týsdagur 16. juli 2013síða 12

Mikudagur 17. juli 2013 · Nr. 81 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Vónin sum hvarv Arbeiðsloysi Vónin um nakrantíð at koma aftur í starv er ring hjá nógvum eldri føroyingum. Serliga eru tað eldri fólk á bygd, ið fullkomiliga hava mist vónina um at fáa eitt nýtt starv, hóast tey enn kunnu hava nógv góð ár afturat á arbeiðsmarknaðinum Rógvi Nybo At enda í arbeiðsloysi er eing­ in ynskistøða hjá nøkr­um. Hjá nógvum er tað uttan iva ein minni ella størri lívs­ kreppa, ið kann stinga seg upp, tá tey brádliga standa utt­an starv. Men tað er eisini rættiliga ymiskt, hvussu tey ar­beiðs­leysu eru fyri at leita sær nýtt starv. Lívsroyndir, starvsroyndir, útbúgving og so framvegis spæla inn, tá eitt nýtt starv skal finnast, og ar­beiðs­søkjandi av nýggjum skulu vigast og metast av arbeiðs­gevarum. Alt hetta ávirkar eisini vón­irnar hjá teimum at finna eitt nýtt starv. Sum vit skriv­aðu í Sosialinum mána­ dagin, vísir kanninginm, sum ALS hevur fingið gjørt, at greið­ur samanhangur er mill­um aldur og vónina fyri at finna eitt arbeiði. Jú yngri og betri útbúgvin, jú betri eru vónirnar, vísa hag­tøl­ini. Tað øvuta ger seg gald­andi hinvegin. Vónirnar gerast verri, jú eldri tann arbeiðs­ leysi er og jú færri ár av skúla­gongd hann hevur. Hava givið upp Í stóru kanningini millum ar­beiðsleys í Føroyum verða tey arbeiðsleysu eisini býtt sundur í fýra ymiskar bólkar, har fólkini í hvørjum bólki líkjast. Hetta er gjørt við tí fyri eyga at fólk í hvørjum bólki gerast meira lík og at tað tískil verður lættari at mál­rætta tilgongdina og átøk­ini, ið verða sett í verk. Her er tað serliga ein bólk­ ur, ið stingur seg burturúr millum hinar, tá talan er um hvørji sannlíkindi fólk halda seg hava fyri at koma í starv aftur. Hesin bólkur er serliga eldri fólk, í aldursbólkunum 50-59 ár og 60-75 ár, sum í stór­an mun eru búsitandi uttan­fyri miðstaðarøkið, í Norð­oyggjum, á Sandoynni, í Vágum ella í Suðuroynni, og sum í stóran mun bert hava fólka­skúlaútbúgving ella eina handverkaraútbúgving. Ein stórur partur av hes­ um bólkinum hava ringar ella yvir­høvur ongar vónir um nakrantíð at koma aft­ur á ar­beiðs­marknaðin. Í hes­ um bólkinum svara heili 21,7 prosent, at tey vænta aldrin at verða í arbeiði ella undir útbúgving aftur. Tey hava altso fullkomiliga upp­givið vónina um at pláss er fyri teimum á arbeiðs­marknað­ inum aftur, hóast fleiri teirra uttan iva hava fleiri góð ár eftir í sær og sita inni við eini rúgvu av lívsroyndum og vitan, hóast tað haltar við út­búgvingini. Missa tilknýtið til arbeiðsmarknaðin Eitt annað sereyðkenni við hesum bólkinum er, at tey hava verið arbeiðsleys í rætt­ iliga drúgva tíð. Næstan ein fimtingur, 18,3 prosent, av hes­um bólkinum hava verið arbeiðsleys í meir enn tvey ár. Telja vit tey við, sum hava verið arbeiðsleys millum eitt og tvey ár, hava 45 prosent av hesum bólkinum verið ar­ beiðs­leys í meir enn eitt ár. Tað merkir, at tey í roynd og veru koma undir tað, vit kalla langtíðararbeiðsloysi. Sam­stundis er tað hesin bólkur, ið missur tilknýtið til ar­beiðs­marknaðin og verða marginaliseraði á eggini á ar­beiðsmarknaðinum. Hagtøl í Danmark og Evropa vísa samstundis eis­ ini ein greiðan samanhang mill­um langtíðararbeiðsloysi og sann­líkindini fyri, at við­ kom­andi kemur í starv aftur – og jú longri arbeiðsloysið verð­ur, jú torførari er tað at fáa hesi at taka lut í arbeiðs­ marknaðinum aftur. Tey missa rætt og slætt sam­ bandið við arbeiðs­marknað­ in, sam­stundis sum aðrir sosial­ir trupulleikar eisini kunnu stinga seg upp hjá teim­um, orsakað av støðuni. Uppsøgd Eitt annað, ið er sermerkt fyri henda bólkin er, at ein nógv størri brotpartur av teim­um hava fingið eina upp­søgn, samanborið við hinar trýggjar bólkarnar. Sløk 70 prosent av teimum í hesum bólkinum eru upp­ søgd, meðan tað fyri hinar bólkarnar liggur um tey 45 til 53 prosentini. Samstundis svara 10 prosent í hesum bólk­inum, at tey eru søgd úr starvi, meðan tey vóru sjúkra­meldað – eitt tal, ið er rættiliga nógv størri enn fyri hinar bólkarnar, har tað liggur millum eitt og trý pro­ sent. Hyggja vit eisini eftir, í hvørjari vinnugrein hesi har­ veiddu, áðrenn tey komu upp í ALS, er ein stórur partur, ið svarar, at tey arbeiddu í ídnaði innan fiskavørur. Eis­ ini eru fleiri, ið hava arbeitt á skipasmiðju ella smiðju, við flutningi annars og so við Hví eru tey arbeiðsleys? Hvar starvaðust tey, áðrenn tey komu upp í ALS skipanina? Og hvussu leingi hava tey verið í ALS? Hesir eru bert nakrir av spurningunum, ið verða viðgjørdir og greinaðir í eini stórari kanning, sum Lóður hevur gjørt fyri ALS, har hugt verður eftir viðurskiftunum hjá teimum arbeiðsleysu í Føroyum. Kanningin varð gjørd í fjør, tá heitt varð á 1500 fólk, sum hava verið inni í ALS skipanini styttri ella longri tíðarskeið síðani 2008 og fólk, sum framvegis eru í ALS skipanini, at svara spurningum. Beint undir helvtina, umleið 700 fólk svaraðu spurningunum, og sigast kann tí, at talan er um eina umfatandi og neyva kanning av viðurskiftunum hjá arbeiðsleysum í Føroyum. – Endamálið við kanningini er at fáa eina betri fatan av viðurskiftunum hjá teimum arbeiðsleysu í Føroyum, soleiðis at vit á tann hátt eisini betri kunnu nøkta tørvin hjá teimum, sum eru í skipanini, sigur Magni á Deild Olsen, stjóri í ALS. Mánadagin nomu vit við nøkur av viðurskiftunum hjá teimum arbeiðsleysu í Føroyum. Á hesum síðnunum fara vit eitt sindur meira í dýbdina av kanningini. Eldri á bygd: