hósdagur 25. juli 2013síða 20

Fríggjadagur 26. juli 2013 · Nr. 85 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nøvn Skálafjarðartunnilin skal byggj­ast, og hann skal vera almennur. Har er eingin ivi um, hvat er betri fyri Føroyar, hvat er skjótast og hvat er bíligast fyri brúkaran. Inn­ lendismálaráðharrin átti tí at gjørt sum vinnu­mála­ráð­ harrin, og stuðlað almennu loysnini. Ger hann tað, kann tunnilin longu vera væl áveg­is áðrenn næsta val, og æviga trætan um Sand­oyar­ tunnulin loyst sam­stundis. Álit á politisku skipanina? Um møguleikin verður brúkt­ ur rætt, er tað frálíkt, at inn­ lendismálaráðharrin hevur sett tunnilin á dagsskránna. Skálafjarðartunnilin er ein av teim­um íløgunum í infra­kervið, sum eingin ivi yvir­høvur átti at verið um. Hann knýtir meginøkini í Før­oy­um saman, gevur bæði byggi­harr­anum og brúk­ aran­um vinn­ing, og minkar um ferðatíðina hjá privat­ persónum og vinnu­lívi. - Tó at yvirskotið hjá brúk­aranum fíggjarliga er væl minni (um tað yvirhøvur er har), um tað verður bygt privat. Nú innlendismála­ráð­ harr­in hevur uppskot til ein sáttmála, ber tað av álvara til at síggja, hvussu nógv verri privata loysnin er fyri øll onnur enn fyritøkuna sum byggir – hetta hóast vit ikki fá loyvi at vita so nógv, og tað valla man vera tað mest jaliga, sum verð­ur dult sum mansmorð: Inn­ lendismálaráðið væntar, at Føroya fólk er so ónøgt við sáttmálan, at rætturin til alment innlit skal beinast burtur, inntil eitt hálvt ár aftaná tunnilin er liðugur. Hvør kann tá brúka innlitið til nakað? Men vit vita so, at fyritøkan eitt nú skal fáa endurgjald, um lógir broyt­ ast, eins væl og um tað al­ menna ger nakað, sum kann gera at minni ferðsla kem­ ur gjøgnum tunn­ilin. So infra­kervið í øll­um megin­ økinum er fast­læst upp til næstu 50 árini. Har­um­framt er tað ikki fyrrenn í 2023, at fyritøkan skal verða liðug við tunnilin. Ella við øðrum orð­ um so seint, at um so polit­ iska skipanin bíðaði fýra ár afturat við at byggja alment, var tað almenna fyrr liðugt. Og tað er enntá komið fram, at um fyritøkan velur tað, so kann hon heilt sleppa sær burturúr verkætlanini, um einki forprojekt er gjørt í 2018. So tað er eingin trygd fyri, at tunnilin yvirhøvur verð­ur bygdur við privata leist­inum! Hetta er als ikki nøktandi, og kann hava við sær, at fólk í nógv størri mun missa álitið á politisku skipanina, tí “loysnin” gongur beint ímóti serfrøði og vanligum viti og skili. Tað mest vanliga tá ein eitt nú lýsir eitt starv at vera leyst, og bara ein ella fáir umsøkjari er, er, at ein antin lýsir starvið av nýggjum, ella finnur eina aðra loysn. Fær ein ein einsamallan góðan umsøkjara, so kann ein um­ hugsa at seta viðkomandi, ella heita á viðkomandi um at søkja aftur. Men í hesum førinum ljóðar avtalan at vera alt annað enn góð. Møguleikin er her nú! Innlendismálaráðharrin kann gera tað so nógv betri. Við upplýsingunum vit hava nú, kann hann uttan víðari fáa breiða undirtøku fyri, at almenna loysnin skal fara í gongd nú. Uppaftur betri, hann verður mintur sum tann, sum endiliga fekk Skálafjarðartunnilin OG Sandoyartunnilin ígjøg­ num – sum helst man vera nóg mikið, til at tryggja Sjálvstýrisflokkin til næsta løgtingsval. Við at hava sett tunnilin so frammarlaga á dagsskránna, kann almenna loysnin ikki steðga upp. Eingin politiskur flokkur hevði torað, at sagt nei, tá fólk vænta at fáa tunnilin og fáa hann nú – ikki í 2023. Hin møguleikin er oyði­ leggjandi fyri politisku skip­ anina. At t.d. løgmaður kemur út, og sigur seg ikki hava álit á serfrøðini hjá tí almenna (Landsverk), niðurbrýtur alt álit sum er. Tað einasta sum kann gera, at verkætlanin ikki gevur yvirskot, er, um fólkatalið í Føroyum minkar og minkar nógv. Er tað tann møguleikan løgmaður hugsar um, tá hann sigur hann ikki trýr Landsverk, so stendur illa til við framtíðarvisjónum fyri land okkara, og spurn­ ing­ur er um hann átti at hild­ið áfram í starvinum sum løgmaður. Koma vit nakran­tíð hagar, kann alt kort­ini gera tað sama. Heldur hann at útrokningarnar hjá Landsverkið onkursvegna eru skeivar, so kann løgmaður sjálvur støkka inn á gólvið hjá Landsverk, og koma við røttu útrokningunum. - At onkur er fólkavaldur merkir, at hann hevur eginleikar sum gera, at fólk hava álit á viðkomandi, men tað merkir vanliga ikki, at viðkomandi harvið verður til dømis búskaparfrøðingur ella verkfrøðingur, og dugir betri enn t.d. Landsverk at meta um kostnaðin av infra­ strukturellum verk­ætl­an­um. At vera fólkavaldur mer­kir ikki, at ein bara kann halda okkurt vera “smart”, halda tað loyniligt fyri fólk­inum og so gera tað. Ser­frøðin má takast í álvara – annars kann hon ikki tæna fólkinum – Og hvussu kann fólka­ræðið virka, um fólk ikki fáa at vita, hvat teirra kosnu ætla at gera? Eg vóni at innlendis­mála­ ráðharrin hugsar seg um eina ferð afturat. Tað er best fyri Føroyar, Eysturoynna, Sandoynna, einstaklingin og framtíð Sjálvstýrisfloksins, um hann leggur seg fram um andstøðuna, og verður mað­ urin, ið kom við ikki ein­um, men tveimum tunlum vit hava klandrast um í meira enn eitt áratíggi. Ger inn­ lendismálaráðharrin ikki tað, so kunnu aðrir sam­gongu­ limir (við reinari samvitsku) vinna sær nógvar atkvøður, við at stuðla uppskotinum hjá andstøðuni. Besta loysnin fyri øll Regin Berg Í fjør var eg eitt av teimum túsundtals fólkum, ið gjørd­ ist heilt ovfarin av stóru manna­múgvuni, sum luttók í og eygleiddi Faroe Pride skrúð­gonguni. Eg var har, tí eg ætlaði at taka uppá til mína internetsending, Faroe Islands Podcast, men fjøldin, sum var komin saman at stuðla LGBT felagsskapinum í Føroyum, dró meg við sær. Í juni í ár gekk eg við í Pride-gonguni, har eg búgvi í Portland, Oregon, USA, og tað var eitt ótrúligt upplivilsi. Hví luttók eg í skrúðgonguni, og hví eigur tú eisini at koma við? Lat meg greiða nærri frá... Trúgvandi mormonor, ið vilja byggja brýr Eg eri limur í einum kristnum trúarbólki, sum eitur Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, men vanliga verða vit nevnd mormonar. Hóast mín trúarbólkur varð hildin at vera rættiliga víðgang­ andi fyri eini øld síðan, so eru mormonar í dag kend­ir fyri at vera politiskt kon­ serva­tivir. Eisini eru teir kend­ir fyri at duga sera væl at samskipa og savna pengar inn, og á henda hátt stuðlaðu teir einum lógaruppskoti í Kalifornia (Proposition 8), sum bannaði samkyndum hjúna­lagi í hesum ameri­ kanska statinum í 2008 (í summ­ar avgjørdi hægsti dómstólurin í USA tó, at hetta lógar­uppskotið var í stríð við amerikansku grundlógina). Í ár luttók eg í skrúð­gong­ uni í Portlandi saman við einum bólki av mormonum, sum virka undir heitinum Mormons Building Bridges (mormonar byggja brýr). Hesin bólkurin heldur at okk­ara kirkja eigur at taka betri ímóti LGBT-brøðrum og -systrum okkara. Hóast eg havi nógv sam­ kynd vinfólk, og júst hevði frætt, at eitt systkinabarn mítt var lesbisk, so var tað ikki lætt at gera av at luttaka í skrúðgonguni. Eg visti at fleiri vinir og kenningar, sum eg gangi í kirkju við, kanska fóru at tað illa upp. Tað var greitt, at eg fór at noyðast at svara mongum spurningum, og at summir javnlíkar mínir enntá kanska fóru at síggja meg sum ein “fremmandan”. Somu vendingar sum fyri hundrað árum síðani Hví gjørdi eg tað so? Fyrst av øllum tí eg hoyrdi, hvussu fólk tosaðu um samkynd, og so kendi eg onkrar vendingar aftur. Samkynd parløg vórðu kallað “ónáttúrlig”, ein “synd móti Gudi”, ein “hóttan móti sonnum hjúnabondum og familjum”, sum “kundi føra til at fólk fara at giftast við djórum.” Júst somu orð vórðu nýtt um mítt fólk, tá vit framvegis høvdu okkara serliga slag av hjúnabandi: fleirgiftu. Mormonar góvust við fleirgiftu seint í 19. øld, og eg má viðganga, at eg gleðist um, at eg ikki at livdi tá. Eg havi eina konu, hon er ófør. Mær tørvar ikki fleiri. Men tá mormonar giftu seg við fleiri konum, so nýttu tey, ið vóru ímóti hesum, tað sum grundgeving fyri at jagstra okkum sum djór. Ja, tað var loyvt at drepa ein mormon í amerikanska statinum Missouri heilt fram til 1976. Í roynd og veru so ásetti lógin, at komst tú fram á ein mormon, so SKULDI tú drepa hann. So tá eg hoyri, hvussu summi málbera seg í dagsins kjaki um rættindini hjá sam­ kyndum, so veit eg, hvagar tað kann føra. Og sum kristin havi eg eina moralska skyldu at virka ímóti hesum. Borgararættindastríði hjá okkara ættarliði Nú eg síggi LGBT-systrar og -brøður mínar stríðast fyri teimum rættindum, sum eg longu havi, skilji eg, at stríðið fyri javnrættindi til LGBT-arar endurspeglar væl stríðið hjá littu lands­monn­ um mínum í fimti- og seksti­ árinum. Hetta er veruliga eitt borgararættindastríð fyri okkara ættarlið og fyri okk­ ara samtíð. Tá eg endurskoðaði gerð­ ir mínar seinastu árini, so byrjaði eg at síggja meg sjálvan fylgja mynstrinum hjá teimum liberalu hvítu í rasuskildu suðurstatunum í Amerika í hálvtrýssunum. Tey vóru ímóti rasuskilnaði og hvussu tey svørtu vóru viðfarin, men tey hvørki gjørdu ella søgdu nakað. Tey vóru vís í, at støðan fór at broytast fyrr ella seinni. Tey gjørdu einki, ikki tí tey vóru ónd, men tí tey ikki vildu gera um seg. Tey vildu ikki fornerma grannarnar, tey vildu ikki missa status í samfelagnum. Støðan broyttist, men ikki so skjótt, sum hon kundi havt broytst, um tey samhugaðu hvítu høvdu hjálpt til. Tá vit nú líta aftur um bak, noyðast hesi fólkini at svara spurningum frá sínum børnum, ommubørnum og abbabørnum: “Hvat gjørdi tú, tá borgararættindastríðið stóð á í trýssunum?” Um stutta tíð fara børn míni at seta mær sama spurning um stríðið fyri rætt­ind­um teirra sam-kyndu í dag. Eg visti, at eg ikki var nøgdur við mítt svar. Tí lut­ tók eg í Pride-gonguni. Hvat hevði Jesus gjørt? Í síðsta enda var tað Jesu lær­dómur í Bíbliuni, sum fekk meg at luttaka. Í Fjalla­ prædikuni býður Jesus okk­ um: „Dømið ikki, fyri at tit skulu ikki verða dømd!” (Matteus 7:1) Seinni segði Jesus at: “hitt stóra og fyrsta boðið” var at elska Gud (Matte­us 22:37-38) og bað okk­ um síðani; „elska næsta tín sum teg sjálvan.“ (Matteus 22:39) Stutt sagt so trúgvi eg á ein Gud, og eg trúgvi, at eg fari at standa til svars fyri mínar gerðir í hesum lívi. Eg trúgvi at dómurin fer at handla um at svara hesum báðu ein­ føldu spurningunum: hvussu vísti tú Gudi kærleika tín, og hvussu vísti tú, at tú elsk­ ar brøður og systrar tínar? Onga­staðni í hesum dóm­ inum fer Gud at spyrja: “Hvussu nógv hevur tú gjørt fyri at kúga tey samkyndu?” So eg luttók í skrúð­gong­ uni. Eg gekk við fyri vinfólk míni, fyri trúgv mína, og fyri familju mína. Tað átti tú eisini at gjørt leygardagin. Hví eg luttók í Pride skrúðgonguni, og hví tú eisini áttið at komið við Matthew Workman