mánadagur 23. september 2013síða 10

Mánadagur 23. september 2013 · Nr. 110 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt Skattareformur, kommunu­ reformur, eldrareformur, pen­sjónsreformur, heilsu­re­ formur, fiskivinnu­reformur. Ætlanirnar vóru stór­ar, tá formenninir Sam­bands­ flokkinum, Fólkaflokkinum, Miðflokkinum og Sjálv­ stýris­flokkinum settu sín­ar und­irskriftir á sam­gongu­ skjalið, 14. november 2011. Leygar­kvøldið á Fólka­fund­ inum gjørdu teir sjey flokk­ arnir status, nú valskeiðið er at kalla hálvrunnið. Fyrsti reformurin varð gjøgnumførdur eftir bara fáum vikum, og flat­skatt­ urin og forskatting av pen­ sjón­um kom í gildi 1. januar 2012. Jørgen Niclasen er av­gjørdur, tá hann svarar spurn­inginum, hvørt hann er nøgdur við skattaroformin. – Ja, ljóðar stutta og av­ gjørda svarið frá lands­stýris­ manninum í fíggjarmálum. Millum teir mest atfinn­ ing­arsomu móti førda fíggjar­politikkinum er Aksel V. Jo­hanne­sen, for­mað­ur í Javn­aðar­flokk­in­um og fyrr­ verandi lands­stýris­maður í fíggjarmálum. – Inntøkurnar hjá lands­ kassanum svíkja og undir­ skotið veksur, bæði í fjør, í ár og væntandi aftur næsta ár, sigur Aksel V. Johannesen, sum framvegis skýrir flat­ skatt­in at raka sosialt skeivt: – Tú byggir einki land við at tey múgvandi fáa bet­ur ráð til at keypa nýggj­an bil og ferðast oftari uttan­lands, skjýtur formaður Javn­aðar­ flok­sins. Jørgen Niclasen ásannar, at tað hevur drigið út at fáa ferð á samfelagshjólini. Men hann tvíheldur um, at effektin skal nokk koma. Og skattareformurin var neyð­ ugur: – Inntøkuskatturin var alt ov høgur. Og hóast flat­ skatt­in hava vit framvegis ov høgan inntøkuskatt, sigur Jørg­en Niclasen, sum tí longu fyri­reikar ein nýggjan skatta­ reform. Hóast lítið higartil hevur verið at frætta úr sonevnda ”hugskotskataloginum”, sum arbeitt verður við í Fíggjar­ málaráðnum í hes­um døgum, so geva bæði Fólkaflokkurin og Sambands­flokkurin greitt til kennar, at ætlanin er at snara skattapolitikkinum burtur frá traditionella, norð­ur­lendska vælferðar­ modell­inum. – Tað er neyðugt at lækka inntøkuskattin og í staðin krevja pengarnar inn við brúkaragjøldum av ymiskum slag, sigur Jo­ han Dahl, næstformaður í Sam­bandsflokkinum, sum umboðaði flokkin á kjak­ fundinum leygar­kvøldið. Ein kós, sum sjónliga ikki hóvar Karsteni Hansen, ið umboðaði Miðflokkin á fundinum. – Nei, tað dámar mær sera lítið. Tí her vera sam­ felagsbólkar, sum koma at detta niðurímillum, tí tey hava ikki ráð at gjalda hesi brúkaragjøldini til tænastur, sum okkara vælferðarsamfelag í dag veitir øllum borgarum, sigur Karsten Hansen. Samgongan stendur rættuliga einsamøll við sínum skattareformi. Bæði Javn­ aðarflokkurin og Tjóðveldi ynskja at broyta flatskattin, umframt at flokkarnir siga seg fara at kanna møguleikan fyri at steðga forskattingini av pensjónum, sleppa teir til valdið aftur. – Eg veit ikki, um tað ber til, men vit fara so at kanna tað. Tí forskattingin stjelur inntøku frá komandi ættarliðum, sigur Sirið Sten­ berg, næstforkvinna í Tjóð­ veldi, sum umboðaði flokkin leygarkvøldið. Naggatódn Meðan tað gekk skjótt við skattareforminum, so dregur út við kommunureforminum. Fleiri flokkar eru av tí greiðu fatan, at fólkaatkvøðan á Krossmessu í fjør amputeraði hesa ætlan. Einki natúrligt næsta stig tykist liggja fyri framman, eftir at fólkið segði eitt rungandi nei, 3. mai í fjør. – Tá tú ert valdur at taka ábyrgd, so nyttar ikki at blaka ábyrgdina frá tær, sigur Karsten Hansen við greiðari adressu til fólkaatkvøðuna. Kári P. Højgaard, ið sum landsstýrismaður hevði ábyrgd av fólkaatkvøðuni, er somuleiðis skeptiskur ídag: – Nei, eg trúgvi at tað verður sera trupult at gera nakað nú. Fólkið hevur talað, sigur Kári P. Højgaard. Sámal Petur í Grund, ið umboðaði Framsókn leyg­ar­ kvøldið, tvinnaði kommu­nu­ reformin og eldrareformin saman: – Størri, kommunalar eindir eru væl ein fortreyt fyri at leggja eldraøkið út til kommunurnar at umsita. Og tí hevur strandaði komm­ unu­reformurin reelt beint fyri eldrareforminum, sigur Sámal Petur í Grund. Herfyri boðaði lands­ stýris­kvinnan í almanna­ mál­um frá, at eldraøkið kort­ini ikki verður lagt út til komm­unurnar 1. januar 2014, soleiðis sum samgonguskjalið sigur og samgongan annars higartil hevur tvíhildið um. Ætlanin er útsett eitt ár. – Vit hava valt at brúka eitt sindur meira av tíð. Men vit eru í einum góðum dialogi við kommunurnar og skulu nokk koma á mál, sigur Jørgen Niclasen. Andstøðan sigur seg tó hava trupult við at trúgva hes­um: – Her er ein lang røð av ógreiðum viðurskiftum, alt frá fígging til setanarviðurskifti hjá teimum einstøku starvs­ fólkunum, sigur Sirið Sten­ berg. Samgonguskjalið leggur upp til, at fólkaskúlin skal leggjast út til kommunurnar at umsita, aftaná eldraøkið. Dato er tó ongantíð settur á, nær tað verður. Nú valskeiðið er hálvrunnið og tað dregur út við eldrareforminum, hongur fólkaskúlareformurin í kløn­ um tráð. – Nei, tað er ikki sannlíkt, at fólkaskúlin verður lagdur út til kommunurnar í hes­ um valskeiðnum, sigur Jo­ han Dahl, næstformaður í Sambandsflokkinum, sum við Bjørn Kalsø í Menta­mála­ ráðnum hevur ábyrgd av øki­ num. Fiskivinnan Í mai í fjør boðaði Jacob Vestergaard frá, at arbeiðið við eini fiskivinnunýskipan nú fór ígongd. Sambært tíðar­ ætlanini hjá lands-stýris­ manninum skuldu lógar­ uppskotini í løgtingið áðrenn síðsta framløgudag í ólav­ søku­tingsetuni, tað vil siga fyrst í mars mánaða í ár. Men tað hendi sum kunnugt ikki, reformurin kom ongantíð, hóast landsstýrismaðurin hevði eitt lógaruppskot klárt. – Sambandsflokkurin trýsti á bremsuna, tí vit vóru ikki nøgd við uppskotið. Har mangl­aði at fáa greiðu á eini røð av spurn­ing­um og viður­ skift­um, sigur Johan Dahl. Eisini Miðflokkurin var við til at bremsa lands­stýris­ manninum. – Vit kundu ikki taka undir við pørtum av uppskotinum. Og tað gevur onga meining fyri ein landsstýrismann at bera uppskot í tingið, sum hann ikki hevur fullan stuð­ ul fyri í samgonguni, sigur Karsten Hansen. Andstøðan eftirlýsir fram­vegis og áhaldandi at sleppa upp í part at gera eina fiskivinnunýskapan. Politiski fylgibólkurin við umboðum úr øllum flokkum, sum varð knýttur at arbeiðinum, er steðgaður upp. – Fylgibólkurin hevur ikki havt nakran fund í eitt hálvt ár. Og nú eitt nýtt upp­ skot eftir øllum at døma er sent út til hoyringar, velur landsstýrismaðurin bara at senda tað út til sam­gongu­ flokkarnar. Einki tíðir uppá, at man ynskir at fáa and­ støðuna við eisini, sigur Aksel V. Johannesen av­gjørdur. Jørgen Niclasen gev­ur greitt til kennar, at sam­ gongan fyrst má finna felags stev, áðrenn andstøðan kem­ ur upp í part: – Tað gevur onga meining at leggja eitt uppskot á borðið fyri allar flokkar, sum sjálvt samgongan ikki er samd um. Tað er deyðadømt frammanundan. Samgongan má fyrst finna eina semju, og so verður andstøðan tikin við, sigur Jørgen Niclasen. Formaðurin í Fólka­ flokkinum roknar við, at and­ støðan verður tikin við aftur í arbeiðið um ein mánað ella so. Sambært Jørgen Niclasen og Johan Dahl verður ein fiskivinnunýskipan bæði løgd fram og eisini samtykt í løgtinginum í hesari ting­set­ uni, tað vil siga áðrenn løg­ tingið fer til hús móti sumri næsta ár. Ymisk ferð á reformunum Meðan tað gekk sera skjótt at gera eina skattanýskipan, so dregur út við at fáa aðrar reformar gjøgnumførdar. Leygarkvøldið á Fólkafundinum gjørdu politisku flokkarnir status, nú valskeiðið er hálvrunnið Mynd: Norðlýsið fólkafundur 2013