hósdagur 22. august 2013síða 16

Fríggjadagur 23. august 2013 · Nr. 96 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tað stóra mennandi samhaldsfasta takið um suðurleiðina Hanus Vang Verkfrøðingur Hetta uppskot snýr seg um tunn­il til Suðuroyar, har all­ar oyggjar á leiðini verða knýtt­ ar uppí. Tað hugskotið er í sjálv­ um sær ikki nýtt, men verð­ ur hann gjørdur, sum her er hugsað, so eru fleiri slóð­ brótandi nýggj­ar hugs­an­ir frammi í verk­ætl­an­ini. Hugsanin er at norðurendin verð­ur havnarmegin Velba­ stað­háls, og so verður farið nið­ur á neyðugt dýpi sambart kom­andi seismiskum kann­ ing­um. Tað dýpi er kanska eini 120 metrar undir 0. Síðani verða Hestur, Sandoy, Skúgvi og møguliga Stóra Dím­un knýttar í tunnilin á tann hátt at borað verður frá høvuðs­tunnlinum og upp á hesar oyggjar. Soleiðis verður Suður­ leiðin tryggari, tí ikki verður so ovurhonds langt ímillum rým­ingarleiðir, eins og ó­dýr­ ari luftskifti fæst. Trygdarkrøvini eru jú sam­svarandi tunnilslongd. Suðurendin verður norðan­fyri Sandvík, soleiðis at sleppast kann undan at fara niður­um næst niðastu basalt­fláir. At gera ætlanina soleiðis kem­ur at spara væl av brenni­evni, tí ferðslan ikki skal so ofta upp. Tá fleiri oyggjar sum ikki hava rottur, fáa fast sam­ band, verður neyðugt at rottu­tryggja tunnlarnar. Tað kann helst gerast við eini jarn­fóðr­ing við nakað væl av el-streymi í. Ofta hoyrist um høgan rakstr­ar­kostnað fyri undir­ sjóvar­tunnlar, tí dýrt er at pumpa lekavatnið upp. Man ikki vera møguligt at seta harðari krøv til betong­ tett­ing, soleiðis at lekarnir vera færri og smærri? Tað er eitt sindur løgið at vit vilja fylgja nøkrum hørðum norsk­um vegareglum um tunnl­ar, sum teir ikki fylgja sjálv­ir. Tí er roknað við her at oyggja­íbind­ingar kunnu vera 80 promillur, ella 8 senti­ metrar fyri meturin. Tað er tað strembað verður eftir í lands­vega­kervinum. Í norskum vegareglum plagdi at standa: ”Der kompenseres i kravene for dyrt terræng”. Sjálvandi eiga trygdarrúm við O2-útgerð at gerast á leiðini. BAKSTØÐIÐ: Tey flestu trúgva at vit eina ferð fara at fáa fast sam­band til Suðuroyar, sjálvt um vit hoyra mest um Skála­fjarð­ ar­tunnil og Sandoyarleiðina nú í tíðini. Longu nú hoyrist um møguleikan at gera ferju- havn á Sandi og í Hvalba, tá Sandoyartunnilin er veru­ leiki. Tá tað er framt verð­ur helst farið undir Suður­ oy­ar­tunnil, eins og tunnil til Sandoyar reiðiliga kom fram, stutt aftaná at betr­aða ferjusambandið um Gomlu­ rætt var komið. Soleiðis er eyðsæð, at tørv­ ur er á eini skilagóðari fram­ tíðar­ætlan, sum kann lagast til fíggjarorku samfelagssins, og sum samanborin við ferju­ sam­band verður lønandi. Sjálvandi kann hetta eisini gerast heilt skjótt um fíggjar­ orka verður tøk til at byrja arbeiði fleiri staðni í senn. Um ikki so mong ár, verður tørvur á nýggjari Suður­oy­ar­ferju, sum helst fer at kosta eina miljard ella hálva aðru.. Eisini eigur at hugsast um ár­ liga ferjukostnaðin, sum ikki er so lágur. Vit vita at land okkara ikki er stórt, og tí eiga vit at skapa møguleikar fyri at alt land­ið verður brúkt til lítar, og at samferðsluframbrot eiga at vera samhaldsføst. Meðan stóra mennandi ætlan­in um SUÐURLEIÐINA verð­ur gjørd, eiga gomlu tunlar­nir í Suðuroy at dýpast (fáast hægri) og breiðkast, spaku­liga og ódýrari enn at gera nýggjar tunlar. Tilfarið úr tunnlunum eigur at verða brúkt til út­ byg­g­ingar, so sum vegir, havna­løg, útstykkingar og annað, soleiðis at spart verð­ ur um mongu misháttu grót­ brotini. SAMFERÐSLUVÍÐSJÓNIR Heldur enn Skála­fjarð­ar­ tunnil er vert at viðgera upp­ skoti hjá Frank Han­sen, verk­ frøð­ingi, um Norður­leiðina í álvara. Møguleikin at gera Svínoy­artunnill eigur eisini at viðgerast. Svínoy er ein stór og góð oyggj við nógvum góðum lendi, ser­liga um hesin tunnil fær ein teym suður í Havn, har sera vítt og gott lendi er móti vestur­ skini­num. Er tunnil til Svínoyar er stutt og lætt at halda áfram til Fugloyar ígjøgnum Fugloyar­syllina. Hugsa vit um hvussu nógv ”ringvegurin til Viðar­ eiðis” kostar, 3/4 miljón fyri íbúgvan á Viðareiði, so hevði samsvarandi prísur fyri Suðurleiðina verið einar 5 millliardir, men fer helst at kosta eina helvt av hesi upp­ hædd. Samtykkir Løgtingið tað Lands­stýri ætlar, so verður eingin Suðurleið fyrr enn um kanska eini 50 til 60 ár, ella eini 20 ár aftaná at landið fær Skála­fjarðartunnilin. Hesin hev­ur tá kostað Føroyum væl av milliardum umframt kostn­að fyri nýggjan Smyril og Teista. Ikki er at gloyma 80 miljónir í árligum rakstri. EIN VÓN Um Føroya Løgting fyri eina ferðs skyld fer at arbeiða skila­gott, so makta Føroyar at fremja hesa samhaldsføstu ferðslu­víðsjón, - at fáa sam­ band í Føroyum -. Samtykkir Løgtingið, (Blinda liðið), tað Landsstýri ætlar, -enntá við bindi fyri eyguni -, ja so avansera vit frá at vera ein bananrepublikk við sera avmarkaðum demokratii til at gerast ein reindyrkað CIP-koloni. Tað er kollvelting ímóti øll­ um demokratiskum grund­ regl­um. Tá verður tíðin enn og bún­ari til mótkollvelting, frælsi og demokrati í Før­oy­ um! PS: Sipað verður til yrkingina ”Tað blinda liðið” hjá Kristiani Matras. Tunnilsmálið til endaliga avgerð Ólavur Hátún Størsta verkætlan í Føroyum nakran­tíð skal nú til endaliga við­gerð og avgerð. Tí er nú um­ráð­andi, at øll sjónarmið koma greidliga til sjóndar. Tað kann kanska tykjast løgið, at leikmaður sum undir­ritaði ger um seg í hes­ um, serliga tá hugsað verður um, at hann komin væl til aldurs neyvan sjálvur fer at upp­liva so nógv av endaligu úrs­lit­unum. Tó man tað vera av týdningi, at einhvør áhug­ að­ur leggur sítt til. At samferðslukervið er av ovurstórum týdningi í oyggja- og fjallalandi sum okkara er eyðsæð. Tað ræður tó um, at framferðin er skyn­ som og rættartrygg. Um hetta seinna hava navnframir advo­kat­ar alment borið fram í fjøl­miðlum, at hetta grund­ ar­lag ikki er lagi. Tí má tað í rættarsamfelag sum okkara vera eitt krav, at hetta verður eftirkannað, áðrenn tikið verður samanum. Ivi kann vera, um vit í fíggjar­ligari trongdartíð sum í teirri verandi yvirhøvur skulu hugsa um stórætlanir sum hesar tunnilsgerðir. Tó man meirilutasemja bæði politiskt og millum fólk vera, at smidligari ferðarsamband mill­um bústaðarøkini er av vitalum týdningi fyri sam­ felags­menn­ingina. Ósemja er tó um, hvar vit skulu leggja fyri, og so hetta, um upp­ gávan skal vera almenn, ella um hon skal latast privatum at umsita. Mær er ongin ivi um, at tað fyri okkara fámenta fólk leikar mest á at fáa veitt stytstu leið millum høvuðs­ staðin og fjølmentu býir­nar og bygdirnar fyri norð­an, so at eitt vælskipað mið­staðar­ øki kann gerast ein veruligur kraftardepil, sum strálar lív­ g­andi út í hvønn krók í landi­ num. Viðvíkjandi hvør ið skal fremja uppgávuna dugi eg illa at skilja, at meirilutin i politisku samgonguni hev­ ur bitið seg so fastan í, at ognar- og ræðisrætturin yvir hesari aðalæðr í okkara sam­ferðslu­leið skal latast privat­um útlendingum upp i hend­ur. “Tað verður skjótari at fáa verkætlanina framda, um privatir fáa uppgávuna, og sleppa teir ikki framat, verð­ur onki av nøkrum”, verð­ur sagt. Hasin pástandur er á ongan hátt undirbygdur. Var einari fyrrverandi sam­gongu lív lagað, hevði Skálfjarðartunnilin longu verið væl á veg, og í nýggj­ ari tíð hevur okkara fremsti stovnur á økinum Lands­ verk givið til kennar, at hann bæði bíligari og betur kann átaka sær at skipa fyri hesari uppgávu, ið hann er sum skaptur til. At lands­ stýris­maðurin í inn­lendis­ mál­um og Føroya løgmaður í al­mennum orðingum vilja undir­kenna hendan okkara fremsta førleikastovn á øki­ num, tí hann ikki stuðlar upp undir teirra ætlan, er lítið hugaligt dømi um háttalagið í okkara ovastu politisku umsiting. “Ongum nýtist at koyra ígjøgnum!” Nøkur verulig grundgeving fyri, at tunnilig endiliga skal vera privatur, hevur ikki verið at sæð. Hinvegin hava løgnar orðingar verið at hoyra – eitt nú hetta, at um tunnilsgjaldið uttan há­ marks­prís verður so høgt, at fólk fara at aftra seg fyri at koyra ígjøgnum, so sakar tað onki, tí tey kunnu bara leggja gomlu leiðina norður um Streym (“Ongum føroyingi nýt­ist at koyra ígjøgnum”, endur­tók Kári P. Højgaard í ein­ari sjónvarpssending, og hetta hevur eisini ljóðað frá øðr­um). Álvaratos, ætla tit, at fleirtalsmilliardir skulu leggj­ ast í eina verkætlan, sum bert tey færru fara at havar ráð at gera sær gagn av? Skilamenn innan sam­ gongu­na hava nú gjørt vart við, at gongdin í tunnla­máli­ num ber á skeiva leið. Men nú er tað hent, at rossa­ handil hevur tikið seg upp í málinum: tingmenn úr Sand­oynni lata seg lokka av gloypibita, so at teir utt­an atlit til flokksstøðu vilja stuðla framferðini hjá samgongumeirilutanum, fáa teir bara tilsøgn um Sand­ oy­ar­tunnil beinanvegin. Av løgna fyribrigdinum í føroyskum landspolitikki Ger­hardi Lognberg kunnu vit vænta okkum hvat sum helst, men at tú, Páll á Reynatúgvu, nú bítur høvd­ ið av allari skomm og let­ur hugsjónir falla, tað er á­talu­ vert. Tú fremur onki tjóð­ veldi í Føroyum við slíkum hugburði! Sjálvandi ynskja øll sand­ oy­ingum bestu sømdir, og alt landið vinnur eisini við, at tað verður koyrandi suður á ta eiggi­ligu Sandoynna. Men vit kunnu ikki síggja burtur frá, at samfelagið við Gomlurætt og havnarábótum í Skopun hev­ur lagt hundraðtals millión­ir í ferðarsambandið tann vegin, og at Sandoyggin við sínum 11 – ellivu – bilferju­ferðum um fjørðin um samdøgrið als ikki er ring­ast fyri millum oyggjar. Nú at tøma landskassan, frameftir binda hann til milliardaíløgu í ta einu tunnils­gerðina og soleiðis forða fyri menningini á so mong­um øðrum treingjandi sam­felagsøkjum, tað er skila­ leyst. Men Sandoyartunnilin má og skal koma. Hann má tó inn í eina samhaldsfasta heildar­skipan fyri alt landið, sum fíggjarliga í stóran mun hvíl­ir í sær sjálvum, soleiðis sum tað áður hevur verið víst á.