hósdagur 15. august 2013síða 46

nr. 93 · 16. august 2013 10 VIKUSKIFTI maskulint: ein vælhingin háryggur ella heilt tjógv – borðreitt á eini fjøl, har man skal dálka seg um hendurnar. Varðveitti føroyski maskuliniteturin – Føroyingurin hevur hinvegin ongan­ tíð mist samband við náttúruna og veið­ una. Hann hevur tí ikki tørv á leita eftir mista maskulinitetinum – tvørturímóti eru neyvan aðrir eins maskulinir menn. Orsøkin finst í stóran mun í siðinum at fáa mat á borðið. Gutti vísir á, at gastronomi er ein inn­grógvin partur av føroyska sam­ felag­num. Tá eini hús verða bygd, er hjallurin ofta tað fyrsta, sum verð­ur teknað, tí hann er tengdur at ætt­ini. Út frá hjallinum skal vera køkur ella grov­ køkur. Í kjallaranum skal mað­urin hava pláss til byrsur, stamp­ar, flettingaborð, ketildraktir og annað. Kaggarnir við lakaðum spiki og frystiboksin eru fast innbúgv, seiðatrøð eru vanligt húsa­ pynt, og bilurin skal hava krók ella stórt baggagurúm, so pláss er fyri veiðuni. – Vit eru eitt kulnariskt gjøgnum­ súrgað samfelag, sigur Gutti smílandi. – Fyrr var tað av neyð, at menninir løgdu so nógv fyri. Í dag hava flestu menn ein vanligan, gráan gerandisdag, men so hava teir náttúruna og veiðuna um­framt – og tað heldur teimum fast í tí maskulina, brýtur tað gráa og ger mun á árstíðunum, sigur Gutti. Málandi lýsir hann eitt grindadráp sum dømi. – Gevaldiga stórir hvalir verða riknir – ofta í fleiri tímar – inn móti landi. Har leypa menn á sjógv, teir vassa í blóði uppundir miðju og drepa hesi stóru dýrini við stórum vápnum og egnum hondum. Síðani skera teir tey í petti. At enda liggja fleiri tons av deyðum, smáttskornum dýrum á kaiini – tað er altso ekstremt maskulint. – Føroyski maðurin hevur flutt seg nakað, tí hann fylgir nú longu fram­ leiðsluni upp og ger eisini matin sjálvur. Nógvir føroyskir menn duga sera væl og hava gott handalag í køkinum, heldur Gutti. Hjallurin – eitt mannfólkaøki – Hóast maðurin ikki rørdi í grýtunum, so hevði hann hjallin, har hann tók sær væl av føðini. Hjallurin er gastro­nom­ iska sambindingin millum kynini; har sleppur maðurin og konan tekur við. Men hjallurin er ofta eitt maskulint øki. Har kelar maðurin krovum og grinda­ likkjum, tað er har krúnan á verkinum er; har úrslitið av longu prosessini foredlast. Hann hevur passað sín seyð í áravís, hoyggjað, rikið og roytt ullina, og nú hongur krovið har. Tað er ein long tilgongd, sum skapar gleði og stoltleika, vísir Gutti á. – Ofta savnast menninir í hjallinum. Har er eitt serligt tosingarlag; har verð­ ur snapsað og reypað – og maðurin og hansara avrik verða sædd – júst sum hjá tí útlendska manninum, sum bjóðar gestunum inn í sína matgerð. – Tá ein maður í hjallinum greiðir frá um krovini ella stóra kalvan, so er tað týðum bæði inniligt, passionerað, sansaligt og tølandi. Tað er eisini eksperimenterandi, tí í fjør gjørdi hann á ein hátt, men í ár roynir hann nakað annað. – Hetta eru júst somu lýsingarorð, sum vit nýta um sex, vísir Gutti á, og byggir harvið eina brúgv mill­um gastronomi, maskulinitet og sexuali­ tet. – Matur er eisini spælandi, livandi, leikandi, savnandi og ekstremt sansa­ ligur. Tað maskulina stríðið og tann feminina umsorganin – tað bleyta og tað harða – hittast í mati. Tað er tí helst ikki av tilvild, at nýggja rákið hevur fingið heitið »gastrosexualitetur«. – Og hugsa vit um tað, so er tað ein ótrúliga vøkur mynd, at stríðið, sum maðurin leggur í matin, verður sett fyri familju og vinir – og so verður tað etið og er teimum til gagns. Tað hvørvur bara og einki sæst aftur, men stoltleikin við at geva og gleðin við at fáa kunnu ikki gerast upp. Hetta eru varandi virði. Eg haldi, at tað er hetta, lívið snýr seg um, hugleiðir Gutti. Dyrka okkara egna In-orðini í dag eru tað siðbundna, lokala, vistfrøðiliga og burðardygga, og tað ger Føroyar sera áhugaverdar úti í heimi, tí okkara tilfeingi livir frítt í náttúruni. – Vit virðismeta ikki ordiliga okkara tilfeingi og okkara vitan. Hetta er bara gerandissligt hjá okkum. Men tað eru ósigiliga stór virði í, at øll hava møguleika at skaffa føði og duga at hagreiða hana. Og tað ger okkum til trendsetarar í nýggja rákinum, heldur Gutti. – Tað hava verið ymisk matrák gjøgn­um tíðirnar. Í 90'unum skuldi alt vera italienskt ella mexikanskt, men nú leita vit tíbetur aftur til tað lokala, vísir Gutti á, og kemur at enda við einum hjartasuffi: – Vit hava heimsins bestu rávørur og vit hava vitan og hegni at gagnnýta tær. Eg vóni tí veruliga, at vit skjótt hava innflutt tann seinasta búffin úr Uruguay. Gutti Winther Eigur fyritøkuna Munga • Varð útlærdur '07 frá The Paul (michelinlønt matstova í Tivoli) • Hevur síðani verið køksleiðari nógva ymsastaðni • Gjørdi í 2012 6 partar av Spískamarinum • Ger í 2013 6 nýggjar partar av Spískamarinum • Fer í 2014 at gera seinastu 6 partarnar av Spískamarinum • Tá hevur hann gjørt 18 matsendingar av øllum 18 oyggjunum Mynd: Spískamarið mynd: Heinesen Myndir mynd: Heinesen Myndir Við sendingini Spískamarið hevur Gutti Winther varpað ljós á før­ oyskar rávørur og matmentan