týsdagur 20. august 2013síða 12

Mikudagur 21. august 2013 · Nr. 95 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 meldurin Jón Brian Hvidtfeldt – Hetta fekk eg júst nú. Hetta kom við teldupostinum, beint sum eg skuldi fara út gjøgn­um hurðina. So eg tók tað bara við. Óli Jacobsen veittrar við einum pappíri. Teldu­ post­urin er frá Adam Hochschild, maðurin sum eitt nú hevur skrivað bókina »Kong Leopolds Arv« um viður­skiftini í afrikanska land­inum Congo undir harð­ renda stýrinum hjá belgiska konginum Leopold II fyri meira enn hundrað árum síðani. Boðini frá Hochschild eru, at hann ætlar at nevna havna­mannin Daniel Jacob Danielsen, Dollan, í eini kom­ andi grein hjá sær. Tá bretski konslin Roger Casement í 1903 fór fyrsta túrin at kanna ræðu­leik­ar­nar í Congo, var Dollin við sum hansara fremsti sam­starvs­ felagi. Og árini hareftir hevði Dollin sín týðandi leiklut í at greiða heiminum frá støðuni í landinum. Eitt arbeiði, sum í 1908 noyddi Leopold frá vald­ inum. – Á henda hátt hevði Dollin beinleiðis ávirkan á heims­søguna. Men hóast nógv er skrivað um Congo og Leopold, so er Dollin ikki tikin upp á tungu. Men nú fær eisini hann sítt pláss í heims­søguni, sigur Óli Jacobsen eitt sindur errin. Hóast lítillátin, so er Óli Jacobsen glaður um, at kann­ingararbeiðið hjá sær nú fær søgufrøðingar, líka úr Avstralia til USA, at skriva Dollan inn í teirra søgu­ bøkur. – Ja, onkursvegna haldi eg at hetta er eitt gjøgnumbrot. Eg eri jú ikki søgufrøðingur, men havi bara Gøtu skúla at dúva uppá, leggur Óli Jacobsen smílandi afturat. Søgan um Dollan – Havnar­mannin, sum broytti heims­søguna – er bara ein av mongum søgum úr penn­ inum hjá Óla Jacobsen. Hóast hann árini frá 1994 til 1998 var løgtingsmaður og eitt skifti eisini lands­ stýrismaður fyri Verka­ manna­fylkingina, so er Óli Jacobsen kendur fyri síni 36 ár sum formaður í Fiski­ manna­felagnum, frá 1971 til 2007. – Mær hevur altíð dám­ að væl at skriva. Vit byrjaðu FF-blaðið í 1990, og eg trúgvi framvegis uppá, at tað broytti fatanina hjá fólki av fiski­manninum. Í FF-blað­ num byrjaði eg at skriva um gamlar fiskimenn, eg fekk teirra søgu, og mær dámdi væl at fortelja hesar søgurnar, greiðir Óli Jacobsen frá. Í 2007 bleiv hetta vaksandi ítrivið til eitt fulltíðarstarv. – Tá sluttaði alt í Fiski­ manna­felagnum. Eg var 63 ára gamal, og hevði ætlað mær at taka eitt for­mans­ skeið afturat. Men tá tað ikki bleiv, so mátti eg finna upp á okkurt annað. Eg fór at skriva burturav. Óli Jacobsen bleiv knýttur at Sosialinum, og síðan eru Miðvikan og Søgur úr Gamla Kirkjugarði í Havn fastir táttir í blaðnum. – Okkurt um 300 grav­ stein­ar eru í gamla Kirkju­ garði. Fólkini, ið har liggja, um­boða í stóran mun Havn­ ina í nítjandu og tjúgundu øld. Sjálvandi við tí sosialu slag­síðu, at her er bara talan um tey, sum høvdu ráð til ein grav­stein. Men eg haldi tað vera áhugavert at for­ telja teirra søgu, sigur Óli Jacobsen, sum nú hevur steðg­að á við at kalla hvørja grøv. Men har mangla einar tvær ella tríggjar søgur. Og tær skulu eisini skrivast. Óli Jacobsen hevur ætlan­ ir um at savna saman alt tilfarið úr Gamla Kirkjugarði, antin í bók ella teldutøkt. Men tað liggur eitt sindur long­ur frammi í tíðini. Lagnurnar Lívssøgurnar hjá vanligum fólki fanga lætt áhugan hjá Óla Jacobsen. Men sterkast standa lagnusøgurnar. Søg­ ur­nar um menn, ið eru farnir á sjónum, og søgurnar hjá teim­um, ið eftir sita. Sum dømi nevnir Óli Jacobsen árið 1920, tá 60 mans fórust á sjónum. – Ein kann undrast á, hvussu føroyska samfelagið hev­ur yvirlivað hesar van­ lukkurnar. Mítt ættarlið fatar tað so dánt, og tey ungu fata tað als ikki. Óli Jacobsen hevur tosað seg heitan. – Tað hevur týdning at for­telja hesar søgurnar. Ikki minst so at tey ungu kunnu skilja, at teirra luksuslív er ikki nøkur sjálvfylgja. Hann steðgar á. Tekur fram eitt brot úr einari av mongu vanlukku frá­søgn­ unum. Vanlukkan umborð á Acorn undir Íslandi í 1928, tá sjey menn brendu til deyða. – Her finst eitt bræv, ið ein maður skrivaði heim til konu sína, har hann greiddi frá um síðstu løtuna hjá 16 ára gamla soni teirra, ið brendi til deyða umborð. Eg fekk loyvi at endurgeva brot úr bræv­ inum. Tað er so kenslu­borið, at tað rørir meg inn á sálina. Lagnusøgurnar hava stað­ ið á prenti, summar í FF-blað­ num og aðrar í Sosialinum, og 20 teirra eru savnaðar í bókini »Havið tók teir«, ið Óli Jacobsen gav út í 2011. Sjálvur heldur Óli Jacobsen, at føroyska sam­ fel­agið ger alt ov lítið fyri at doku­mentera sína egnu søgu. – Eg nevndi einaferð fyri Jógvani á Lakjuni, ið tá var lands­stýrismaður í menta­ málum, um tað ikki hevði verið eitt hugskot at byrja við ársuppgávunum í mið­náms­ skúl­unum. Um skúlarnir ikki kundu latið kornvelting í Russlandi og kollvelting í Fraklandi ligið í eitt ár, og í staðin sent næmingarnar út at tosa við ommur og abbar. Tað hevur týdning at vit sum samfelag festa søguna á blað. Tú mást kenna tína egnu fortíð Hann hevur skrivað okkurt um 4000 síður av siðsøgu. Søgur um persónar og lagnur úr eini farnari tíð. Ein av søgunum hevur enntá fingið viðurkendar søgufrøðingar úti í stóru verð at rætta kumpass. – Eg blívi klókari av at skriva hesar søgurnar, og saman við mínum forvitni er tað drívmegin í arbeiðnum, sigur Óli Jacobsen, sum hóast 70 ára gamal framvegis leitar eftir søgunum – Eg geri einki annað. Eg dugi heldur einki annað. Eg dugi ikki at mála, smíða ella grava. Men eg skrivi Mynd: Álvur Haraldsen