hósdagur 27. juni 2013síða 8

Fríggjadagur 28. juni 2013 · Nr. 73 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hóast nógv fólk, bæði úr politikki, umsiting og privatu vinnuni eru kunnað um sáttmálan, sum Kári P. Højgaard ger við eitt danskt felag, so eru fá, sum hava sæð sáttmálan. Eftir samráð og kunnandi fundir, hava tey, sum hava fingið kunning, tagnarskyldu. Vit halda okkum tó kunna seta hesa myndina saman, eftir at hava tosað við eina langa røð av fólki. Hetta er einasti máti at viðgera málið, tí sáttmálan sleppa vit ikki at síggja. 10 milliónir Orsøkin til, at danska felagið skal hava so stórt avkast fyri at gera Skálafjarðartunnilin sigst vera, at váðin er so stórur. Men sambært serfrøðini er nærum eingin váði yvirhøvur Eydna Skaale Danska felagið, »Copenhagen Infra­structure Partners«, stytt CIP, sum skal eiga, reka og gera Skála­fjarð­ar­tunnilin, krev­ur at fáa óvan­liga stórt avkast fyri íløguna í Skála­fjarð­ar­tunnilin: heili 9,8 % um árið. Av tí, at felag­ið sjálvt metir íløguna vera umleið 1,2 milliard til­samans, kunnu vit staðfesta, at felagið fer at fáa væl oman­fyri 100 mió. um árið í av­kas­ti. Tað eru tíggju millión­ir um mánaðin. Tríggjar grundgevingar eru fyri, at váðin er so stórur - og at felagið tískil krevur so mik­ið stórt avkast: » At landsstýrið ikki longu hevur gjørt tunnil­ in, er prógv um, at tað er ovur­honds stórur váði.« Við tað, at tað almenna ikki fer inn í arbeiðið við Skála­fjarð­ar­tunlinum, skap­ar tað sjálvt argu­ ment­ini fyri, at avkastið til danska felagið skal vera so stórt. At landið hevur valt eina privata loysn og sjálvt hevur ein passivan leik­lut í málinum verður alt­so nýtt sum argument fyri at skrúva avkastið upp. Men tað er ikki heilt beint, at landið als ongan áhu­ga hevur sýnt tunnils­ gerð­ini. Í 2003 var fyrsta álitið um Skálafjarðartunnilin lagt fram, og líka síðani hava ymsir møguleikar ver­ið kannaðir. Lokal­po­ lit­isk togtogan og fíggj­ ar­krepp­an hava verið mill­um or­søk­irnar til, at æt­lan­in­ar ikki hava verið framd­ar í verki. Í 2008 var ætlanin at gera almennan tunnil og knýta hann fíggj­ar­liga sam­an við Sand­oy­ar­tunli­ num. Henda ætlan steðg­ aði, tá samgongan skæd­ naði. Síðani varð pri­vata loysn­in roynd. Í 2011 varð avgerð tikin um at steðga privatu loysn­ini, tí hon vísti seg ikki at bera á mál - í staðin skul­di tunnilin nú aftur ger­ast av tí almenna. Í 2012 gjørdi sitandi lands­stýrið av at royna privatu loysnina enn eina­ ferð. Frá landsins síðu hev­ ur sostatt verið áhugi fyri verkætlanini í nógv ár, og Lands­verk hevur fleiri ferðir sagt, at talan er um eina fíggjarliga skilagóða íløgu. Í seinastuni hava fleiri politikarar aftur tosað um eina meiri sam­halds­fasta sam­ferðsluskipan, har tær far­leið­ir­nar, sum geva av­kast, kunnu rin­da fyri tær, sum geva undir­skot. Andstøðan hevur leingi tosað um eina slíka skip­an, og Johan Dahl, land­stýris­maður, og Bárð­ur Nielsen, formaður í fíggj­ar­nevndini, hava eisini alment talað fyri ein­um almennum felagi. Samanumtikið má tí sigast, at argumentið um vant­andi áhuga frá tí al­ men­na er heldur veikt. Fyrsta grundgeving: » Tekniski váðin, tá far­ ast ska.l undir sjálva bor­ in­g­ina, er stórur. « Tveir undir­sjóv­ar­tunl­ ar eru longu gjørdir í Før­ oyum. Tað hevur víst seg at gingið uttan nakrar trupul­leikar. Landsverk, sum má met­ast at vera serfrøðin á øki­num, hevur víst á, at reint byggitekniskt er lítil og eingin váði við Skála­ fjarð­ar­tunlinum. Forkanningarnar eru næstan lidnar. Hesar kann­ing­arnar vísa tað sama: tekniskt og jarð­ frøði­liga er váðin sera lítil. Harumframt hevur danska felagið tryggjað sær, at tað kann bakka út úr verkætlanini upp til tvey ár eftir, at sáttmálin er undir­skrivaður. Felag­ ið hev­ur sostatt tvey ár at gera for­kann­ing­ar­nar lid­nar, og skuldi tað púra ó­vænt­að víst seg, at tru­ pul­leik­ar eru av tekn­isk­ um slag, kann tað sleppa stórt sæð snikka­leyst úr av­talu­ni. Danska felagið hevur so­statt tryggjað seg sjálvt móti hesum váðanum í sjálv­um sáttmálanum. Hinvegin hevur landið eftir øllum at døma ongan møgu­leika at sleppa úr av­talu­ni, tá sáttmálin er undir­skrivaður. Triðja grundgevingin fyri stóra váðanum gong­ ur sostatt beint ímóti ser­ frøðini - og har­um­framt er lagt er upp fyri henni í sátt­málanum. Triðja grundgeving: skálafjarðartunnilin um mánaðin fyri púra trygga íløgu » Eingin veit, hvussu tað fer at ganga við fráflytingini úr Føroyum. Tí er ivasamt, hvussu nógv verða eftir í landi­ num, sum kunnu koyra ígjøgnum tunnilin um 10- 20 ár. « Sum skilst spældi tað inn hjá CIP, tá avkastið skuldi ásetast, at nógv hevur verið tosað um fólkafráflyting úr Føroyum. Vinnumálaráðið hevur skrivað eina frágreiðing um trupulleikan. Arbeiðs­ bólk­urin, við Eriku Hay­ field á odda, skri­v­aði eitt álit og kom eisi­ni við upp­ skot­um til, hvus­su frá­flyt­ ing­in kundi vend­ast til til­ f­lyting. Bókin »Exit Føroyar« hev­ur víst á sama trupul­ leika, og miðlarnir hava eisini javnan viðgjørt málið. Eftir øllum at døma hev­ur hetta havt av­ gerandi týdning fyri, at verk­ætlanin er blivin kategori­serað sum »sera váða­mikil«. Danska felag­ið metir nevniliga potenti­ellu avtoftingina av Føroyum sum ein av størs­tu váðunum. Vit kunnu staðfesta, at danska felagið ikki væntar nógv av til­flyt­ ing­ar­ætlanini. Tað kann tó tykjast undrunarsamt at Innlendismálaráðið eisini hevur somu vánir­ nar fyri avtofting av Før­ oyum. Í sáttmálanum hava tey góðtikið hetta sum argument fyri stóra váða­num - og hava við støði í fólkafráflytingini eisini eftirlíkað kravinum um stóra avkastið. Hóast onkrar av við­ merk­ing­unum, sum hava ver­ið fram­mi, hava verið na­k­að upp­gev­andi, tá tað kem­ur til at fáa fólka­vøkstur í Før­oyum, so hev­ur eing­in ser­frøði ver­ið so svart­skygd, sum danska felag­ið og Inn­ lendis­mála­ráð­ið eftir øll­ um at døma eru. Útlitini er lýst daprari, enn grundarlag er fyri, og tí byggir hendan grund­ gevingin um stóra váð­an eisini á skinklandi grund. Onnur grundgeving: