týsdagur 20. august 2013síða 18

Mikudagur 14. august 2013 · Nr. 92 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi slí­k­an váða. Løgtingið kann gera nakað ítøkiligt fyri at ven­da fólkafráflyting til fólkavøkstur, soleiðis at sannlíkindini fyri at fólk eisini búgva her um 30 ella 50 ár og harvið eisini brúka tunnilin eru til staðar. Tað kann ein privatur íleggjari av givnum orsøkum ikki. Og landið kann skipa so­ leiðis fyri, at framtíðar sam­ ferðslu­útbyggingar verða lagd­ar soleiðis til rættis, at tær stuðla undir at tunnilin verð­ur brúktur mest møgu­ ligt. Poengið er bara, at ein pri­vatur íleggjari vil taka seg betaltan fyri ein váða, sum landið longu kennir, tek­ur og kann gera nakað við, argumenterar Johnny í Gróti­num. Tí eftirlýsir bú­skap­ar­ frøð­ingurin enn einaferð grund­leggjandi diskusjónina um, hvat skal vera alment, og hvat skal vera privat. - Vit mugu kunna disku- tera og lýsa út í æsir, um og hví vit vilja gjalda tríggjar ferðir so nógv fyri at koyra ígjøgnum ein tunnil aftur fyri at lata ein privatan átaka sær váðan av verkætlanini, sigur Johnny í Grótinum. Búskaparfrøðingurin vísir á, at í okkara granna­ londum hava tey hesar disku­sjón­irnar um alment kontra privat og áður um­ rødda OPP-modellið. Tá danskir pensjóns- grunn­ar í vetur bjóðaðu sær til at fíggja eina røð av íløgum í infrakervið í Danmark eftir OPP-leistinum, var mót­ tøkan lunkað. Ikki minst hjá fíggjar­málaráðharranum, Bjar­ne Corydon. - Tað er altíð ein rokning, ið skal gjaldast – eisini fyri eitt OPP-projekt. Og tann rokn­ingin endar altíð í síðsta enda hjá skattaborgarunum, segði Corydon við Børsen. Argumentatiónin hjá teim­um ivasomu bygdi á, at danski staturin er somikið væl fyri, at hann kann lættliga læna pengar fyri tvey prosent í rentu, meðan pen­sjóns­grunn­arnir taka sær eini sjey prosent í rentu fyri at fáa eina skilagóða for­ rætning burturúr. - Og nær er váðin so mikið stórur, at hann rætt­vís­ger eina eyka rentu upp á fimm prosent, ljóðaði spurn­ing­ur­ in, ið Corydon setti upp ímóti OPP-leistinum. Í aðrari grein í Børsen um ólavsøkuna varð víst á, at manglandi áhugin í Dan­mark hevði fingið pen­ sjóns­grunn­ar­nar at leita sær eftir íløgumøguleikum uttan­lands. Pensjóns­grunn­ ar­nir eru snøgt sagt ov dýrir fyri almenna Danmark, sum kann fáa aðra fígging mun­ andi bíligari. Herheima eftirlýsir Johnny í Grótinum eina líkn­ andi diskusjón. - Vit mugu hava eitt vitan­ ar­grundarlag at diskutera á. Vit mugu kunna diskutera, um og hví føroyski brúkarin skal gjalda tríggjar ferðir so nógv fyri at koyra gjøgnum Eystur­oyartunnilin aftur fyri at eitt privat felag átekur sær váðan av at gera tunnilin. Og her eigur Bú­skap­ar­ ráðið at hava ein virknan lei­k­lut, heldur fyrrverandi for­mað­ur­in. - Eg bleiv satt at siga eitt sindur spentur, tá eg í kjalarvørrinum av at Lands­bankin var avtikin hoyr­di, at Búskaparráðið skuldi styrkjast við einum sekriteria­ti. Tað ljóðaði, sum fingu vit á henda hátt eitt sterkari og meira virkið Búskaparráð. Og málið um Eysturoyartunnilin er eitt upplagt mál fyri Bú­skap­ar­ ráðið at viðgera og lýsa, sigur Johnny í Grótinum. Búskaparráðið var kall­að í Rættarnevndina hjá løg­tingi­ num fríggjadagin í síðstu viku. Men ráðið hevur onga mein­ing um tunnilin, segði Sverri Hansen, formaður í ráð­num, eftir tann fundin. Vavstur og slutur Í kjakinum um Eystur­oy­ ar­tunnilin hevur løg­mað­u­r fleiri ferðir togað Sand­oyar­ tunnilin inn í málið. Hann hevur víst á, at almennu Før­oyar hava ikki ráð til at gera tveir tunnlar, og tí má landið halda seg til Sand­ oyar­tunnilin, sigur hann. Ein argumentatión, ið sambært búskap­ar­frøð­ing­ inum er beinleiðis skaðilig. - Við at argumentera á henda hátt, gloymir tú eina røð av millumrokningum. Og tað ringasta av øllum er, at tú missir fokus á tað, sum alt snýr seg um. Nevniliga prís­in fyri at brúka tunnilin, sum er avgerandi fyri sam­ felags­nyttuna, sigur Johnny í Grótinum og heldur fram: - Eysturoyartunnlin kann for­renta seg sjálvan, og tí hev­ur tú spurningin, hvørt tunnil­in skal vera almennur ella privatur. Tað eiga politik­ ar­ar og serfrøðingar at disku­ tera sum eitt mál fyri seg. Sandoyartunnilin for­rent­ar seg ikki, og kemur tí ongan­ tíð at vera ein spurn­ingu­r um alment ella privat. Tí má man diskutera henda tunnilin fyri seg, og seta hann í forhold til aðrar raðfestingar á fíggj­ar­ lóg­ini næstu árini. Meðan tað sambært búskap­ar­frøðinginum er sera tilvitað av løgmanni at samantvinna báðar tunnl­ arnar fy­ri á tann hátt at leypa millumrokningarnar um, so hevur andstøðan við sín­um alternativa uppskoti grugg­að málið enn meira. - Tað er eitt misskilt, nationalistiskt argument at føra fram, at útlendingar fara við vinninginum, og tí eigur tað almenna at gera tunnilin. Lands­kassin skal væl eisini út um landoddarnar at læna peng­ar, og vinningurin av ­hes­um verður heldur ikki skatt­aður í Føroyum. Eingin finst heldur at Bakkafrost fyri í januar í ár at læna 750 milliónir krónur frá norsk­ um íleggjarum fyri eina rentu á 5-6 prosent, hóast tað almenna kundi lænt peng­ar­nar nógv bíligari. Og tað er eisini í lagi. Tí mun­ urin er, at tunnilin er ein brúkar­a­fígg­ja­ð byggiætlan, sum almennu Føroyar varða av. Og størsta útreiðslan er also rentukostnaðurin fyri at fíggja tunnilin, og tí er rentu­kostn­aðurin avgerandi fyri, hvat tað kemur at kosta at koyra ígjøgnum. Og her stend­ur spurningurin um sam­felags­nyttuna, sigur Johnny í Grótinum. Í uppskotinum hjá Javn­ aða­r­flokkinum og Tjóð­ veldi verður lagt upp til, at Eystur­oy­ar­tunnilin skal vera við til at fíggja ein kom­andi Sandoyartunnil. Og tað er harmi­ligt, sambært bú­skap­ ar­frøð­ing­inum. - Velur tú at seta prísin fyri at koyra gjøgnum Eystur­oyartunnilin so høgt, at tær inntøkurnar kunnu fíggja ein Sandoyartunnil, so gerst samfelagsnyttan al­so minni. Og hinvegin sleppa politikarar tá und­ an at seta ítøkiligu, sam­ felags­bú­skap­ar­ligu kost- nyttu útrokningina fyri Sand­oy­ar­tunnilin greitt upp og raðfesta hesa íløgu í mun til allar aðrar íløgur á fíggjarlógunum næstu ár­ini. Málið blívur tá ein spurn­ ing­ur um at røkka ávísum politik­ar­um, sum kunnu koppa politiska meirilutan henda­vegin ella hinvegin. Og tað er ikki til fyrimuns, hvørki fyri samfelagsnyttuna ella fyri fólkaræði, sigur John­ny í Grótinum. - Sum samelag mugu vit kunna diskutera og lýsa út í æsir, um og hví vit vilja gjalda tríggjar ferðir so nógv fyri at koyra ígjøgnum ein tunnil aftur fyri at lata ein privatan átaka sær váðan av verkætlanini. Tað sigur Johnny í Grótinum, búskaparfrøðingur og fyrrverandi formaður í Búskaparráðnum. Næsta skúlaár skal hann undirvísa triðja árs næmingum á Føroya Handilsskúla í, hvussu búskaparfrøðin kann brúkast til at greina viðkomandi samfelagsbúskaparligar spurningar. Og har er Eysturoyartunnilin eitt upplagt evni, sigur Johnny í Grótinum, sum eftirlýsir grundleggjandi diskjusjónina um, hvat skal vera alment og hvat skal vera privat. Mynd: Álvur Haraldsen