstýrismanni- num, Bárði Nielsen, hvør orsøkin er til, at hann nú brádliga hevur skift hugsan um føroyska bú- skaparstøðuna MUNNLIGUR FYRISPURNINGUR Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Niðurgongdstíð ella upp- gongdstíð í føroyska bú- skapinum. Hesum sleppur landsstýrismaðurin í fíggj- armálum, Bárður Nielsen, at greiða nærri frá á ting- sins røðarapalli seinnapart- in í dag. Í viðtalu við Sosialin leygardagin, greiðir lands- stýrismaðurin í fíggjarmál- um frá, at gongdin í før- oyska búskapinum er við at kvinka upp eftir. Seinastu mongu mánaðirnir hevur verið at hoyrt, at vantandi fiskaprísir og ILA-sjúkan hava havt við sær, at før- oyski búskapurin gongur verri tíðum ímóti. Útsøgnin hjá landsstýris- manninum leygardagin kom tí óvæntað , tí hon stríðir ímóti teimum útsøg- num, sum hava verið um føroyska búskapin seinasta árið. Viðtalan við Sosialinum hjá Bárði Nielsen um før- oysku búskaparstøðuna hevur fingið tjóðveldisting- mannin, Tórbjørn Jacobsen upp úr stólinum. Andsøgn Tórbjørn Jacobsen vil fegin hava at vita frá Bárði Niel- sen, hvussu tað ber til, at landsstýrismaðurin í fíggj- armálum brádliga hevur broytt áskoðan viðvíkjandi føroysku búskaparstøðuni. Tjóðveldistingmaðurin vísir á, at Bárður Nielsen fyri fáum døgum síðan al- ment hevur givið til kennar, at búskaparliga niður- gongdstíðin er byrja í Før- oyum og hetta stríðir ímóti útsøgnini í Sosialinum leygardagin, har hann sig- ur, at føroyski búskapurin kvinkar upp eftir. Fyri at fáa greiðu á mál- inum hevur Tórbjørn Ja- cobsen orðað ein munligan fyrispurning til landsstýris- mannin í fíggjarmálum: - Fyri einum mánaða síð- ani segði landsstýrismað- urin í fíggjarmálum, í ein- um tíðindaskrivi, at nú var búskaparliga niðurgangs- tíðin byrja í Føroyum. Í viðtali við Sosialin leygar- dagin sigur sami lands- stýrismaður m.a. at meting- arnar nú vísa at inntøkurnar hjá landskassanum fara at kvinka uppeftir aftur í kom- andi ári, kann landsstýris- maðurin siga okkum hvør orsøkin er, og hvat ið grundarlagið er undir hes- um sjaldsama signalfor- virringi? Frá dómadagstalu til himmalskan einglasong Tjóðveldistingmaðurin, Tórbjørn Jacobsen, vil hava at vita, hví Bárður Nielsen brádliga hevur skift áskoðan um føroysku búskaparstøðuna Mynd: Savnsmynd C M Y K 9 8