týsdagur 25. juni 2013síða 8

Mikudagur 26. juni 2013 · Nr. 72 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Lagt til rættis: Eydna Skaale Tað eru tvey sløg av Lepto­ spirose - annað nevnt Stutt­ garter-hundasjúkan og hitt nevnt smittandi gulsótt ella Weilsk sjúka. Bæði sløgini koma av bakterium, og bæði sløg­ini kunnu smitta fólk. Stuttgarter hundasjúkan: Tá hundurin fær Stutt­garter hundasjúkuna, verða nýr­ini skadd. Tað kann hen­da skjótt ella seint - yvir fleiri ár. Tá nýrini verða skadd eftir stuttari tíð eru sjúku­ eyð­kenn­ini, • høgur fepur • tosti • piss­ar lítið • ilt í búki­num • lítið um hann. • sár í munninum og á tunguni Tá nýrini vera skadd yvir langa tíð eru sjúku­eyð­kenn­ ini, at hundurin er: • troytt­ur • spýr • skiftir ímillum at hava leyst lív og harðan maga, • lítið og einki er um hundin. Av tí, at eyð­kennini eru so mikið veik, kann sjúkan vara í fleiri ár, heilt inntil nýruni ikki fun­gera longur. Hundurin vil gjøgnum ár­ini skilja smittandi evni til umhvørvi, og tí verður hann kallaður ein "sunnur smittu­ beri", sum er til vanda fyri aðrar hundar. Weilsk sjúka Hetta er tað slagið av Lep­ to­spirosu, sum er staðfest í Før­oyum. Eyðkennini eru, at hund­ ur­in brádliga fær • fepur, • gulsótt, soleiðis at húð og slímhindir gerast gul, hann kann • spýggja við blóði í • leyst lív við blóði í • blóðsprongdar slím­ hinnur í eygunum • blóð í slím­hinnuni í munninum. • Hund­urin kann doyggja innan­fyri tímar ella dagar, eftir at sjúkueyðkennini eru stað­fest. Bæði Weilsk sjúka og Stutt­gart­er hundasjúkan eru tor­førar at diagnostisera ein­ ans út frá sjúku eyð­kennu­ num, tí tað eru nógvar sjúkur, ið hava líknandi eyðkenni. Tí­skil má ein blóðroynd til fyri at staðfesta sjúkuna. Stuttgarter hundasjúkan verður viðgjørd við anti­ biotika, og ofta fær hund­ur­in eisini eyka vætu og ser­lig­an mat. Weilsk sjúka ger ofta so mikið skjótt um seg, at tað ikki er tíð til at viðgera hundin. Um anti­bio­tika­við­gerðin verður sett í verk nóg skjótt, ber til at forða bakteriuni at náa inn í liv­ur og nýru. Men av tí, at hund­urin bert er sjúkur í stut­ ta tíð, áðrenn hann doyr, vil viðgerðin ofta vera til fá­nýtis. Tað ber til at koppseta móti Leptospirosu og so­leið­ is fyribyrgja móti sjúkuni. Í Føroyum er krav um, at allir hundar, sum verða inn­fluttir og allir hundar, sum fara at ferðast, skulu kopp­setast. Enn er krav ikki um, at allir hundar í landi­num skulu koppsetast, men landsdjóralæknin mæl­ir til, at hundar, sum eru nógv saman við øðr­um hund­u­m, eitt nú til kapp­ing­ar, fram­ sýn­ingar og venj­ing­ar, verða kop­ps­ettir. Hug­s­ast skal tó eisini um, at tað er umráðandi ikki at kopp­seta óneyðugt, tí kopp­set­ing­ar­evn­ini kunnu hava hjáárin. Uttanlands verður mælt til, at hundarnir verða kopp­ settir eina ferð árliga. Leptospirosu-bakteriur út­skilj­ast gjøgnum landið, og hundurin verður smitt­að­ur gjøgnum smásár í húð­ini og slím­hinnunum. Hunda­eig­ ara­r eiga serliga at ansa eftir, at hundarnir ikki drekka av skit­num hyljum ella koma at vat­ni, sum kann vera dálkað við kloakk. Landsdjóralæknin mælir staðiliga frá at lata hundar ganga uttan eftirlit. Øll hundasløg kunnu fáa Leptospirosu. Keldur: Skriv frá Landssjóralæknanum netdyredoktor.dk sundhed.dk Leptospirose hjá fólki Í Danmark verða millum 10 og 30 fólk smittað árliga. Tað eru í høvuðsheitum fólk, sum hava svomið ella arbeitt í áum inni í stórbýum, í klo­ akk­um, ella sum hava starv­ ast í alistøðum á landi. Fólk, sum á onkran hátt hava havt samband við landið frá rott­ um ella músum eru eisini í smittu­vanda. Fert tú at ferðast, kanst tú verða verða smittaður, um tú kemur í samband við fesktvatn - til dømis á rafting túrum, ella um tú kemur í samband við djór í tropunum. Mett verð­ur, at tað eru yvir 500.000 álvarsom dømi um Leptospirosu hjá fólki - ser­ liga í fátøkum økjum í trop­ unum og í subtropunum. Sjúk­an smittar har serliga í regn­tíðini. Ein nýggj svensk kann­ ing vísir, at Le­p­to­spirosa er rætti­liga van­lig sjúka, men ill­gruni er sjáldan um júst hana, tá fólk koma heim av trop­isk­ari feri­u við fepri. Smittan Flestu stóru djór­a­sløg­ini kunnu smitta við Lepto­spi­ rosu, men tað eru rottur og mýs, sum smitt­a við vanda­ mestu sløgunum at sjúkuni. Djór, sum eru smittað, út­s­ kji­lja stórar mongdir av bakt­ er­iu­ni gjøgnum landið, og tað er eisini landið, sum er størs­ta smittukeldan til fólk. Tú kanst verða smittaður, um tú kem­ ur í beinleiðis sam­band við landið, ella um tú kemur í sam­ band við áir og fesktvatn, sum er dálkað av smitt­andi landi. Landsdjóralæknin mælir tí til at ansa serliga væl eftir, tá tú turkar skarn og land upp eftir til dømis hvølpum. Tað er umráðandi ikki at fáa nakað á teg, og tí skalt tú helst brúka handskar og vaska tær væl um hendurnar aftan­á. Ert tú blivin smittaður, smitt­ar tú eisini í høvuðs­heitum gjøgnum landið, men tá tú tekur anti­ biotika, hvørv­ur smittu­vand­ in. Vand­in fyri at smitta mill­ um fólk er sostatt ikki serliga stórur. Sjúkan brýtur vanliga út einar 5-14 dagar eftir, at tú hevur fingið smittuna. Sjúku­eyð­kennini minna um influenzu við høgum fepri, høvuðpínu og pínu í vødd­ unum, serliga um lend­ar­nar og í tjúkkunum. Áðrenn viðgerð við anti­ bio­tika kann byrja, skal sjúk­ an staðfestast í landi ella blóði. Leptispirosa kann vi­ð­ gerast við pencillini. Men tað er eingin koppseting til fólk móti sjúkuni. Hyggjuráðini eru tí at hugsa um reinføri, og vaska tær væl um hend­ ur­nar, eftir at tú hevur verið í samband við djórið - serliga áðr­enn tú fært tær at eta. Leptospirose - hvat er tað? Landsdjóralæknin hevur boð­að frá, at hundasjúkan Lepto­spirosa er staðfest hjá føroyskum hundum, og sjúkan kann eisini smitta fólk. Talan er um eina sjúku, sum sæst hjá djórum um allan heim. Reinføri, tá tú hev­ur nomið við hundin, eru bestu ráðini fyri at sleppa unda­n smittuni. Hundurin skal ikki sleppa at strúka úti einsa­mallur - og hann skal helst ikki leppa úr hyljum úti Leptospirose hjá hundum