týsdagur 10. september 2013síða 10

Mikudagur 11. septmeber 2013 · Nr. 104 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt Hetta er ikki øðrvísi enn tá Johan Dahl ger eina avtalu við eitt oljufelag. Hvat er mun ur in millum at bora eitt hol tvørt ur ígjøgnum hav- botn in og at bora niður í hav- botn in? Sitatini eru tikin úr heita tunnil skjakinum í summar, tá grundgivið hevur verið fyri at halda sáttmálan mill um Copen hagen Infra structure Part ners (CIP) og Inn lendis- mála ráðið (IMR) loyni lig an. Sosialurin hevur í fleiri um førum biðið um innlit í sátt málan millum CIP og IMR. Blaðið hevur biðið um inn lit áðrenn 27. juni, og eft- ir 27. juni, tá sáttmálin var liðugu r. Men hvørjaferð hev- ur svarið verið noktandi. Innlendismálaráðið brúk- ar grein-13 í lógini um al ment innlit til at nokta inn lit í sáttmálan millum CIP og IMR. Har stendur, at ”rætt- urin til skjalainnlit kann av- mark ast í tann mun tað er neyðugt til verju av munandi umhugsni viðvíkjandi fíggj- ar ligu áhugamálunum hjá tí al men na, herundir fremjing av vinnuvirksemi tess al- men na.” Í almenna kjakinum hev- ur somuleiðis verið ført fram, at tað var krav frá Copen hagen Infrastructure Partn ers, at sáttmálin við Inn lendis málaráðið skal vera loyniligur. Harumframt hevur Inn- lendis málaráðið valt at seta inn í sjálvt lógaruppskotið um sama tunnil, at sáttmálin skal framhaldandi vera loyni lig ur í nógv ár afturat. Sum eina nýggja grein-15a mæl ir Innlendismálaráðið til at seta í lógarverkið undir Eystur oy ar tunnlinum, at ”fram til seks mánaðir aftaná at tunnilin er tikin í nýtslu, er avtalan um einkarætt ikki fevnd av løgtingslóg um inn- lit í fyrisitingina.” Samanberingin 25. juni skrivaði Johan Dahl, landsstýrismaður í vinnumálum, undir tveir sátt málar við oljufelagið Dong Energy. Loyv ini geva danska oljurisanum ”einka- rætt til leiting eft ir og fram leiðs lu av kol vetn um” í tveim um stór um økj um í før oys ka land grunni num. Dong fær sostatt einkarætt til ta brúka eitt øki av før- oy ska landgrunninum í eitt á víst áramál. Og felagið fær ei si ni eitt ávíst áramál til at fyri reika seg til at brúka hen- da einka rættin. Talan er um loyvi-018 og loyvi-019, sum eru ávíkavist 75 ferkilometrar og 830 fer - kilo metrar til støddar og bæði liggja í Marjun-øki- num í ein landsynning úr Føroyum. Loyvini verða givin við støði í kolvetnislógini frá 1998, men eftir einari lógar broyting frá 2010 um "open-door" prinsippið. Tað merkir í stuttum, at eitt felag kann bjóða seg fram til eitt øki, uttan at Jarð feingi sum myndugleiki und ir Vinnumálaráðnum fram- man undan hevur gjørt eitt al ment útbjóðingarumfar. Hi n vegin skulu aðrir aktørar fáa eitt ávíst skotbrá at bjóða upp á sama øki eftirfylgjandi, áðr enn Jarðfeingi kann undir skriva nakran sáttmála um økið. Fyri at halda fast í sam an- beringina millum báðar sátt- mál ar nar, so er also í báðum føri talan um ein sáttmála, ið gevur einari fyritøku einka- rætt til at brúka og tjena peng ar burtur úr einum petti av Føroyum í eitt ávíst ára mál. Men meðan sáttmálin mill um CIP og IMR er og æt- landi verður verandi loyni lig- ur, so er øðrvísi við sátt mála- num millum Vinnu mála ráðið (Jarð feingi) og Dong Energy. Sosialurin brúkti bara eina løtu at fáa innlit í sátt- málarnar millum VMR og Dong. Sáttmálaarnir eru sum nevnt báðir undirskrivaðir 25. juni, tveir dagar áðrenn tunnils sáttmálin eftir ætl an skuldi undirskrivast í Løks- høll í Runavík. Her skal sjálvandi havast í huga, at sáttmálarnir við Dong Energy eru undir skriv- að ir, meðan sátt máli n við Copen hagen Infrastructure Part ners enn ikki er undir- skrivaður. Tí førir Inn lendis- málaráðið eisini fram, at "Innlendismálaráðið og CIP eru í samráðingunum vorðin samd um flestu viðurskifti. Tó er sáttmáli enn ikki undir- skrivaður. Partarnir eru fram vegis í eini tilgongd, og mál ið sostatt ikki avgreitt." Tað skrivar Kaj Jo hanne- sen, fulltrúi í Inn lendis mála- ráð num, millum annað í grund gevingini fyri at nokta Sosialinum innlit í málið. Tøgnin Í tilgongdini, meðan tunnils- sátt málin hevur verið við- gjørd ur av politisku skipan- ini, er CIP gingið við til at lata løgtingslimir sleppa at síggja sáttmálan. Tó eru strangar treytir um tagn ar skyldu settar við. Eitt nú skulu løgtingslimir skriva und ir trúnaðarskjal, har tey binda seg til ikki at endur- geva nakað sum helst burt ur úr sáttmálanum. Tey sleppa bara at lesa á advokat skrivstovuni hjá Inga Højgaard, eftir at hava avleverað fartelefon, penn og papp- ír, og skulu tá vera undir eftir liti av hjásitara, meðan lis ið verður. Freistin at lesa sáttmálan var úti týsdagin í síðstu viku. So í løtuni er sáttmálin mill um CIP og IMR handan læst ar dyr. Milliónin Hós dagin í síðstu viku fall ein millión til gjaldingar, úr landskassanum á konto hjá Copenhagen Infrastructure Par t n ers. Milliónin hev ur sín uppruna í eini ískoytis- av talu, sum varð gjørd, tá tað stóð greitt, at tunnils- sátt málin ikki fór at verða undir skrivaður 27. juni. Í hesi ískoytisavtalu stendur á donskum, at ”såfremt den som bilag-1 vedhæftede kon- cessions aftale ikke er tiltrådt af landsstyret senest inden lørdag 31. august 2013, betaler lands styret en kompen sa- tion til CIP på én million. Kompensationen for fald- er senest den 5. sep tem ber 2013.” Sosialurin hevur eisini bið ið um innlit í hesa ískoy- tis avtalu. Men eisini í hesum føri er svarið noktandi. Aftur vísir Innlendismálaráðið til tann partin av grein-13 í innlitslógini, sum gevur ein- um myndugleika rætt til at avmarka skjala innlit "í tann mun tað er neyðugt til ver ju av mun andi umhugsni við - víkj andi fíggjarligu áhuga - málu num hjá tí a l menna, herundir fremjing av vinnu- virk semi tess almenna." Somu leiðis vísir Inn lendis- mála ráð ið á, at undan tak ið eisini er ætlað at trygg ja samráðingarstøðu tess al- menna, tá tað skal gera sátt- mál ar. Svarið til innlitsumbønina er givið, eftir at tann eina millión in varð flutt úr lands- kassa num á konto hjá CIP. Sambært eini frá greið- ing, sum Inn lendis mála- ráð ið hevur latið Løg mans - skrivstovuni, var løg mað ur sjálvur við til at gera hesa ískoytisavtalu við CIP. Í tí frágreiðingini skriv- ar aðalstjórin í Inn lendis- málaráðnum, Rúni Joen sen, soleiðis um ta einu millión- ina: ”Á fundi millum løg- mann/landsstýrismannin í inn lendis málum og CIP 27. juni varð avtalað, at sum treyt fyri at CIP ikki skuldi taka seg burturúr sam ráð - ing unum bein an vegin, skuldi CIP hava 1,0 milliónir krón ur, eitt sokallað “ break fee”, um sáttmálin ikki var undir skrivaður í síðsta lagi 31. august 2013. Hóast her sostatt finst ein ískoytisavtala, sum er avgreidd, til eina avtalu, sum er liðugt orðað og klár at undir skriva - so fæst innlit í hvø r ga. Ikki minst tí gjørdi Sosial- ur in eina roynd at kanna, um sama ger seg galdandi, tá borast skal niðureftir á lan d grun ninum, heldur enn tvør t ur í gjøgnum undir- grun d ina undir Skálafjørð og Tanga fjørð. Men opinleikin er størri vertikalt enn hori- son talt. Mest loyniliga holið er undir Skálafirði og Tangafirði Í tunnilskjakinum eru samanberingar fleiri ferðir gjørdar við oljuvinnuna, har landsstýrismaðurin skrivar undir stórar sáttmálar við oljufeløg, uttan at almenningurin og løgtingið gerast partur av tí. Men meðan sáttmálin millum CIP og Innlendismálaráðið verður duldur sum mansmorð, so tók tað fimm minuttir at fáa innlit í sáttmálan millum Dong Energy og Vinnumálaráðið Tað eitt m til ingi nd ir am- eitt far. rar ða di, n a - - tisku skipan- ini, er CIP gingið við til at lata løgtingslimir sleppa at síggja sáttmálan. Tó eru strangar treytir um tagn ar skyldu settar við. Eitt nú skulu løgtingslimir skriva und ir trúnaðarskjal, har tey binda seg til ikki at endur- geva nakað sum helst burt ur úr sáttmálanum. Tey sleppa bara at lesa á advokat skrivstovuni hjá Inga Højgaard, eftir at hava avleverað fartelefon, penn og papp- ír, og skulu tá vera undir eftir liti av hjásitara, meðan lis ið verður. Freistin at lesa sáttmálan var úti týsdagin í síðstu viku. So í løtuni er sáttmálin mill um CIP og IMR handan læst ar dyr. Milliónin Hós dagin í síðstu viku fall ein millión til gjaldingar, úr andskassanum á konto hjá openhagen Infrastructure ar t n ers. Milliónin hev ur n uppruna í eini ískoytis- talu, sum varð gjørd, tá ð stóð greitt, at tunnils- tt málin ikki fór at verða dir skrivaður 27. juni. Í i ískoytisavtalu stendur mjing av vinnu- virk semi tess almenna." Somu leiðis vísir Inn lendis- mála ráð ið á, at undan tak ið eisini er ætlað at trygg ja burturúr sam ráð - ing unum bein an vegin, skuldi CIP hava 1,0